Një analizë për politikën shqiptare sot

Në Shqipëri, zgjedhjet lexohen zakonisht si duel liderësh. Kjo është vetëm gjysma e së vërtetës. Gjysma tjetër, ajo më problematikja, ka të bëjë me administrimin e procesit, me pabarazinë në burime, me ndikimin e pushtetit lokal, me përdorimin e shtetit si avantazh elektoral dhe me deformimin e vullnetit përmes presioneve të sofistikuara.

Prandaj çdo diskutim për zgjedhje të lira duhet të shkojë përtej deklaratave standarde. Çështja nuk është vetëm a votohet. Çështja është sa i lirë është qytetari kur voton, sa i barabartë është terreni mes garuesve dhe sa i besueshëm mbetet numërimi politik i vullnetit publik.

Këtu Shqipëria vazhdon të mbetet në një zonë gri. Ka procedura formale më të forta se dikur, por edhe mekanizma më të rafinuar të ndikimit. Pra, po, sistemi është më modern në pamje. Kjo nuk do të thotë se është më i drejtë në përmbajtje.

Kriza më e madhe është mungesa e përfaqësimit

Nën gjithë zhurmën e ditës fshihet problemi më serioz: shumë shqiptarë nuk ndihen të përfaqësuar. Kjo nuk është thjesht pakënaqësi me një qeveri apo me një opozitë. Është diçka më e thellë. Është bindja se politika flet vazhdimisht në emër të qytetarit, por shumë rrallë me hallet reale të tij.

Pagat, emigracioni, kostot e jetesës, shëndetësia, arsimi, prona, drejtësia e vonuar, varfëria në periferi dhe boshatisja e zonave të tëra nuk marrin peshën që meritojnë në vendimmarrje. Ato shfaqen në fjalime, por humbasin në praktikë. Kur kjo përsëritet për vite, qytetari ose tërhiqet, ose radikalizohet, ose largohet nga vendi.

Kjo është goditja më e rëndë për demokracinë shqiptare. Jo thjesht korrupsioni, por zbrazja graduale e besimit se vota dhe pjesëmarrja prodhojnë ndryshim të ndershëm. Kur sistemi nuk bind më se dëgjon, ai fillon të qeverisë mbi cinizmin publik./CNA 

Politika shqiptare sot nuk zhvillohet vetëm në Parlament apo në seli partie. Zhvillohet në ekran, në portale, në rrjete sociale dhe në fabrikimin e narrativës. Kush kontrollon ritmin e informacionit, fiton terren edhe kur humbet në përmbajtje. Kjo e bën median jo thjesht pasqyrë të politikës, por pjesë të përplasjes.

Pikërisht këtu lind detyrimi për gazetari më të ashpër, më pak dekorative dhe më pak të trembur nga pushteti. Në një ambient ku propaganda vishet si informacion dhe spin-i shitet si analizë, publiku ka nevojë për media që nuk ulin kokën para zyrës së shtypit.

Kjo është arsyeja pse një media si CNA, me profil të drejtpërdrejtë dhe kritik, mbetet relevante në një terren ku shumëkush zgjedh rehati në vend të përballjes.

Por edhe media ka sfidat e saj. Shpejtësia shpesh e shtyn analizën në plan të dytë. Klikimi shpesh tundon mbi substancën. Kjo është një betejë e përditshme dhe nuk ka zgjidhje të thjeshtë. Megjithatë, pa insistuar te faktet dhe te konteksti, debati publik mbetet peng i zhurmës./CNA

Asnjë analizë politike shqiptare sot nuk ka kuptim pa rolin e SPAK-ut dhe drejtësisë së re. Këtu është çarë për herë të parë një pjesë e murit të paprekshmërisë. Hetimet, arrestimet dhe dosjet ndaj figurave të fuqishme kanë ndryshuar klimën politike. Jo sepse sistemi është pastruar, por sepse elita politike e di se nuk është më krejt e sigurt.

Megjithatë, edhe këtu ka vend për realizëm. Drejtësia nuk mund të shndërrohet në alibi për politikën dhe politika nuk mund të fshihet pas drejtësisë për të larë duart nga përgjegjësia. Ka një tundim të fortë në të dy krahët: kur goditet kundërshtari, drejtësia shpallet heroike; kur afron te vetja, shpallet e kapur.

Ky standard i dyfishtë është pjesë e sëmundjes sonë politike, kryesisht e theksuar nga opozita, e cila në vend që të kapitalizonte punën dhe rezultatet e SPAK-ut, është vënë përballë duke e akuzuar edhe si grup të strukturuar kriminal. Po këto grupet e drogës, krimit, pastrimit të parave, zyrtarët e korruptuar kush i ka vënë përpara drejtësisë?

Për qytetarin, prova nuk është te spektakli i prangave. Prova është nëse hetimi prek zinxhirin e përgjegjësisë dhe nëse korrupsioni ndëshkohet përtej emrit të radhës. Shkon te pasuritë dhe punës i futet me themel. Inceneratori që nuk ekziston dhe krimet e gjobëvënia në media si pjesë e përgjegjësisë së SPAK-ut për hetimin e korrupsionit dhe shtrëngimit për dhënie pasurie, apo komplekset e SPAK-ut me pronarë të korruptuar mediash, përfitues nga aferat e korrupsionit, janë problem që duhet adresuar.

Ndryshe, kemi vetëm episode tronditëse, por jo reformim të kulturës së pandëshkueshmërisë dhe të barazisë përpara ligjit./CNA

Kur flitet për analiza politike shqiptare sot, pyetja nuk është më kush e ka radhën të flasë më fort në studio, por kush mban realisht peshën e vendimeve që prekin qytetarin. Politika në Shqipëri nuk po vuan nga mungesa e deklaratave. Po vuan nga teprica e propagandës, nga konsumimi i figurave dhe nga një hendek gjithnjë e më i madh mes asaj që premtohet dhe asaj që ndodh në terren. Nuk po hyjmë te skandalet, aferat, korrupsioni dhe shumë çështje që në Shqipëri konsumohen si fëmijët karamelet “Zana” dikur.

Ky është thelbi i momentit politik shqiptar. Në sipërfaqe kemi lëvizje, konferenca, përplasje, arrestime, hetime, aleanca të përkohshme dhe luftë për narrativën.

Nën sipërfaqe kemi një lodhje publike të qartë, një krizë përfaqësimi dhe një ndjesi të përhapur se sistemi lëviz kryesisht për të mbrojtur vetveten. Kjo e bën panoramën më të ashpër sesa duket në ekran.

Analiza politike shqiptare sot nis te pushteti

Mazhoranca vazhdon të mbajë avantazhin kryesor, jo vetëm nga numrat, por nga kontrolli i ritmit politik. Kjo është arma reale e qeverisë. Ajo zgjedh kur të hapë një temë, kur ta mbyllë, kur të prodhojë lajm dhe kur ta mbysë debatin me një tjetër ngjarje më të fortë. Në këtë pikë, pushteti në Shqipëri nuk ushqehet vetëm nga vota. Ushqehet nga administrata, nga komunikimi i centralizuar dhe nga aftësia për të imponuar agjendën publike.

Problemi për qytetarin është se ky kontroll nuk përkthehet automatikisht në qeverisje më të mirë. Përkundrazi, shpesh kthehet në një mekanizëm mbrojtës ndaj përgjegjësisë. Sa herë plas një skandal, vëmendja devijohet te kundërshtari, te një konflikt i vjetër ose te një sukses i pompuar me kujdes. Kjo nuk është qeverisje me eficiencë dhe transparencë. Është menaxhim i perceptimit.

Këtu hyn edhe kontradikta kryesore e qeverisë. Nga njëra anë kërkon të paraqitet si forcë stabiliteti, sidomos përballë partnerëve ndërkombëtarë. Nga ana tjetër, brenda vendit mbart peshën e akuzave për klientelizëm, kapje të institucioneve, arrogancë politike dhe mungesë llogaridhënieje. Stabiliteti, kur nuk shoqërohet me standard, kthehet shpejt në justifikim për të mos ndryshuar asgjë.

Pushteti lokal dhe rrjeti i ndikimit

Një pjesë e madhe e forcës politike nuk matet në Kuvend, por në bashki, në drejtorë rajonalë, në tenderë dhe në sistemin e emërimeve. Pikërisht aty krijohet lidhja mes partisë dhe interesit. Në letër kemi institucione. Në praktikë shpesh kemi rrjete ndikimi që mbajnë të lidhur politikën me administratën dhe administratën me votën.

Kjo është arsyeja pse çdo analizë serioze nuk mund të ndalet te retorika e liderëve. Duhet parë si shpërndahet pushteti në bazë dhe si përdoret ai për mobilizim elektoral, për presion apo për kontroll social. Ky është terreni ku demokracia deformohet pa zhurmë dhe pushteti rifiton mandate dhe opozita tkurret nën zgrip./CNA

Nëse mazhoranca ka problemin e konsumimit moral dhe politik pas 13 viteve në pushtet, opozita ka problemin e besueshmërisë. Ajo vazhdon të sulmojë fort, por jo gjithmonë bind. Dhe kjo është goditja më e rëndë për një opozitë që pretendon të vijë në pushtet.

Nuk mjafton të denoncosh qeverinë.

Duhet të bindësh se je alternativë më e mirë, më e pastër dhe më e qartë, ke vizion dhe strategji që ndryshojnë vendin dhe, përtej fjalëve, duhen edhe personalitetet që çojnë votuesin në kuti.

Opozitës i mungojnë shumë edhe emrat që bëjnë diferencën me pushtetin dhe risjellin besueshmërinë.

Sot opozita shqiptare mbetet e copëzuar mes konflikteve të brendshme, hijes së figurave të vjetra dhe mungesës së një projekti që tejkalon kundërshtimin mekanik ndaj qeverisë.

Ka zemërim, ka akuza, ka mobilizim episodik. Por qytetari kërkon më shumë se revoltë. Kërkon organizim, program dhe garanci se rotacioni nuk do të sjellë vetëm riciklim të emrave të njëjtë. Ndaj dhe rotacioni bëhet i pamundur kur votuesi e shikon si riciklim të pashpresë.

Kjo është arsyeja pse opozita shpesh fiton vëmendje, por jo automatikisht besim. Në një vend ku votuesi është bërë skeptik, çdo kontradiktë, çdo pazar i fshehtë, çdo figurë e konsumuar e ul menjëherë kredibilitetin.

Opozita e sotme përballet me një test brutal; të bindë se nuk është thjesht antiqeveri, por pro-shtet./CNA