Busy autumn in Brussels

2024-08-28 08:56:00, Kosova & Bota CNA

Kaja Kallas

Autumn in Brussels usually kicks into high gear in mid-September, when the president of the European Commission delivers the annual European Union address to the European Parliament. Through this speech, which usually lasts about an hour, the political priorities of the EU's executive arm that will be launched or concluded in the following months are revealed.

But this autumn will not be ordinary in Brussels, as the EU is in the process of changing leaders. In June, EU leaders decided that former Portuguese prime minister Antonio Costa will replace Charles Michel as president of the European Council on December 1. Weeks later, the EP approved the decision of the EU leaders to give the German, Ursula von der Leyen, another five-year mandate at the head of the EC. But instead of giving another annual speech in September, von der Leyen will be busy forming her new team of 26 commissioners, one from each other EU member state. Several capitals have already submitted their candidates for commissioners before the August 30 deadline. After von der Leyen interviews all the candidates, she will assign policy portfolios to each.

Kallasi and Varhelyi

So far, only one name and one portfolio are known: In addition to the June appointment of Costa and von der Leyen, EU leaders have also decided that Estonian Prime Minister Kaja Kallas will succeed Spain's Josep Borrell as the new head of foreign policy. However, this is not a done deal. Like the other 25 candidates for commissioners, Kallasi will also face hearings before important EP committees. In the case of Kallas, the most important committee is the one for Foreign Affairs, whose members will also interrogate the new EU Enlargement Commissioner.

Diplomats in the EU have told Radio Free Europe that the hearing with Kallas has been scheduled for September 29. In fact, the news cycle in Brussels in the second half of September and early October will be dominated by these hearings. They offer the EP the opportunity to show its muscle by rejecting a number of commissioner candidates believed to underperform during hearings. (Last time, in 2019, MEPs rejected three candidates, and then it was up to the "sponsoring" states to quickly propose new names for new hearings).

Një prej kandidatëve për komisionar që do të përballet me eurodeputetët sigurisht që do të jetë politikani hungarez, Oliver Varhelyi. Ai është nominuar nga Budapesti për një mandat të ri pesëvjeçar si komisionar për zgjerim. I akuzuar nga shumë diplomatë se vendosë interesat e Budapestit para të Brukselit – Varhelyi ka qëndrim të butë ndaj Serbisë dhe Gjeorgjisë, por jo dhe aq ndaj Ukrainës – ai u përfshi në një skandal pasi duke mos e ditur se e kishte ende të ndezur mikrofonin, gjatë një seance plenare ai i quajti eurodeputetët “idiotë”.

Përderisa Varheyit ka pak të ngjarë që t’i ofrohet sërish që të udhëheqë zgjerimin, megjithatë atë e pret punë e vështirë që të bindë ligjvënësit se është personi i duhur për të udhëhequr ndonjë portofolio që do të mund t’i besohet nga von der Leyen. Në disa qarqe ka shpresë se çdo komisionar dhe Komisioni i ri Evropian në tërësi të miratohet në Parlamentin Evropian në mënyrë që të nisë punën më 1 dhjetor. Por, nuk përjashtohet mundësia që kjo çështje të zvarritet përtej kësaj date.

Dialogu Kosovë-Serbi

Asnjë nga zyrtarët evropianë me të cilët ka biseduar Radio Evropa e Lirë nuk pret që të ketë rrezik real për miratimin e Kallasit. Por, do të jetë interesant të dihet se çfarë ajo dhe komisionari i ri i zgjerimit do të thonë për Ukrainë, Rusinë dhe Ballkanin Perëndimor dhe për mundësinë që të shtohen anëtarë të rinj në bllok. Nuk pritet ndonjë ndryshim radikal në këtë drejtim. Politika e BE-së është e vendosur për mbështetje të plotë për Ukrainën dhe përpjekja e ripërtërirë për zgjerimin e serishëm të bllokut është reformuar dhe shtetet kandidate po plotësojnë të gjitha parakushtet. Por, mënyra se si do të përcillen këto mesazhe është thelbësore.

Kallasi ka reputacionin se është “kritike e Rusisë”, ndoshta shefja e parë e diplomacisë së BE-së që ka një qëndrim të tillë të fortë karshi Moskës. Duhet të theksohet se i gjithë blloku ka lëvizur më afër qëndrimit të shteteve të Baltikut ndaj Moskës që kur nisi pushtimi rus i Ukrainës dy vjet e gjysmë më parë, por kishte dyshime kur emri i saj u përmend për këtë post, pasi ajo kishte qenë shumë kritike për të qenë kryediplomate e BE-së.

Prandaj, pritet që ajo të zbusë pak tonin kur të takohet me eurodeputetët dhe pritet që ajo të flasë edhe për tema të tjera, e jo vetëm për Rusinë dhe Ukrainën. Në fakt, nuk do të ishte befasi nëse ajo do të fliste në mënyrë të barabartë edhe për luftën në Gazë, për raportet me shtetet në jug të Mesdheut dhe për nevojën për raporte më të forta me fuqi të tjera nga “Jugu Global”, përfshirë Brazilin dhe Indinë. Po ashtu, nuk mund të përjashtohet mundësia që udhëtimi i parë i saj jashtë vendit, pasi të marrë postin e ri të jetë në shtetet e Ballkanit Perëndimor që aspirojnë BE-në, në vend se në Ukrainë. Një zgjedhje e tillë, thjesht mund të jetë për të vënë në pah rëndësinë e këtyre shteteve.

Diplomatët po ashtu i kanë thënë REL-it se presin që ajo të jetë gati të merret me dialogun mes Kosovës dhe Serbisë. Shefi aktual i politikës së jashtme të BE-së, Josep Borrell, më 2020 i kërkoi ish-ministrit të Jashtëm sllovak, Mirosllav Lajçak, të shërbente si përfaqësues i posaçëm i BE-së për dialogut. Por, ky proces ka prodhuar pak përparim real dhe duket se posti që aktualisht mban Lajçaku mund të hiqet plotësisht kur Kallas të bëhet kryediplomatja e re e bllokut.

Zgjerimi i BE-së?

Po ashtu do të jetë interesante të shihet se kë do të zgjedhë von der Leyen në postin e komisionarit për Zgjerim. Me zgjerimin e BE-së që sërish është temë e nxehtë – me Gjeorgjinë, Moldavinë dhe Ukrainën, që janë shtetet e fundit që janë ftuar së fundi t’i bashkohen bllokut dhe dy të fundit vlerësohet se kanë bërë përparim real – më shumë shtete të BE-së janë të interesuara që ta marrin këtë dikaster, për dallim nga viti 2019 kur vetëm Budapesti kishte kërkuar këtë post. Pasi që Estonia, që cilësohet si shtet anëtar “lindor” në Bruksel, mori postin e politikës së jashtme do të ishte befasi nëse ndonjë “lindor” tjetër do të merrte udhëheqjen e zgjerimit. Me gjasë, von der Leyen do të shikojnë që në këtë post të vendosë dikë nga jugu apo perëndimi, në mënyrë që të ketë balancë gjeografike dhe të shmangë akuzat se fokusi i vetëm i bllokut është tek Ukraina. Gjëja që duhet vëzhguar sa i përket komisionarit për zgjerim, sigurisht, është se a do të ketë ndonjë referencë kohore se kur mund të ndodhë zgjerimi i ardhshëm i BE-së.

Është pothuajse e pamundur të dihet se kur një shtet mund t’i bashkohet bllokut, por përpjekja e fundit e nivelit të lartë për të promovuar një kornizë kohore u paraqit nga presidenti në largim i Këshillit Evropian, Charles Michel, i cili vitin e kaluar sfidoi BE-në që të bëhej gati për zgjerim deri më 2030. Kjo çështje nuk është në dorën e tij dhe gjithsesi ai shpejt do të largohet nga ky post. Por, e vërteta është se edhe kjo datë duket ambicioze, pasi asnjë vend kandidat nuk duket se është afër anëtarësimit. Por, çështja gjatë seancave dëgjimore, edhe në vitet në vijim me gjasë do të përqendrohet te reformat që vetë BE-ja duhet të bëjë në mënyrë që të pranojë anëtarë të rinj.

Diskutimet veçse kanë nisur, por nëse Brukseli është serioz, këto ndryshime duhet të bëhen shpejt. A do të rritet buxheti i BE-së? (Shtetet aktuale kandidate të gjitha janë më të varfra sesa mesatarja në BE). Dhe, çfarë reformash politike janë të nevojshme që BE-ja të mund të shkojë nga 27 anëtarë në mbi 30 anëtarë në vitet në vijim? Më pak mundësi vetoje për kryeqytetet e shteteve anëtare është një refren i zakonshëm, por të arrihet që askush të mos vendosë veto ndaj një vendimi të tillë pikë së pari është një sfidë e madhe. Gjatë kësaj vjeshte kjo nuk do të thuhet, por ka frikë të vazhdueshme se vetë BE-ja nuk është gati të pranojë anëtarë të rinj.

Raporte pozitive për disa shtete të Ballkanit Perëndimor?

Separately, the outgoing European Commission is likely to publish its annual enlargement report highlighting the progress, or lack thereof, of aspiring member states. The report is expected to be positive for Moldova and Ukraine, but it is not expected that these countries will open EU membership chapters this year. The evaluation process – through which the EU examines national legislation and assesses whether it complies with EU rules and laws in various areas – must be completed by the first half of 2025. Only then can negotiations start in earnest.

For Georgia, which has been increasingly at odds with Brussels in recent years, the report will be less pleasant: No real progress is expected and the EU will likely take into account how free and fair the elections will be. parliamentary session on October 26 before deciding on any further action. The EU has suspended high-level meetings and military aid to Georgia due to the adoption of the "Foreign Agents" Law. Also, there may be other sanctions if the situation worsens even more.

On the other hand, real progress towards the EU can be expected in some countries of the Western Balkans. In this regard, it should not be ruled out that Montenegro closes some negotiating chapters, something it has not been able to do since 2017. This would signal that Podgorica, after years of blockades on the road to EU membership, once again will continue this process, at least slowly. Montenegro continues to be the country that has advanced the most towards membership, having opened all 33 chapters and some of them have finally started to close.

It is also expected that Albania will start de facto membership talks this autumn, finally breaking away from North Macedonia, as Skopje has not yet changed the Constitution to meet the conditions set by Bulgaria. Few expect that North Macedonia will achieve this during this year. Meanwhile, even though some countries are demanding that Serbia open membership chapters, this may not be supported by many countries that are shocked by the close relations between Belgrade and Moscow./REL