Çfarë do të thotë lufta në Iran për industrinë e mbrojtjes së SHBA-së?

2026-03-18 08:42:00, Kosova & Bota CNA

Çfarë do të thotë lufta në Iran për

Të premten e kaluar (6 mars), presidenti amerikan Donald Trump priti në Shtëpinë e Bardhë drejtues të shtatë kompanive kryesore të industrisë së mbrojtjes - pjesë e një përpjekjeje të administratës së tij për të forcuar sektorin, ndërsa lufta kundër Iranit po intensifikohet.

Konflikti ka zbuluar tensione brenda sektorit amerikan të mbrojtjes, me shqetësime lidhur me rezervat e SHBA?së të raketave me rreze të gjatë dhe interceptorëve të mbrojtjes ajrore, si dhe me aftësinë e industrisë për të rritur prodhimin në rast të një konflikti të zgjatur.

Trump deklaroi se gjatë takimit në Shtëpinë e Bardhë kishte diskutuar "prodhimin dhe afatet e prodhimit” me kompanitë - konkretisht Lockheed Martin, RTX (Raytheon), BAE Systems, Boeing, Honeywell Aerospace dhe Northrop Grumman.

Megjithatë, ka pasur raportime se negociatat midis Pentagonit dhe kontraktorëve më të mëdhenj amerikanë të mbrojtjes për kapacitete të reja prodhimi nuk po përparojnë aq shpejt sa do të dëshironte Shtëpia e Bardhë, për shkak të tensioneve të vazhdueshme.

Tensionet e Trumpit

Byron Callan, analist i aksioneve të industrisë së mbrojtjes në Capital Alpha Partners në Uashington, thotë se një kritikë e vazhdueshme ndaj kompanive të mëdha amerikane të mbrojtjes është se ato kanë qenë "aversive ndaj rrezikut”, duke u përqendruar te shpërndarja e dividentëve për aksionarët në vend se të ri?investojnë.

"Ka pasur kritika se kontraktorët më të mëdhenj të mbrojtjes në Shtetet e Bashkuara kanë qenë të plogësht, se ata nuk po parashikonin nevojat, nuk po investonin duke mos riskuar,” i tha ai DW?së.

Para se SHBA të fillonte bombardimet ajrore ndaj Iranit, tensionet midis administratës Trump dhe furnitorëve më të mëdhenj amerikanë të mbrojtjes ishin në rritje.

Trump ka kritikuar rregullisht kompanitë e mbrojtjes, sepse sipas tij ato u japin përparësi dividentëve për aksionarët dhe pagave të drejtuesve, në vend që të investojnë në infrastrukturë dhe kapacitete prodhimi.

Ai ka kritikuar gjithashtu kompanitë që nuk arrijnë të përmbushin afatet e prodhimit dhe që tejkalojnë buxhetet. Më herët ai ka veçuar RTX?në (dikur Raytheon), një prodhues kryesor i raketave dhe i interceptorëve të mbrojtjes ajrore që përdoren nga ushtria amerikane në konfliktin me Iranin, duke e quajtur atë "më të ngadaltin në rritjen e volumit të prodhimit dhe më agresivin në shpenzimet për aksionarët e vet, në vend të nevojave dhe kërkesave” të ushtrisë amerikane.

Ai madje i ka kërcënuar ato kompani se do t'i përjashtojë nga kontratat qeveritare nëse nuk rrisin investimet në fabrika.

Në janar, Trump nxori një urdhër ekzekutiv ku thuhej se kompanitë e mbrojtjes "nuk lejohen në asnjë mënyrë dhe formë të paguajnë dividentë ose të bëjnë blerje aksionesh, derisa të jenë në gjendje të prodhojnë një produkt superior, në kohë dhe brenda buxhetit.”

Administrata e Trump është aktualisht e përfshirë edhe në një përplasje të ashpër me startup?in e inteligjencës artificiale Anthropic — furnizues i ushtrisë amerikane, për shkak të refuzimit të tij për t'i dhënë ushtrisë qasje të pakufizuar në chatbot?in Claude.

Më shumë prodhim dhe më shpejt

Trump ka akuzuar konkretisht kompanitë se po shpenzojnë shumë pak për zgjerimin e kapaciteteve prodhuese, duke u përqendruar më shumë te qetësimi i investitorëve përmes mekanizmave si riblerjet e aksioneve (stock buybacks).

Riblerjet e aksioneve ndodhin kur kompanitë përdorin fitimet e tyre për të blerë mbrapsht aksionet e veta, duke ulur numrin e aksioneve të disponueshme publikisht dhe duke rritur potencialisht vlerën e aksioneve të mbetura.

Luftërat në Ukrainë dhe Gaza rritën kërkesën e aleatëve të SHBA?së për armë të prodhuara në SHBA, dhe Trump më parë kishte kritikuar kompanitë që, sipas tij, nuk po e plotësonin kërkesën mjaftueshëm shpejt.

"Kemi shumë vende që duan avionin luftarak F?35, dhe u duhet shumë kohë për t'ua dorëzuar aleatëve ose edhe neve vetë,” tha ai. "E vetmja mënyrë që ata të jenë në gjendje t'i dorëzojnë është të ndërtojnë fabrika të reja. Por ata nuk duan të ndërtojnë fabrika të reja sepse ka shumë kosto.”

Pikëpyetje rreth buxhetit të mbrojtjes

Philip Sheers, bashkëpunëtor i asociuar në Programin e Mbrojtjes në Center for a New American Security, thotë se investimet në bazën industriale të mbrojtjes së SHBA?së po rriten, veçanërisht në prodhimin e municioneve dhe në mbrojtjen ajrore.

Megjithatë, ai paralajmëron se do të duhet kohë derisa këto investime të shndërrohen në rritje të normave të prodhimit.

"Hapja e objekteve të reja ose rritja e furnizimit me lëndë të para mund të marrë vite, dhe këtë e kemi parë me shumë nga impiantet që ende janë duke u ndërtuar pas luftës në Ukrainë,” tha ai për DW.

Megjithatë, ai tha se një pjesë e konsiderueshme e fajit për prodhimin e ngadalshëm i takon vetë qeverisë së SHBA?së, për shkak të dështimit të saj të përsëritur për të miratuar buxhete me kohë, si pasojë e përplasjeve politike.

"Nëse qeveria e SHBA?së dëshiron që baza industriale e mbrojtjes të lëvizë shpejt, ajo duhet të miratojë dhe të ndajë buxhetet në kohë, në mënyrë që kontratat të mund të nënshkruhen, burimet të caktohen dhe industria të ketë stimuj për të vepruar,” tha ai, duke shtuar se "dështimi i vazhdueshëm për miratimin e buxheteve në kohë është kthyer në një autogol gjeopolitik me potencial të përmasave historike.”

Byron Callan says the Trump administration's desire for defense companies to invest in increasing production capacity could be hampered by budget issues.

Polls currently suggest that Democrats have a good chance of regaining control of the US Congress in the November midterm elections.

" This could set a clear limit on defense spending," he said.

"This is an unpopular war, and if that happens (Democratic victory), then there will be expectations for more non-military spending, for things like health care and infrastructure."

The United States has budgeted $850 billion (€740 billion) for defense in the 2025 budget, and this amount is expected to reach $900 billion in 2026.

Trump has called for the defense budget to reach a full $1.5 trillion by 2027, a figure that has caused alarm among many experts, who have long questioned the sustainability of the American debt in its current state.

Iran a permanent war?

The American defense sector is also preparing for the possibility that the war in Iran will last much longer than expected.

When the war in Iraq began in 2003, Kenneth Adelman, the US ambassador to the UN during the Ronald Reagan administration, firmly believed that it would be a quick and easy victory for the United States.

However, the way that war dragged on and became a constant trap for the US military completely changed his political perspective. Although he remains a Republican, today he is a vocal critic of Trump. Adelman told DW that he thinks the conflict with Iran could take on a similar dynamic. "Iran has been preparing for this situation for a long time," he said.

"It's already lasted longer than the Pentagon planned. And I no longer have confidence in the way the Pentagon plans these things, after what I saw in Iraq." A prolonged conflict is likely to bring increased orders for major US defense companies, as well as increases in their stock prices.

The Trump family has been increasing its investments in the defense sector. This week, the president's sons, Eric and Donald Jr., invested in a new drone company that aims to take advantage of the ban on new Chinese drones in the US.

Since the war began on February 28, U.S. defense stocks have retreated. Although the Dow Jones U.S. Aerospace & Defense index rose briefly at the start of the conflict, it has since fallen about 3%. /DW