E fundit!

22:46 Aktualitet

Pas ndeshjes, protestuesit zhvendosen te selia e PD-së: Opozitë e shitur

Pas ndeshjes, protestuesit janë zhvendosur para selisë së ...

Nga Ditmir Bushati/Kush do ta drejtojë Evropën?

13 Qershor 2024, 10:56, Editorial Ditmir Bushati

Nga Ditmir Bushati/Kush do ta drejtojë Evropën?

Foto ilustruese, publikuar nga Ditmir Bushati

Zgjedhjet për në Parlamentin Evropian shoqërohen gjithnjë me pyetjen se kush do ta drejtojë Evropën, mirëpo ato nuk janë gjë tjetër veçse 27 zgjedhje paralele, pasi çdo vend vendos vetë për mënyrën e zgjedhjes së përfaqësuesve në Strasburg. Zgjedhjet evropiane kanë qenë historikisht zgjedhje të dorës së dytë, por me ndikim në zhvillimet e brendshme politike, sikurse u dëshmua në Francë me thirrjen e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare nga presidenti Macron. Zgjedhjet evropiane po bëhen gjithnjë e më politike, duke u nxitur nga agjenda të brendshme dhe jo nga vizioni për Evropën. Ndaj, analizimi i rezultateve është një proces kompleks.

Lavjerrësi djathtas

Në mënyrë të qartë lavjerrësi është zhvendosur djathtas. Pesha politike e forcave të qendrës së djathtë dhe të djathtës ekstreme është rritur. Gjithsesi, tkurrja e partive politike të grupuara rreth qendrës është e vogël, nga 59% në 56% të vendeve në Parlamentin Evropian, krahasuar me zgjedhjet e kaluara.

Partia Popullore Evropiane jo vetëm doli e para, duke konsoliduar traditën e vendosur që prej vitit 1999, por edhe pësoi rritje. Partia Popullore Evropiane është rritur në numra dhe në influencë në shumicën e shteteve anëtare të BE-së, çka e bën atë një faktor politik të pazëvendësueshëm në formimin e institucioneve të reja të BE-së.

E djathta ekstreme përparon në zgjedhjet për Parlamentin Evropian
10 Qershor, 09:34

Aleanca Progresiste e Socialistëve dhe Demokratëve doli e dyta, por hemoragjia e votave të saj nuk është ndalur. Liberalët u reduktuan ndjeshëm, për shkak të humbjes së rëndë që pësoi partia e presidentit Macron në Francë. Sërish, grupimet politike të lartpërmendura do të kenë një shumicë udhëheqëse në Parlamentin Evropian.

Zgjedhjet e 2019-ës u shënjuan nga triumfi i të gjelbërve, çka shtyu BE-në drejt miratimit të Agjendës së Gjelbër. Në këto zgjedhje të gjelbrit u reduktuan ndjeshëm, duke u renditur si grupi i dytë më i vogël në Parlamentin Evropian. Bie në sy fakti se të tria raportet që u kërkuan nga BE-ja në vigjilje të ripërtëritjes së institucioneve europiane: (i) për përgatitjen në fushën e mbrojtjes, hartuar nga ish-presidenti finlandez, Sauli Niinistö; (ii) për tregun e brendshëm, hartuar nga ish-kryeministri italian, Enrico Letta; (iii) për nxitjen e konkurrueshmërisë, hartuar nga ish-kryeministri italian, Mario Draghi; mjedisi nuk figuron si çështje. Është e qartë se do të kemi një Evropë më pak të përqendruar në përmbushjen e objektivave të Agjendës së Gjelbër.

Këputja e “kordonit sanitar”

E djathta ekstreme fitoi terren. Grupi i Konservatorëve dhe Reformistëve është rritur, si pasojë e suksesit që shënoi në zgjedhje partia e kryeministres italiane Giorgia Meloni, por edhe të partive të ngjashme në Poloni, Spanjë e Suedi. Edhe më djathtas tyre, grupimi politik Identiteti dhe Demokracia shënoi rritje, si pasojë e rezultateve të partisë së Marine Le Pen në Francë dhe Partisë së Lirisë në Austri. Rritje, që do të ishte më e qenësishme nëse ky grupim nuk do të kishte dëbuar nga gjiri i vet para pak javësh Partinë Alternativa për Gjermaninë, e cila nxori në vend të tretë social-demokratët e kancelarit Scholz.

Olaf Scholz dhe Emmanuel Macron

Vlen të theksohet se partitë e ekstremit të djathtë shënuan fitore të rëndësishme në shtete ku asnjëherë nuk kanë pasur mundësi të ushtrojnë pushtet, kryesisht në Francë dhe Gjermani. Në shtetet, të cilat janë dëmtuar nga qeverisjet populiste, partitë tradicionale arritën rezultate të mira. Megjithëse në çdo palë zgjedhje evropiane është folur për një “kordon sanitar” ndaj partive të ekstremit të djathtë, duhet pranuar se asnjë nga këto subjekte nuk ka retorikë të dhunshme. Vetë Ursula von der Leyen në debatin e Maastricht që u zhvillua mes kandidatëve për president të Komisionit Europian e këputi konceptin e “kordonit sanitar”, duke lënë të hapur mundësinë e bashkëpunimit me këto grupime politike me kushtin që ato të respektojnë vokacionin europian, parimet e shtetit të së drejtës, dhe qëndrimet e deritanishme të BE-së ndaj agresionit rus në Ukrainë.

Në rast se i marrim grupimet e lartpërmendura të së djathtës ekstreme së bashku dhe shtojmë këtu edhe votat e partisë së kryeministrit hungarez Orbán, ato renditen në vendin e dytë, pas Partisë Popullore Evropiane, duke nxjerrë në vend të tretë Aleancën Progresiste të Socialistëve dhe Demokratëve në Parlamentin Evropian. Potenciali i këtij bashkëpunimi ekziston edhe pse nuk është i lehtë. Megjithëse konglomerati i të djathtës ekstreme pajtohet me nevojën për një “luftë nga brenda” ndaj “elitës së Brukselit”, në politikë të jashtme dhe sidomos në qëndrimet ndaj Rusisë ka dallime të forta mes tyre.

Të panjohurat e udhëheqjes së re politike

Sfida e parë pas konstituimit të Parlamentit Evropian ka të bëjë me ndarjen e pozicioneve të rëndësishme evropiane. Socialistët dhe demokratët mandatuan kancelarin gjerman Scholz dhe kryeminstrin spanjoll Sánchez, ndërkohë që Partia Popollore Evropiane pritet të mandatojë kryeministrin polak Tusk dhe kryeministrin grek Mitsotakis, për të gjetur një zgjidhje të pranueshme për ndarjen e përgjegjësive evropiane.

Kyriakos Mitsotakis, foto e marrë nga Google

Me kalimin e kohës, aftësia e BE-së për të përkthyer rezultatin e zgjedhjeve në institucione të reja dhe në një udhëheqje të re politike, është bërë më e vështirë. Më parë, ishte e lehtë të identifikohej se kush do të mund të udhëhiqte Komisionin Evropian, Parlamentin Evropian apo pozicionet kyçe si Banka Qendrore Evropiane. Tani çdo gjë është më e komplikuar. E kemi parë këtë në vitin 2019, teksa udhëheqësve evropianë iu deshën disa javë që të përcaktonin presidentin e Komisionit Evropian. Ndoshta tani do të nevojitet më shumë kohë për të arritur një kompromis politik, për shkak të zgjedhjeve të parakohshme në Francë, të thirrura nga presidenti Macron.

Formatit të koalicionit të deritanishëm mes Partive Popullore Evropiane, Aleancës Progresiste të Socialistëve dhe Demokratëve dhe Liberalëve, që siguron mbështetje ndaj Komisionit Evropian, mund t’i bashkëngjiten edhe të gjelbrit, hapësira e negociimit e të cilëve është ngushtuar, për shkak të rezultatit të dobët zgjedhor. Mirëpo mund të krijohen edhe “shumica parlamentare fleksibël”, falë bashkëpunimit të mundshëm mes Partive Popullore Evropiane me Konservatorët dhe Reformistët. Megjithëse partitë e tjera tradicionale e kanë përjashtuar mundësinë e bashkëpunimit me këtë grupim, Giorgia Meloni, si simboli i Konservatorëve dhe Reformistëve dhe si kryeministrja e vendit të tretë për nga pesha e madhësia në BE, pritet të luajë një rol të rëndësishëm në konstituimin e institucioneve evropiane. Aq më tepër që udhëheqësit e dy vendeve kryesore të BE-së, Gjermanisë dhe Francës pësuan disfatë zgjedhore.

100 deputetët e paangazhuar

Një tjetër e panjohur e këtyre zgjedhjeve janë edhe 100 deputetët, një numër i lartë krahasuar me parlamentin e kaluar, që nuk janë të lidhur me grupimet ekzistuese politike në Parlamentin Evropian. Praktika e deritanishme tregon se kjo tipologji deputetësh nuk mund të trajtohet si një e tërë. Gjithsesi, çdo grupim politik priret të negociojë me to me qëllim shtimin e radhëve, pasi dihet se përkatësia e deputetëve në grupime politike ka përparësi të padiskutueshme, për sa i përket aksesit të plotë në drejtimin e strukturave parlamentare.

E djathta ekstreme feston mposhtjen e partisë së Scholz
10 Qershor, 18:41

Një BE më e rreptë me emigracionin, më pak e gjelbër

Për pesë vitet që vijnë, në rrafshin e drejtimit politik, ka të ngjarë që animi djathtas i Parlamentit Evropian do ta bëjë BE-në edhe më të rreptë në çështjet e emigracionit. Politika e tanishme e BE-së për emigracionin është ndikuar nga e djathta për më shumë se një dekadë. Ideja për të siguruar kufijtë, për ta shtrirë më tej sigurinë e Evropës duke u dhënë vendeve fqinje fonde (Turqisë, Libisë, Tunizisë), është me të vërtetë një qasje që vjen prej asaj politike. Pra, nga njëra anë e djathta, dhe e djathta ekstreme, kanë formësuar agjendën politike të BE-së, dhe nga ana tjetër, kjo prirje do të theksohet, për shkak të rezultateve zgjedhore.

Gjithashtu, BE-ja pritet të orientohet drejt një agjende që më shumë sesa e gjelbër do të jetë kafe, e përqendruar te politikat industriale në fushën e mbrojtjes. Pra, mund të kemi një ripërtëritje të të gjitha prioriteteve industriale të Evropës. Megjithatë, duhet nënvizuar ndryshimi midis, nga njëra anë, prioritizimit të shpenzimeve për politikat e mbrojtjes kombëtare dhe nga ana tjetër, financimit për riorganizimin e ekonomisë evropiane dhe për mbrojtjen e përbashkët evropiane. Një BE, e ndikuar nga e djathta ekstreme, do të vuajë më shumë për të gjetur gjuhën e përbashkët për sigurimin e financimeve për mbrojtjen e përbashkët.

Foto ilustruese, e marrë nga Google

Një BE që i mëshon më shumë “sovranizmit” dhe më pak e gjelbër vështirë se do të dëshironte të financonte një politikë industriale evropiane, edhe nëse kjo është ajo që nevojitet për të nxitur konkurrueshmërinë e BE-së në tranzicionin energjetik dhe digjital, e lëre më të bëjë ndonjë përparim në reformat e politikave bujqësore, të nevojshme për të arritur qëllimet e mbrojtjes së mjedisit dhe për t’i paraprirë procesit të zgjerimit me 36 shtete.

A do të përparojë procesi i zgjerimit?

Zgjerimi i BE-së mund të përparojë duke e konsideruar atë si anën e kundërt të zbehjes së saj të brendshme, por edhe si një mundësi për të ndërmarrë reforma të thella institucionale. Thënë ndryshe, një BE që organizohet në trajtën e rrathëve koncentrikë duke u zgjeruar dhe thelluar njëkohësisht për politika të ndryshme, çka do të lehtësonte procesin vendimmarrës. Mirëpo, një BE me nuanca apo ç’është më e keqja me përfaqësim joliberal të identifikuar madje në pozicione kyçe, nuk do të kishte vullnetin politik dhe besueshmërinë për të folur për sundimin e së drejtës, as me shtetet kandidate për anëtarësim në BE dhe as në arenën ndërkombëtare.

Zgjedhjet në SHBA dhe e ardhmja e Evropës

Zgjedhjet evropiane përfunduan pa i dhënë përgjigje pyetjes se kush do ta drejtojë Evropën. Ndoshta zgjedhjet presidenciale në SHBA do të jenë më përcaktuese për të ardhmen e Evropës sesa zgjedhjet për në Parlamentin Evropian. Kjo ndodh për shkak të ndarjeve brenda Evropës. Linja përcaktuese në BE nuk është domosdoshmërisht midis së djathtës dhe të majtës, apo midis veriut dhe jugut, por midis vendeve që kërkojnë më shumë autonomi, autonomi sovrane të Evropës dhe vendeve të cilat nuk kanë besuar kurrë te kjo autonomi. Në këtë kontekst, zgjedhjet presidenciale në SHBA, në një mënyrë apo tjetër, do të ndikojnë edhe kursin e BE-së në raport me procesin e integrimit evropian, arkitekturën e sigurisë së Evropës, e cila vuan pasojat e agresionit rus në Ukrainë dhe bashkëpunimin me NATO-n.

*Analiza është botim i Fondacionit “Friedrich Ebert” Friedrich-Ebert-Stiftung Tirana