E fundit!

08:49 Kronika

Vrasja e efektivit në Maliq/ Detaje të reja, zbardhen emrat dhe rrethanat e ngjarjes

Zbardhen detaje të reja lidhur me ngjarjen e rëndë të mëng...

“Klinikisht e tmerrshme”/ Pse dhimbja e një zemre të thyer, është një dukuri e vërtetë

4 Shtator 2022, 13:56, Blog CNA

“Klinikisht e tmerrshme”/ Pse dhimbja e një zemre të

Në dimrin e vitit 2004, shumë gra filluan të paraqiten në spitalet japoneze duke u ankuar për dhimbje gjoksi dhe gulçim. Kishte kaluar vetëm 1 muaj që kur një tërmet i madh e kishte tronditur vendin, duke shkaktuar rrëshqitje të mëdha dheu dhe balte, duke plagosur 4.805 njerëz dhe duke vrarë 68 të tjerët. Në dhomat e urgjencës, mjekët i lidhën gratë me monitorët e EKG-së, dhe vunë re të njëjtat ndryshime ekstreme që do të prisnin nga një sulm në zemër. Por testet e mëvonshme treguan se arteriet e tyre koronare nuk ishin të bllokuara, siç ndodh zakonisht me një atak në zemër. Në vend të kësaj, zemrat e tyre kishin ndryshuar formë.

Nuk kaloi shumë kohë dhe këto raste u diagnostikuan si kardiomiopatia Takotsubo, ose “Sindroma e Zemrës së Thyer”. Pra thyerja e zemrës nuk është thjesht një metaforë. Sot, deri në 7 për qind të gjitha rasteve ugjente kardiake që paraqiten në spitalet e Japonisë diagnostikohen si Takotsubo, kur hormonet e stresit pas një ngjarjeje traumatike kanë shkaktuar një dobësim të barkushes së majtë, gjë që do të thotë se ajo nuk mund të pompojë më në mënyrë efektive.

Dhe kjo shkakton dhembje. Ky fenomen tregon shumë qartë lidhjen midis streseve që ndodhin në jetën e një personi, qoftë një tërmet apo fundi i një marrëdhënieje, dhe zemrës së tyre. Sigurisht që për zemërthyerjen ka pasur shumë këngë, romane, filma dhe mijëra poezi. Por vetëm vitet e fundit, pas shumë vitesh përqendrimi tek procesi i rënies në dashuri, shkencëtarët kanë filluar të analizojnë edhe pasojat e fundit të një dashurie.

Antropologia biologjike Helen Fisher studioi njerëzit që ishin refuzuar nga të tjerët,dhe zbuloi se pjesët e trurit të aktivizuara, ishin ato të lidhura me varësinë. Një person i refuzuar ndjen të njëjtat lloje dhimbjesh por ka edhe mendime që mund ta rikthenë tek droga dhe alkooli. Deri më sot ka pasur qindra studime mbi fillimet e një dashurie.

Po pse shkencëtarëve u është dashur kaq shumë kohë për të hetuar fundin e saj, këtë gjendje “klinikisht të tmerrshme”? “Shkenca është bërë më e sofistikuar për të parë faktorët e transkriptimit në gjenomin tonë, thotë shkrimtarja Florens Uilliams. “Ne jemi mësuar ta kalojmë dhimbjen e zemrës në një melodramë kulturore, si këngët popullore dhe poezitë romantike. Por thyerja e zemrës nuk është vetëm melodramë. Është një nga përvojat më të dhimbshme të jetës, dhe duhet ta marrim seriozisht për shëndetin tonë mendor dhe fizik”- thekson ajo.

“Klinikisht e tmerrshme”/ Pse dhimbja e një zemre të

Kur bashkëshorti e la Uilliams pas 25 vjetësh, ajo u ndje e “rrezikuar”. Ajo nisi të ndihej gjithnjë e më drobitur fizikisht. Mezi arrinte të kujdesej për fëmijët e saj, dhe herë pas here të dërgonte në kohë artikuj e saj si gazetare e çështjeve shkencore. Sëmurej vazhdimisht, dobësohej, dhe nuk mund të flinte natën.

Deri në moshën 50-vjeçare, ajo nuk kishte përjetuar asnjëherë diçka të tillë. Ajo donte jo vetëm të kuptonte se çfarë e shkaktonte dhimbjen e zemrës së saj, por edhe të zbulonte se si të bëhej më mirë. A do të ishte ajo në mesin e 15 për qind të njerëzve që nuk e marrin dot veten pas një ndarjeje? Ajo nisi hulumtimin.

“Zemërthyerja është një nga minat tokësore të fshehura të jetës së njeriut”- i tha studiuesi i gjenomës së njeriut Stiv Kol. E fshehur në gjirin e marrëdhënieve tona, kjo lloj “mine” shpërthen në një moment të papritur, gjatë darkës, në kohën e Krishtlindjes, në një martesë, në shtrat.

Uilliams zbuloi se ndër efektet e saj të dokumentuara, janë gjumi i fragmentuar, ankthi i shtuar, kontrolli i dobët i impulseve, depresioni, rënia e aftësive konjitive, ndryshimi i shprehjes së gjeneve dhe vdekja e hershme. Kur studiohet kjo dhimbje e veçantë, gjetjet janë shpesh po aq tronditëse dhe poetike sa edhe arti që frymëzojnë.

Për shembull, nëse skanoni trurin e një personi me zemër të thyer, do të zbuloni se aty janë aktivizuar të njëjtat pjesë si në rastin e dikujt që ka pësuar një djegie të rëndë trupore. Uilliams u befasua se sa shumë gjurmë lë në trupin tonë dhimbja e zemër-thyerjes. Ndjenjat që shfaqen me thyerjen e zemrës - pikëllimi, vetmia, ankthi - monitorohen në mënyrë akute nga sistemet tona nervore dhe qelizat tona imune, të cilat përshtaten me këto emocione në përgatitje për përballjet dhe pasojat.

“Qelizat tona janë shumë të ndjeshme ndaj vetmisë. Kjo shpjegon edhe arsyen pse njerëzit që përjetojnë një ndarje pas shumë vitesh në një marrëdhënie, përballen me rrezik më të lartë të vdekshmërisë së hershme dhe nga një sërë sëmundjesh, sidomos nëse nuk punojnë shumë për ta trajtuar dhimbjen”- shton ajo.

Nëpërmjet kërkimeve në këtë fushë, Uilliams e kaloi fazën e vet akute. “Unë e ndaj shërimin në 3 kategori të mëdha: qetësimi, lidhja dhe gjetja e qëllimit”. Kalimi i shumë orëve në natyrë ishte shumë i dobishëm për të, siç ishte edhe terapia (si konvencionale po ashtu edhe ajo jo konvencionale), dhe një marrëdhënie e re e lumtur.

Gradualisht nisi të ndjejë më pak frikë nga të qenit vetëm. “Në brendësi, ndihem më e lidhur me emocionet e mia, dhe kësisoj më e gjallë. Ndihem më mirë pasi jam në gjendje të shijoj bukurinë e gjërave, frikën dhe gëzimin. Ndihem më empatike dhe kam lidhje më të thella me njerëzit që kanë më shumë rëndësi në jetën time. Ky është leksion më i madh që mora”-thotë ajo.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al