Nor is the Balkans exempt from Islamic radicalization

2024-08-28 08:39:00, Kosova & Bota CNA

After the prevention of the assassination attempt at Taylor Swift's concert in Vienna, there is a debate about the radicalization of young Muslims from the Balkans. The researcher, Robert Pichler talks about the traps into which disoriented and disillusioned young people fall.

Deutsche Welle: At the weekend, Germany was shocked by a knife attack in which three people lost their lives, which is being investigated as a terrorist act. A few weeks ago, Taylor Swift's concert in Vienna was canceled due to the threat of a terrorist attack motivated by Islamists in Vienna. The suspect was originally from North Macedonia, as was the case in the terrorist attack in Vienna in 2020. How big is the risk of young Muslims from the Balkans being radicalized abroad?

Robert Pichler: As we can see from the tragic events in Solingen last weekend, the mechanisms of terrorist mobilization are in many cases analogous. It is again IS that has taken responsibility for a terrorist attack, again it is a young man of migrant origin who has been incited to commit this crime. In the case of the Vienna attacks or attempted terrorist attacks, it is also surprising that both people come from North Macedonia and were apparently radicalized in Vienna.

Is this a coincidence?

I don't think it's entirely a coincidence that both - the terrorist of November 2, 2020 and the suspected terrorist of August 7, 2024 - are Albanians from North Macedonia, but I would be very careful and not risk radicalization and terrorism as a phenomenon of the Albanian-Macedonian diaspora. The Albanian community from North Macedonia is very diverse and the vast majority of Albanian Muslims want nothing to do with radical and violent views in the name of Islam. At the same time, it must be said that there is a not so small number of young people who cannot find their way, who do not feel at home neither here nor there and are looking for a way out that gives them recognition and appreciation. At this point it seems that radical Islamic positions find high approval among some.

But why?

The propaganda of Islamist preachers of hate is apparently for some a 'new homeland' where they feel accepted and where they convert their greatest frustrations into rejection and hatred of anything that is supposedly unholy. The unholy is the Western way of life, those values ??and freedoms for which we have fought in long conflicts against a domination based on religious dogma. Of course, the question arises as to why this Western way of life, so desired in the former (south-)socialist East for certain groups, became a threat and ultimately such an enemy that it was fought with terrorist means. The answer to this is not easy at all. As a historical anthropologist who has studied migrant networks between North Macedonia and Austria for a long time, I can provide insights into changing social relations, but can only offer guesses about the background of Islamic radicalization.

How these social relations changed. The parents came to the west, they worked, they did not stand out in the western societies, in Germany, Austria, the descendants were born in the west, they have a different situation, a better financial base, and yet they happen to be open to Islamist violence...

A lot has changed since the 70s/80s. At that time, Yugoslav migrant workers came to Austria or Germany to work temporarily. There were not many who wanted to stay forever, they spoke euphemistically of "gastarbeiter" - and not of immigrants and immigrants*. This generation of migrant workers was often invisible, they accepted difficult housing conditions and had their own places of socialization in housing, which were often mass shelters or local associations, far from the local population.

But today you cannot say that descendants are invisible...

Today the situation is different. Today we have a new generation that will even stand out, manifest itself, that will distinguish itself from others. Islam has become a distinctive feature, present for everyone, and a not so small part of these young people, mostly men, has turned the most reactionary part of Islam into a benchmark for a new culture of orientation. Those who do not submit to this, are disciplined, if necessary with violence. Viennese schools, where Muslims currently constitute the majority, give vivid evidence of this development.

Islami është kthyer në mjediset rinore migrante në një fenomen kulti, është "cool" të jesh mysliman, intoleranca që shpesh e shoqëron këtë shihet si shprehje e një superioriteti të devotshëm, përfshirë mosrespektin për fe të tjera, veçanërisht atë hebreje, por edhe për gratë apo minoritetet seksuale. Zëra kritikë nga kampi i vet zor se dëgjohen. Komunitetit Islamik, gjithsesi përfaqësia zyrtare e myslimanëve në Austri, nuk i ra gjë më shumë në mendje pas përpjekjes për atentatin islamist në koncertin e Taylor Swift, se sa të tërhiqte vëmendjen për refuzimin e saj parimor të dhunës dhe ekstremizmit. Shoqëria liberale në Austri shpesh nuk do të merret me të, sepse nuk do të jetë raciste apo islamofobe. Në një kohë që në shumicën e shoqërisë austriake rritet refuzimi për islamin, nga një dyshim i përhapur dikur kemi tani një pakënaqësi të thellë, që me shumë gjasa në zgjedhjet e ardhshme do të reflektohet.

Çfarë roli luajnë konfliktet e identitetit?

Sfidat që shoqërojnë një ndryshim të vendit të jetesës dhe përballjet me çështjet e identitetit nuk u reflekuan sa duhet. Për fëmijët, por edhe për gratë që shpesh erdhën pa njohuri gjuhësore dhe arsimim në Austri, kjo kthesë jete ishte shumë e vështirë, ata duhet të luftonin me një sërë disavatanzhesh, shpesh ofendoheshin për shkak të origjinës së tyre dhe përfundonin në shumicën e rasteve në sektorin e punëve më të keqpaguara.

Në leksionet e mia ndesh herë pas here me fëmijë të ish-migrantëve, interesi kryesor i të cilëve është të mësojnë më shumë për origjinën dhe historinë e tyre, pse erdhën në Austri; në shtëpi flitet pak për këtë, shumë shtrojnë pyetje elementare identiteti, për origjinën e tyre, për trashëgiminë kulturore të prindërve dhe gjyshërve dhe natyrisht për shkaqet e luftërave.

Natyrisht shtrohet edhe çështja e identitetit islam dhe për shumë vetë janë të pakuptueshme përgjigjet shabllone të narrativit kombëtar-shqiptar, sipas të cilit islami paraqet një identitet të imponuar dhe të ankoruar sipërfaqësisht. Shumë nga këta të rinj janë në kërkim, ata testojnë dhe zbulojnë botë të tjera alternative jetese, nga të cilat bota islame - që ekziston në shumë ngjyrime - është një prej disave. Vjena ofron për këtë një sërë mundësish.

Për të ardhurit nga Ballkani lidhja me vendlindjen është një shtyllë e rëndësishme e identitetit, pavarësisht jetës jashtë vendlindjes. Çfarë pasojash ka kjo?

Për njerëzit me sfond migracioni nga Maqedonia e Veriut apo Kosova mjedisi i prejardhjes ka një relevancë të madhe. Nuk është e dëshirueshme dhe as e mundur të çlirohesh nga lidhjet e ngushta familjare dhe sociale. Kjo prek sidomos ata që vijnë nga zonat rurale, që u transformuan vetëm pak nga proceset e modernizimit socialist. Atje si më parë janë të ankoruara fort mënyra mendimi konservator, patriarkalo-mysliman. Kjo e lehtëson lidhjen me komunitetet myslimane në Vjenë, ku kjo mënryë të menduari e të jetuari gjen një ushqim të ri. Por ka rëndësi të theksohet, që ky lloj konservatorizmi nuk nxit patjetër islamizmin që mbështet dhunën; ky shfaqet, atëherë kur të rinjtë janë pa orientim, ndjehen të përjashtuar, dhe ku është akumuluar një lloj zhgënjimi, gjë që ua bën të mundur predikuesve radikalë t'i instrumentalizojnë ata për qëllimet e tyre. Shenja alarmi për këtë janë shpesh të ndierit i huaj me familjen, si në rastin e atentorit të dyshuar Beram A., që u kuptua mirë, kur u bë rikonstruimi i ngjarjeve (fjala është për ndalimin së fundmi të koncertit të Taylor Swift. shën. red.)

Rastet e të rinjve të radikalizuar në Austri ishin të rinj të radikalizuar në perëndim, jo në Ballkan. Islami në Kosovë, Shqipëri, Maqedoninë e Veriut njihet si tolerant dhe pro dialogut. Por edhe aty gjenden rryma radikale. Sa i madh është rreziku i radikalizimit nga aty?

Imazhi i një islami kryesisht tolerant në Ballkan deri në një farë mase është një lloj eufemizmi. Edhe Ballkani nuk është i përjashtuar aspak nga tendencat e radikalizimit. Kemi një rajon ku përplasen veçanërisht forca diverguese. Veçse në dallim nga Europa qendrore, njerëzit në Ballkan kanë një përvojë të gjatë të bashkëjetesës multikulturore, prandaj aty e kanë më të lehtë mënyrën si të sillen me dallimet kulturore dhe fetare. Nga ana tjetër pikërisht Jugosllavia ka pas vetes një histori të disintegrimit brutal. Etnonacionalizmi i përhapur, mobilizimi i miteve historike dhe nxitja kundër myslimanëve ka qenë sidomos më e përhapur në qarqet nacionaliste-ortodokse. Kjo ishte vendimtare për shpërthimin e luftës dhe që çoi si pasojë në dëbime deri në gjenocid.

Këto përvoja janë ngulitur thellë në kujtesën kolektive të myslimanëve. Nga ana tjetër ky polarizim ka çuar në riaktivizim të përkatësive fetare për dallim nga ai që është ndryshe etnikisht. Maqedonia e Veriut nuk e ka pasur këtë zhvillim në mënyrë kaq dramatike sa Kosova apo Bosnje-Hercegovina. Në Maqedoni duke iu referuar shqiptarëve myslimanë forcat laike nuk ishin aq prezente si në Kosovë, që kishte një universitet dhe shtresë të arsimuar akademike dhe një elitë politike-kombëtare. Në Maqedoninë e Veriut, ndryshe nga rajone të tjera mundën të zinin vend më shumë aktorë islamistë. Ky islam i ri, që mbështetej nga organizata karitative myslimane nga hapësira arabe dhe nga Turqia kishte qartësisht një drejtim antiperëndimor.

Flasim për këta djem të rinj që e zotërojnë pa asnjë problem gjuhën e vendit të ri të tyre, jetojnë aty, e prapë bëhen kundërshtarë të tij. Çfarë nuk ka funksionuar këtu? Sipas një studimi forcat radikale përqëndrohen "tek të rinjtë me zhgënjim për integrimin perëndimor". Hakmerren këta të radikalizuar për atë që nuk u ndjenë të mirëpranuar?

Po. Tek të këta të rinj ka dështuar integrimi. Por nuk duhet harruar, se një shumicë dërrmuese e myslimanëve të ardhur në Austri respektojnë kushtetutën dhe identifikohen në masë të madhe me Austrinë. Do të ishte dritëshkurtër të pretendohej se myslimanët nuk u ndjenë kurrë të pranuar këtu dhe tani do të hakmerreshin për këtë. Nuk ka dyshim se në Austri ka mjaft qëndrime armiqësore ndaj islamit. Me shtimin e migracionit nga Bosnja dhe zonat shqiptare në Jugosllavi dhe ndër të tjera edhe nga Turqia, imazhi për islamin në dy dekadat e fundit ka ndryshuar shumë. Nga një kuptim paternalist i islamit është bërë një marrëdhënie e përcaktuar nga dyshimi, frika dhe paragjykimet. Shumë fëmijë nga brezi i "gastarbeiter" i përjetuan problemet e prindërve të tyre të zinin vendin e tyre në Austri, shpesh prindërit duruan poshtërime dhe u përshtatën në mënyrë të heshtur. Ky brez i ri, që ka lindur dhe është rritur këtu, nuk do t'i pranojë më - me të drejtë - këto poshtërime. Por këtu shpesh nuk bëhet fjalë për një kompensim, po puna vjen tek polarizimet që manifestohen në përditshmëri.

Çfarë mund të bënte ndryshe shoqëria pritëse?

Nuk besoj se mungon parimisht gatishmëria për pranim, nuk mungojnë as paratë dhe as mundësitë ekonomike. Në Austri ke një mungesë fuqie punëtore në shumë drejtime, të kualifikuar kërkohen kudo. Pa dyshim arsimi luan rol kyç, por shumë shkolla me numër të madh migrantësh nuk merren në plan të parë me transmentimin e dijes, por ofrojnë punë sociale, menaxhim krizash, punë kompensimi për marrëdhëniet jo-funksionale prind-fëmijë, përpunim traumash, që mbartin fëmijët e ardhur nga zonat e luftës, apo ato funksionojnë si instrument balancues kundër radikalizmit etnik apo fetar. Pikërisht këtu merr rëndësi të madhe edukimi i thellë në kuptimin e një të menduari të hapur. Si mund të bëhet që këta të rinj të kenë një përballje kritike me dogmat fetare, si mund t'ua bësh të afërt autonominë e një subjekti kritik, si t'i nxjerrësh nga mituria e të menduarit, nga varësia e profetëve të internetit, që sillen si përfaqësues të Zotit në tokë, dhe që u urdhërojnë këtyre të rinjve gjithçka, deri nëse është Haram apo Halal të mbash një kafshë në shtëpi. Jashtë shkollës nevojitet më shumë pjesëmarrje sociale dhe integrim profesional. Një element tjetër është dialogu ndërkulturor, që ndihmon të reduktosh paragjykimet me njëri-tjetrin dhe që çon në njohjen më të mirë të grupeve të ndryshme.

Radicalization is a complex phenomenon, influenced by many individual, social, political and ideological factors. It is crucial to analyze the causes, without falling into general blame, and to look for solutions based on dialogue, integration and prevention.

PD. Dr. Robert Pichler is a historical anthropologist at the Institute for the Study of the Habsburg Monarchy and the Balkan Space at the Academy of Sciences in Vienna - (Institut für die Erforschung der Habsburgermonarchie und des Balkanraums an der Österreichischen Akademie der Wissenschaften). In his studies, he deals with topics such as migration and transnationalism, family and tribal ties in the Balkans and visual scientific issues related to this./ DW