LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

Bota si në vitin 1986, ka më shumë diktatura sesa demokraci

5 Prill 2023, 14:51, Blog Stine Janson Gylterud
Bota si në vitin 1986, ka më shumë diktatura sesa demokraci
Foto ilustruese

Niveli global i demokracisë është rikthyer atje ku ishte në vitin 1986. Kjo do të thotë se 37 vite përparim demokratik janë zhbërë gjatë dekadës së fundit. Nëntë vende janë bërë diktatura të pastra vetëm 2 vitet e fundit: Afganistani, Çadi, Guinea, Haiti, Irani, Mali, Mianmari, Turkmenistani dhe Uzbekistani.

Një term tjetër për këto janë autokracitë e izoluara. Këto prirje janë dokumentuar nga projekti “Varieties of Democracy” i zbatuar nga ekspertë në Universitetin e Goteborgut në Suedi, i quajtur shkurt edhe si V-DEM. Ata matën nivelin e demokracisë në botë, duke shqyrtuar se sa nga banorët e botës jetojnë në vende ku njihen dhe respektohen të drejtat demokratike.

Dy lloje diktaturash dhe dy lloje demokracish

Raporti i V-Dem bën dallimin midis 4 formave të qeverisjes: autokracitë e izoluara, autokracitë zgjedhore, demokracitë elektorale dhe demokracitë liberale. Autokracia është njëlloj si një diktaturë. Në autokracitë e mbyllura, ose nuk mbahen zgjedhje, ose mbahen procese formale, por kreu i shtetit nuk është i ekspozuar ndaj ndonjë konkurrence reale në zgjedhje.

Ndërkaq, në autokracitë zgjedhore, zgjedhjet mbahen ndërmjet partive të ndryshme, por procesi zgjedhor nuk i përmbush standardet demokratike. Në demokracitë elektorale mbahen zgjedhje të lira dhe të ndershme. Përveç kësaj, popullsia ka një sërë të drejtash institucionale demokratike, si liria e shprehjes dhe e drejta për t’u organizuar.

Në demokracitë liberale mbrohen legjislativi dhe gjyqësori, teksa mbikëqyret ekzekutivi, dhe mbrohet sundimi i ligjit dhe liria individuale e qytetarëve. Ojvind Osterud, profesor në Departamentin e Shkencave Politike në Universitetin e Oslos, ka kontribuar në raportin e fundit të V-DEM.

Ai thekson se disa nga vendet më autoritare në botë - si Kina dhe tani India - janë jashtëzakonisht të populluara. Dhe kjo ka një ndikim te matjet. Por shtetet pak a shumë autoritare janë gjithashtu në shumicë kur numri i shteteve përdoret si njësi matëse.

Osterud beson se rënia e qeverisjes demokratike ndodh shpeshherë për shkak të problemeve ekonomike.

“Do të ketë më shumë pakënaqësi, më shumë polarizim. Autoritetet priren të forcojnë masat e kontrollit, sepse ka më shumë trazira. Prandaj krizat ekonomike janë një pjesë e rëndësishme e shpjegimit të rënies së numrit të qeverisjeve demokratike”- tha ai.

Disa vende me sundim autoritar, si Kina, kanë qenë ndërkohë shumë të suksesshme në aspektin ekonomik. “Kjo do të thotë se një formë autoritare e qeverisjes, është shndërruar në një model zhvillimi për vendet e tjera, pasi regjimet demokratike kanë qenë shumë të dobëta në ofrimin e mirëqenies dhe rritjes ekonomike. Shumë shtete demokratike kanë mbetur në stanjacion dhe kanë përjetuar një papunësi në rritje”- shprehet eksperti.

Sa njerëz jetojnë nën forma të ndryshme qeverisjeje?

28 për qind, 2.2 miliardë njerëz, jetojnë në autokraci të izoluara. 44 për qind, 3.5 miliardë njerëz, jetojnë në autokraci elektorale. 16 për qind, ose 1.3 miliardë njerëz jetojnë në demokracitë elektorale. 13 për qind, ose 1 miliard njerëz, jetojnë në demokraci liberale.

Disa vende janë bërë më demokratike

Rënia e demokracisë është veçanërisht e dukshme në rajonin e Paqësorit, në Europën Lindore dhe në Azinë Qendrore. Një rënie ka ndodhur edhe në Amerikën Latine dhe Karaibe. Por ka shembuj të vendeve që kanë lëvizur në drejtim të kundërt, nga sundimi autoritar në qeverisjen demokratike.

Bolivia, Bullgaria, Republika Çeke, Republika Domenikane, Malavi, Moldavia dhe Zambia, kanë përjetuar që të gjitha një evolucion gjatë 3 viteve të fundit, nga sundimi autoritar në demokraci. Osterud beson se kjo mund të jetë për shkak të faktit se ato kanë arritur të ndjekin një politikë që ka garantuar rritje ekonomike.

Nga ana tjetër kjo do të thotë se ato ofrojnë më shumë për popullsinë e tyre. “Këto vende po përpiqen të zbatojnë politika të rishpërndarjes së pasurisë, gjë që do të thotë se dallimi mes të varfërve dhe të pasurve po bëhet disi më i vogël.

Vendet e Europës Jugore dhe Juglindore, karakterizohen nga proceset e anëtarësimit në BE, gjë që u ka dhënë atyre mundësinë të ulin papunësinë duke eksportuar fuqi punëtore në pjesët më të pasura të Europës. Kjo do të thotë se për shumë njerëz përmirësohen kushtet e jetesës, dhe më pas bëhen më të favorshme kushtet për një qeverisje demokratike”- thekson ai.

Varësia e Ukrainës nga Perëndimi, do të përmirësojë demokracinë e saj

Por a ka ndonjë shtet që qeveriset aktualisht në mënyrë autoritare, dhe që mund të lëvizë në një drejtim më demokratik gjatë viteve të ardhshme? Osterud nuk është i sigurt për këtë. “Kjo gjë është shumë e vështirë të parashikohet, sepse varet shumë nga zhvillimet e brendshme. Pra, nga ajo nëse qeveritë do të arrijnë të ndryshojnë trendin në drejtim të tensioneve më të vogla ndërmjet grupeve etnike dhe të zbusin tensionet e brendshme”- thotë ai.

Ai megjithatë e sheh Ukrainën si një histori suksesi në planin afatgjatë. “Është e mundur të mendohet se në një moment apo tjetrin, kur të përfundojë lufta, Ukraina do të bëhet e varur nga mbështetja e Perëndimin për rindërtimin e saj. Sot Ukraina është një lloj regjimi hibrid, pra me tipare të forta autoritare dhe një korrupsion të shumëpërhapur.

Prandaj është e arsyeshme të besohet se gjërat do të përmirësohen kur të përfundojë lufta.

Me varësinë nga mbështetja perëndimore, dhe me një orientim më të fortë drejt Perëndimit, do të ketë një presion të madh në drejtim të përpjekjes për t’i dhënë fund një pjese të praktikave korruptive, dhe për të krijuar një qeveri që u përgjigjet kërkesave të popullatës”-shton ai./ Përshtatur nga CNA.al

Lajmet e fundit nga