web counter
LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

App Store
Google Play

Kadare on his 90th birthday/ The writer's bust is placed in Tirana

2026-01-28 14:48:00, Kulturë CNA

Kadare on his 90th birthday/ The writer's bust is placed in Tirana

The head of the National Emergency, Skënder Brataj, has unveiled the statue of writer Ismail Kadare in one of Tirana's cafes.

Before unveiling the statue, Brataj gave a speech in honor of the writer, where he praised the writer's figure and work.

Brataj further said that in Kadare's works, Albania appeared as it is, a place of wounds and pride.

Brataj said that Kadare warned us not to forget history, but also taught us that wounds should not turn into eternal burials.

 

 

Brataj's speech

 

KADARE on his 90th birthday.

Honorable ladies and gentlemen, honorable Mrs. Helena Kadare, honorable friends of Kadare, of Albanian literature and culture,

Today we are not gathered simply to commemorate a date. We are here to honor a life that became a language, a history, and a national conscience.

On the 90th anniversary of Ismail Kadare’s birth, we bow not only to a great writer, but to a figure who gave Albania a universal voice, at a time when its voice risked being drowned out by fear and silence. Kadare taught us that “Literature is a form of freedom.” And he himself was the most vivid proof of this. In a time of dictatorship, when speech was controlled, he managed to create spaces of freedom within language, metaphor and myth. His literature was not a mirror of reality, but as he himself said, “a rebellion against it.”

He reminded us that a writer does not choose the place where he is born, but chooses how to love it. Kadare loved Albania not with silence, but with courage; not with servility, but with painful truth. In his work, Albania appears as it is, a place of wounds and pride, of historical tragedies and unexpected beauties. As he would say: “The Albanian being is a tragic and proud fate at the same time.” Kadare did not invite us to forget history. On the contrary, he warned us: “There is no greater hell than oblivion.” But at the same time he taught us that wounds should not turn into eternal burials, because memory is for building, not for remaining hostage to the past.

In a world where dictatorship tries to take the breath of everything, he identified its oldest weapon: FEAR. And he left us a lesson that transcends time: the writer who remains silent in the face of evil becomes complicit with it. Today, on this great anniversary, we understand even more clearly that Kadare was not only a writer of Albania, but a writer of human dignity. He showed the world that a small nation can have a great literature, that an ancient language can speak universally, and that the word, when free, can be stronger than any power.

Today I'm not talking about time, nor about protocol, nor about the order of speeches.

Fortunately, today France, which honors Kadare, speaks with protocol.

I'M TALKING ABOUT COFFEE WITH KADAREN

Kështu e quajtëm ne miqtë e tij. Sot po flas për veprën, Për Shqipërinë, Për Kosovën, Për miqësinë dhe për përgjegjësinë që kemi ndaj figurave tona kombëtare.

Jemi mbledhur këtu, sepse këtu vinte çdo ditë Ismail Kadare. Jo si monument, Jo si ikonë, Por si njeri. Ulej mes njerëzve. Dëgjonte më shumë sesa fliste. Dhe nga kjo qetësi lindte mendimi i madh. Ai tani këtu është fizikisht me këtë shtatore!

Kadare nuk ishte shkrimtar i një regjimi, as i një kohe të përkohshme. Ai ishte shkrimtar i Shqipërisë historike dhe i shqiptarëve kudo që janë.

Në romanet e tij, Shqipëria nuk është kurrë periferi, është vend kufitar i qytetërimit europian. Një tokë që ka mbajtur mbi vete më shumë histori sesa madhësi.

Me Gjeneralin e ushtrisë së vdekur ai i tregoi Europës absurditetin e luftës. Me Kështjellën tregoi se kjo tokë nuk ka qenë kurrë tokë dorëzimi. Me Kronikë në gur tregoi se edhe fëmijëria mbart histori. Me Ura me tri harqe tregoi se shqiptarët kanë qenë gjithmonë urë, jo mur.

“Kafe me Kadarenë” nuk lindi nga institucione. Lindi nga miqësia e tij.

Nga njerëz që nuk donin ta shihnin Kadarenë të kthehej në figurë të ftohtë ceremoniale. E filluam këtë nismë me Timo Fllokon, me Behar Malaj, Helena Kadaren, me skulptorin Henri Mimani nxënësi i profesor Timos, me gadishmërinë e Xhulieta Lamaj, e filluam si miq që donin ta mbanin Kadarenë NJERI.

Unë pata fatin ta njoh personalisht, të udhëtoj me të, të bisedoj. Të dëgjoj shqetësimet e tij për Shqipërinë, dhe një fjali e tij më ndjek gjithmonë:

“Mbroni figurat kombëtare”

“Më mbroni kur të mos jem” .U takon ju intelektualeve!

Ai thoshte: “Figurat kombëtare duhen mbrojtur, sepse ato janë pasaporta morale e një populli,pa to, kombi varfërohet në dinjitet.”

Kujtesa kombëtare nuk është luks

“Një komb që s’ruan kujtesën, rrezikon të humbasë vetveten.”Mesazhi i tij ishte i qartë, kur cënohen figurat kombëtare, cënohen themelet e vetëdijes sonë.

Figurat e mëdha janë pasuri, jo shënjestër. “Të godasësh figurat e kombit është një mënyrë për të dobësuar kombin,” sulmet ndaj figurave nuk janë “kurajë”, por shpesh shkatërrim i qëllimshëm i dinjitetit. Shqiptari i shitur nuk ka problem me të vërtetën ai ka problem me Shqipërinë, dhe për ta goditur Shqipërinë, godet simbolet e saj. Shpifja ndaj figurave të kombit shpesh nuk është mendim, është profesion. Dhe profesionet e errëta gjithmonë gjejnë paga, çuditërisht atje ku janë paguar në shekuj. Ka njerëz që nuk jetojnë duke ndërtuar, por duke rrënuar. Ata ndihen të rëndësishëm vetëm kur hedhin baltë mbi të mirën dhe mbi të shtrenjtën e një kombi. Të rrëzosh figurat e kombit është mënyra më e lehtë për të rrëzuar vetë kombin. Sepse kur i heq një populli respektin për veten, ai bëhet i pambrojtur. Një komb nuk rrëzohet vetëm nga armiqtë. Ai rrëzohet kur në brendësi të tij rritet një turmë që e përçmon atdheun, historinë dhe figurat e veta.

“Kadare na e la si amanet një të vërtetë të hidhur: kombin e godasin armiqtë, por e plagosin më rëndë ata që shiten brenda tij. Sepse i huaji të sulmon nga jashtë, ndërsa i shituri të rrëzon nga brenda. Ai nuk godet thjesht një emër të madh, godet dinjitetin tonë. Nuk godet vetëm një figure, godet kujtesën dhe krenarinë. Dhe kur një popull pranon të shahet vetvetja, atëherë nuk i duhet më as armiku: e ka armikun brenda.”

Për Kosovën, Kadare kishte një qëndrim të qartë, të vendosur dhe emocionalisht të thellë:

Kosova është pjesë e pandashme e qenies shqiptare, çështja e Kosovës është çështje e dinjitetit, e drejtësisë historike dhe e lirisë dhe Evropa nuk mund të mbyllë sytë përballë një populli që kërkon të jetojë i lirë. Ai e shihte Kosovën jo vetëm si territor, por si provën morale të shekullit për shqiptarët. Kosova nuk ishte periferi: ishte zemër. Ishte prova se një komb nuk mund të jetë i qetë kur një pjesë e tij mbahet e palirë.

Kadare foli për Kosovën kur nuk ishte e lehtë të flisje. Kur heshtja shitej si mençuri, kur padrejtësia relativizohej. Për të, mbrojtja e Kosovës, ishte mbrojtje e dinjitetit shqiptar dhe europian njëkohësisht, sepse historia u shtrembërua, e drejta u shtyp, dhe një popull u mbajt nën presion. Kosova nuk është temë e ditës është çështje e qenies kombëtare, mohohet liria e shqiptarit si ide. Gjithmonë ne shqipëtarët duan të na ndajnë në bazë të fesë jo të kombësisë. Për këtë Kadare ishte shumë i kujdesshëm, ai e ndante besimin nga pushtuesit. Feja është çështje personale dhe e shoqërisë. Pushtimi është çështje politike dhe historike

Ai ka qenë shpesh kritik ndaj atyre që e paraqesin Perandorinë Osmane si “epokë të artë”, kjo nostalgji prodhon rrezik, sepse zbeh identitetin europian të shqiptarëve, relativizon pushtimin, dhe krijon konfuzion te brezat. Të njëjtën gjuhë përdorën në luftën e parë botërore fqinjët tanë duke u munduar të na shihnin si fe jo si komb: “Kadare e njihte historinë e dhunës në Ballkan jo si thashethem, por si doktrinë të shkruar dhe tragjedi të jetuar. Ai e sillte shpesh si shembull memorandumin e Çubriloviçit një plan i ftohtë për shpërnguljen e shqiptarëve dhe në anën tjetër, Zervën për fatin e Çamërisë, ku dëbimi mori formën e dhunës në terren. Për Kadarenë, këto nuk ishin episode të largëta, ishin paralajmërime se një komb duhet të ruajë kujtesën, sepse harresa është ftesë për përsëritje.”

Kadare i shihte Çubriloviçin dhe Zervën si dy fytyra të të njëjtit model ballkanik: doktrina ose projekti ishte Çubriloviçi me memorandum dhe ideologji shtetërore. Zbatimi në terren i saj ishte Zerva dhe Milosheviçi, forcë e armatosur, dëbim real i popullsisë.

Pra: nga letra te pushka, ose nga “projekti” te “tragjedia”. Por Shqipëria dhe Kosova, shqipëtarët janë pjesë e Europës. Kjo është shtylla më “kadareane”: Shqipëria është pjesë e qytetërimit europian identiteti i saj është i lidhur me Europën dhe duhet ta ruajë këtë orientim pa komplekse.

Për Kadarenë, orientimi europian nuk ishte zgjedhje politike e ditës ishte “fati kulturor” i kombit.

“Kadare na mësonte të mos e ngatërrojmë historinë me nostalgjinë.

Shqipëria, thoshte Kadare në veprën e vet, është europiane në shpirt e në kulturë dhe nuk duhet ta humbasë këtë busull,” Europa ishte shtëpia natyrore e shqipëtarëve.

“Europa” si identitet, jo si modë politike Shqipëria dhe Kosova nuk “shkojnë” në Europë, kthejn vendin e vet në Europë. Ai ishte kundër kompleksit të inferioritetit

Ai e urrente idenë që shqiptarët duhet të “justifikohen” për t’u pranuar në Europë.

Mesazhi i tij ishte: mos u ulni si të vegjël, mos e shani veten, mos ia mohoni vetes trashëgiminë.

Europa respekton kombet që respektojnë veten.

“Kadare na e tha me gjithë veprën e tij: Shqipëria është Europë. Jo sepse e dëshiron sot, por sepse i përket prej shekujsh. Ai na paralajmëroi se kombet e vogla rrezikojnë më shumë nga humbja e kujtesës sesa nga humbja e pasurisë. Prandaj, rruga jonë drejt Europës është rrugë drejt vetvetes drejt gjuhës, historisë dhe kulturës që na bëjnë shqiptarë.”

“Kadare na kujtoi se politika është e përkohshme, ndërsa kombi është i përjetshëm. Ai nuk e duroi politikën që e kthen shtetin në zhurmë, që e ul kulturën në propagandë, që e përdor historinë si armë dhe qytetarin si numër. Për të, politika duhet të jetë shërbim dhe përgjegjësi, jo pazare e frikë. Sepse kur politika humb moralin, shteti dobësohet, dhe kur shteti dobësohet, i pari që plagoset është dinjiteti i qytetarit.”

Por akoma sot politika përdor interesat e ngushtë partiak dhe personal, akoma sot diskutohet a duhet të hyjmë në Europë apo jo? Politikan sot po të bëni një referendum besoj se do të merni një përgjigje 100% po nga shqipëtarët, prandaj kush jeni ju që na ndaloni? Pse përdorni Europën kundër Shqipërisë? Për ju shqetësimi kryesor janë zgjedhjet e radhës!

“Historia nuk është për t’u përdorur si baltë e ditës.”

Lavdia e një kombi është kultura e tij “Kombi njihet nga kultura që prodhon,”, ne nuk mbrohemi vetëm me ekonomi apo politikë, por me kulturë, me vlera, me simbolet që na formojnë.

T’i mbrosh figurat kombëtare do të thotë t’i vendosësh në vendin e merituar.

“Kombet e qytetëruara i nderojnë shkrimtarët, heronjtë dhe mendimtarët e tyre. ”Ai e shihte nderimin jo si “fjalë”, por si institucione, muze, libra, emërtime, respekt publik.

Ismail Kadare është ndër figurat më të mëdha kombëtare për shqiptarët, një simbol i kulturës, identitetit dhe ndërgjegjes kombëtare. Shtatoret e figurave kombëtare si Gjergj Kastrioti Skënderbeu, Nënë Tereza e të tjer gjenden me qinda më shumë në Europ dhe nëpër botë sesa në Shqipëri, por absurditeti, anormalja dhe allogjika është se në Shqipëri ka më shumë shtatore të huajsh, ushtarësh pushtues, varre të thjeshta shqipëtarësh që i kanë kthyer në varre ushtarësh të huaj! Prandaj sot me këtë shtatore duam çimentojmë një pjesë të veprës së tij si:

Zëri letrar i kombit

He managed to represent the Albanian people through high literature, bringing to his novels and poems the history, myths, pains and aspirations of a small but proud and freedom-hungry nation.

Creator of modern Albanian literature

Kadare is the founder of modern Albanian literature. He created a unique style that combines realism, symbolism, history and fantasy. Novels such as “The General of the Dead Army”, “Chronicle in Stone”, “Broken April” have become national treasures.

Albania's representative in world literature

He made the Albanian language heard in the major languages ??of the world. Thanks to him, Albania became part of the international literary map.

The voice of free and independent thought

Even in dark times, Kadare managed to write with courage, using allegory and metaphor to denounce dictatorship and oppression, without ever surrendering to political templates.

Unifying figure of the Albanian nation

For Albanians in Albania, Kosovo, North Macedonia, Montenegro and the diaspora, Kadare is a name that unites, transcends political boundaries and shares a common cultural identity.

Ismail Kadare lives today in his work, in our language, in our collective memory, and in the responsibility we have to protect free speech.

On this 90th anniversary, we don't just say thank you. We tell him that his word continues to walk with us. And that Albania will always recognize itself in the mirror of his literature.

Glory to the work of Ismail Kadare. Glory to free speech. Glory to the memory that keeps us human.

 





09:24 CULTURE

Rotunda or Macellum

Today it is one of the symbolic monuments of the city, kno...

Lajmet e fundit nga