Ekonomia shqiptare në presion/ Çmimet e larta, euro e dobët dhe sfidat e biznesit të vogël

Dy motorët e ekonomisë që përmenden më shpesh janë ndërtimi dhe turizmi. Të dy kanë sjellë para në qarkullim, punësim dhe lëvizje tregu. Të dy kanë prodhuar edhe dyshime të forta.

Te ndërtimi, pyetja është e vjetër, por ende pa përgjigje të plotë: a kemi zhvillim real apo fryrje që nuk mbështetet nga ekonomia prodhuese?

Kur çmimet e apartamenteve ngjiten në nivele që shkëputen nga paga mesatare, alarmi ndizet vetë. Jo domosdoshmërisht sepse çdo investim është problem, por sepse tregu bëhet i paarritshëm për qytetarin normal dhe i favorshëm për kapitalin që lëviz pa shumë transparencë.

Te turizmi, shifrat kanë qenë të forta dhe kjo nuk mund të mohohet. Hyrjet, konsumi sezonal dhe zgjerimi i ofertës kanë sjellë oksigjen. Por edhe këtu ka një "por" të madh. Një ekonomi që mbështetet tepër te sezoni, te shërbimi dhe te paraja që hyn shpejt, mbetet e ekspozuar. Mjafton një goditje e jashtme, një sezon i dobët ose një tension rajonal, dhe efekti ndihet menjëherë.

Turizmi është mundësi, jo garanci. Ndërtimi është qarkullim, jo gjithmonë zhvillim. Kush i shet këto si zgjidhje përfundimtare, po shet më shumë zhurmë publike sesa analizë të ndershme.

Çfarë tregojnë vërtet lajmet ekonomike sot në Shqipëri?

Lajmet ekonomike në Shqipëri sot tregojnë një vend që lëviz, por jo domosdoshmërisht në mënyrë të ekuilibruar. Ka para në qarkullim, por jo shpërndarje të drejtë. Ka sektorë që fitojnë, por jo patjetër ekonomi që forcohet në themel. Ka shifra që duken mirë, por jo gjithmonë përkthehen në qetësi për familjet dhe biznesin e zakonshëm.

Ky është momenti kur propaganda përplaset me xhepin. Kur qeveria flet për rritje, qytetari pyet pse ende nuk i del muaji. Kur përmendet suksesi i turizmit, eksportuesi pyet pse po humbet terren. Kur flitet për stabilitet monetar, biznesi pyet pse fitimi po shkurtohet. Këto nuk janë ankesa pa bazë. Janë tregues të një ekonomie ku përfitimi nuk shpërndahet me të njëjtën shpejtësi me të cilën shpallen sukseset.

Për këtë arsye, leximi i ekonomisë kërkon më shumë se njoftime zyrtare. Kërkon sy kritik, kujtesë dhe gatishmëri për të parë edhe atë që fshihet pas statistikave të kuruara.

Në fund, ekonomia nuk matet me fjalët që prodhon pushteti, por me barrën që mban qytetari. Dhe sa kohë që kjo barrë mbetet e rëndë, lajmi ekonomik nuk është thjesht zhvillim - është provë publike se kush po fiton dhe kush po paguan heshtur./ CNA

Nëse do të kërkosh pulsin e ekonomisë, nuk mjafton të dëgjosh korporatat apo deklaratat zyrtare. Duhet të hysh te biznesi i vogël. Aty ku qarkullimi bie menjëherë sapo qytetari shtrëngon dorën në portofol.

Biznesi i vogël në Shqipëri sot po përballet me disa presione njëherësh. Taksat dhe kostot operative mbeten barrë. Qiratë në zonat urbane janë ngjitur. Konkurrenca shpesh është e shtrembëruar, sidomos kur informaliteti vazhdon të mbijetojë. Dhe mbi të gjitha, konsumi nuk është aq i fortë sa pretendohet në retorikën zyrtare.

Ka sektorë që përfitojnë nga sezonaliteti, sidomos në turizëm dhe shërbime. Por kjo nuk mjafton për të mbuluar gjithë ekonominë. Një restorant në bregdet mund të ketë një verë të fortë, ndërsa një dyqan lagjeje në qytet mund të numërojë ditët me arkë të dobët. Ky është ndryshimi mes pamjes kombëtare dhe realitetit të fragmentuar.

Edhe kur qeveria promovon lehtësi fiskale apo formalizim, efekti nuk është gjithmonë linear. Ka raste kur rregullat janë të nevojshme dhe tregu ka nevojë për disiplinë. Por ka edhe raste kur barra administrative dhe presioni i kontrolleve nuk shoqërohen me klimë të ndershme konkurruese. Dhe atëherë ndershmëria ndëshkohet, ndërsa manovra shpërblehet./ CNA

Një nga temat që ka trazuar më fort ekonominë është kursi i euros. Për një pjesë të qytetarëve që marrin dërgesa nga jashtë, luhatjet e monedhës prekin drejtpërdrejt të ardhurat. Për eksportuesit, goditja ka qenë edhe më e qartë.

Kur euro zhvlerësohet fort ndaj lekut, kompanitë që shesin jashtë vendit marrin më pak të ardhura kur i konvertojnë. Kjo nuk është teori e ftohtë financiare. Është një problem konkret për fasoneritë, prodhuesit, agrobiznesin dhe sektorë të tjerë që punojnë me marzhe të ngushta. Nëse kostot paguhen në Shqipëri dhe të ardhurat mblidhen në euro, luhatja e kursit mund të hajë fitimin pa zhurmë.

Nga ana tjetër, qeveria dhe institucionet financiare e kanë lexuar forcimin e lekut edhe si shenjë stabiliteti apo hyrjeje valutore nga turizmi, ndërtimi dhe remitancat. Por edhe këtu ka vend për skepticizëm. Sepse kur një monedhë forcohet në një ekonomi me bazë prodhuese të dobët, pyetja nuk është vetëm sa bukur duket kursi, por sa dëm u shkakton sektorëve që prodhojnë realisht.

Pra, po, euro e dobët mund të duket lajm i mirë për importet ose për ata që paguajnë më lirë disa mallra nga jashtë. Por për prodhimin vendas dhe eksportin, fotografia nuk është aq e pastër. Dhe kjo është arsyeja pse lajmet ekonomike duhen lexuar me nerv kritik, jo me entuziazëm automatik.

Pagat janë rritur, por a mjafton kjo?

Debati për pagat është bërë i pashmangshëm. Në sektorin publik ka pasur lëvizje, rritje të njoftuara dhe premtime për përmirësim. Në sektorin privat, sidomos në tregti, shërbime dhe prodhim, tabloja është më e pabarabartë.

Po, ka rritje pagash në disa sektorë. Po, mungesa e fuqisë punëtore ka detyruar një pjesë të biznesit të ofrojë më shumë. Por ky nuk është domosdoshmërisht tregues i një tregu të shëndetshëm pune. Në shumë raste është thjesht reagim ndaj largimit masiv të punonjësve dhe krizës së emigracionit. Me fjalë të tjera, paga po rritet jo sepse ekonomia po shpërndan më drejtë fitimin, por sepse tregu po boshatiset.

Kjo krijon një kontradiktë të fortë. Nga njëra anë, sipërmarrjet ankohen se nuk gjejnë punëtorë. Nga ana tjetër, qytetarët ankohen se paga ende nuk mban barrën e jetesës. Të dyja palët kanë të drejtë. Problemi është strukturor. Produktivitet i ulët, informalitet, mungesë investimesh serioze në aftësi dhe një klimë ku punëmarrësi shpesh shihet si kosto, jo si kapital./ CNA

Kur flitet për lajme ekonomike në Shqipëri, pyetja e vërtetë nuk është thjesht çfarë u rrit e çfarë ra në tabela. Pyetja është më e fortë, kush po e paguan faturën?

Sepse ekonomia në Shqipëri nuk lexohet vetëm me deklaratat e qeverisë, por me arkën e biznesit të vogël, me kursin e euros, me çmimin e bukës dhe me faturën e energjisë që troket çdo muaj pa pyetur askënd.

Në sipërfaqe, shifrat mund të duken të qeta. Raporte optimiste, njoftime për rritje, investime, turizëm dhe konsum. Por poshtë kësaj fasade ka një tension që nuk fshihet lehtë.

Qytetari ndien se xhepi nuk po ecën me të njëjtin ritëm me propagandën, ndërsa biznesi i vogël po lëviz në terren gjithnjë e më të pasigurt. Kjo është pika ku ekonomia kthehet nga statistikë në shqetësim publik.

Shqipëri sot, çmimet mbeten prova më brutale

Çmimet janë testi më i ndershëm i ekonomisë. Nuk gënjejnë dhe nuk zbukurohen me konferenca. Nëse familjet blejnë më pak me të njëjtat të ardhura, atëherë problemi ekziston, pavarësisht paketimit politik.

Në muajt e fundit, goditja më e ndjeshme ka ardhur nga kostot bazë të jetesës. Ushqimet, qiratë, shërbimet dhe produktet e përditshme nuk lënë shumë hapësirë për iluzione.

Foto ilustruese

Edhe kur inflacioni zyrtar jep sinjale ngadalësimi, perceptimi real i familjeve mbetet i rëndë. Arsyeja është e thjeshtë: çmimet mund të mos rriten me të njëjtin vrull si më parë, por ato kanë mbetur lart. Dhe kur pagat nuk ndjekin ritmin, lodhja ekonomike bëhet kronike.

Këtu ka një detaj që shpesh anashkalohet. Një ulje e lehtë e inflacionit nuk do të thotë kthim te normaliteti. Do të thotë vetëm që rritja po ecën më ngadalë. Për familjen shqiptare, kjo nuk përkthehet automatikisht në frymëmarrje. Përkthehet në mbijetesë pak më të kontrolluar, por jo në lehtësim real. /CNA