Pazari më i bujshëm në histori/ Si e blenë Manhatanin holandezët për vetëm 24 dollarë

26 Korrik 2020, 07:31, Blog CNA

Nuk është se kolonizatorët e bardhë, e patën shumë problem të rrëmbenin territoret e banuara për mijëvjeçarë nga amerikanët vendas. Megjithatë historia e shitjes së ishullit të Manhatanit tek holandezët për shumën qesharake 24 dollarë, duket e pabesueshme, edhe pse shumë pretendojnë se është e vërtetë.

Ajo shitje, nëse nuk është blerja më e mirë e një pasurie të patundshme në histori, mund të jetë e para ?legjendë urbane? e përhapur gojarisht ndër shekuj. Më 24 maj 1626, holandezi Peter Minuit, bleu në emër të Kompanisë Holandeze të Indive Perëndimore, ishullin e Manhatanit, duke e shkëmbyer atë për disa mallra tregtare me vlerë 60 gilde.

Territorin ia shiti një fisi, ndoshta ?Canarsee?, pjesë e popullsisë Lenape. Shifra vetëm
60 gilde, është elementi i vetëm i sigurt i marrëveshjes, pasi gjithçka tjetër ndryshon sipas interpretimeve. Në arkivat kombëtare holandeze, ekziston vetëm një referencë për shitjen e Manhatanit, përfshirë një letër nga tregtari Piter Shagen që mban datën 5 nëntor 1626, dhe ku shkruhet:Ata e blenë ishullin e Manhatanit nga të egrit për vlerën e 60 gildeve.

Dikush në shekullin XIX, u angazhua që ta konvertonte atë shumë në dollarë. Dhe i dolën 24 dollarët e famshëm që përmenden edhe sot, edhe pse me kursin e sotëm të këmbimit ato mund të korrespondojnë me rreth 1 mijë dollarë:gjithsesi një shifër qesharake, me të cilën sot mund të blihet në ishull një sipërfaqe prej vetëm 30 centimetra katrorë.

Nga fundi i shekullit XIX-të, dikush nisi të pretendonte se edhe shuma e 60 gildeve u pagua jo në para por në mallra pa asnjë lloj vlere siç rruazat, varëset dhe kopsat. Në fakt, në aktin e shitjes së ishullit të famshëm disa vjet më vonë, flitet sërish për vlerën 60 gilde, por për mjete më të dobishme si thikat, enët e kuzhinës etj.

Natyrisht, asgjë që mund të konsiderohej i mjaftueshëm për të paguar koston reale të Manhatanit. Atëherë, ndoshta hyn në lojë koncepti i ndryshëm i pronësisë midis atyre që shesin dhe atyre që blejnë. Sipas një historiani të jurisprudencës, ?shitja? e Manhatanit duket më shumë si një uzufrukt:që për vendasit do të thoshte ?mos braktisje e ishullit, por thjesht mirëpritje e holandezëve si banorë shtesë?.

Pra duke i lejuar ata të gjuanin ose të kishin disa të drejta, pa humbur megjithatë të tyret. Një ekspert i amerikanëve vendas nuk bie dakord me këtë. Ai e kundërshton idenë e mungesës së të kuptuarit nga indianët e Amerikës të konceptit të pronës private, pasi në realitet edhe ata i njihnin të drejtat e përhershme mbi tokat fisnore ndaj anëtarëve të veçantë të klaneve.

Por vlera e ishullit, nuk është e vetmja gjë që e bën konfuze atë shitje. Shagen nuk thotë kush e lidhi marrëveshjen me holandezët, dhe as sa pjesë e territorit u shit. Pa një dokument të shkruar, historianët kanë mundur të bëjnë vetëm hipoteza:toka u shit nga një grup vendasish që ishin aty kalimthi, dhe që pasi morën paratë u larguan.
Ose, ai që e pranon marrëveshjen e bën këtë gjë nga frika (deri atëherë kishte pasur shumë përleshje mes vendasve dhe holandezëve), ose për të arritur ndonjë marrëveshje tregtare, sidomos për shitjen e lëkurave të kastorëve, që ishin shumë të kërkuara në Evropë.

Deri atëherë, në ishull jetonin disa fise të popullit Lenape. Me ardhjen e evropianëve, shumica e tyre u detyruan të zhvendosen drejt perëndimit në Oklahoma, Uiskonsin dhe Kanada, ndërsa luftërat dhe sëmundjet i pakësuan ndjeshëm në numër.

Sot, i fshehur në Malet Ramapo në Nju Xhersi, rreth 40 kilometra larg Nju Jorkut, jeton një komunitet i Lenapes, i quajtur Ramapough Lenape Nation, dhe që përbëhet nga rreth 5000 njerëz, të cilët e konsiderojnë veten pasardhës të fiseve të ndryshme që përbëjnë kombin e tyre.

Në realitet, Njerëzit e Maleve, siç quhen midis tyre, kanë një prejardhje të përzier nga amerikanët vendas, afrikanët dhe evropianët, gjë që e bën të vështirë njohjen e tyre si
një komb. Por ata thonë se janë krenarë për përzierjen racore që kanë./ Përshtatur nga CNA.al