Kuber Pedi, qyteti australian ku njerëzit jetojnë nën tokë

16 Gusht 2023, 11:59, Kuriozitete Zaria Gorvett

Kuber Pedi, qyteti australian ku njerëzit jetojnë nën tokë

Foto ilustruese

Në rrugën e gjatë drejt Australisë Qendrore, 848 kilometra në veri të rrafshnaltave bregdetare të Adelaides, ndodhen një mori piramidash enigmatike prej rëre. Përreth tyre, peizazhi është krejtësisht i shkretë. Një hapësirë ??e pafundme pluhuri rozë, ku tek-tuk të sheh syri ndonjë shkurre.

Por nëse ecni pak më tej përgjatë autostradës, shfaqen më shumë nga këto ndërtime misterioze. Grumbuj dheu, të shpërndara pa ndonjë rregullsi të madhe dhe si monumente të harruara prej kohësh. Herë pas here, vërehet ndonjë tub i bardhë që ngjitet në sipërfaqe. Këto janë shenjat e para të Kuber Pedi, një qytezë e minierave të opalit me një popullsi prej rreth 2.500 njerëzish.

Shumica e kodrave të tij të vogla, janë në fakt mbetjet e aktivitetit minerar që këtu vazhdon prej dekadash. Po ato janë gjithashtu dëshmi e një specialiteti tjetër të zonës: të jetuarit në nëntokë.

Në këtë cep të botës, 60 për qind e popullsisë banon në shtëpi që janë të ndërtuara në shkëmbinj ranorë dhe aromatikë shumë të pasur me hekur. Në disa lagje, shenjat e vetme të banimit janë vrimat e ventilimit që ngjiten lart, dhe dheu i tepërt që është hedhur pranë hyrjes së godinave.

Në dimër, kjo mënyrë jetese mund të duket shumë e çuditshme. Por në një ditë vere, Kuber Pedi nuk ka nevojë për ndonjë shpjegim. Sepse preket rregullisht nga temperatura që i kalojnë 52 gradë Celsius. Atje bën aq nxehtë saqë zogjtë bien të trullosur nga qielli, ndërsa pajisjet elektronike duhet të ruhen në frigoriferë ndryshe marrin flakë dhe prishen.

Dhe vera e këtij viti na tregoi se kjo strategji është shumë largpamëse. Në korrik, qyteti i Çongkuing në Kinën Jugperëndimore, rihapi vendstrehimet ndaj sulmeve ajrore të ndërtuara që gjatë Luftës së Dytë Botërore - në kulmin e bombardimeve në shkallë të gjerë nga Japonia - për të akomoduar qytetarët nga një kërcënim shumë i ndryshëm: një valë e të nxehtit ekstrem 10-ditor me temperatura mbi 35 gradë Celsius.

Të tjerë u joshën nga restorantet nëntokësore të improvizuara nëpër shpellat e zonës. Por Kuber Pedi nuk është vendbanimi i parë nëntokësor në botë. Madje as më i madhi i llojit të vet. Njerëzit janë zhvendosur për mijëra vjet nën tokë për të përballuar klimën ekstreme.

Nga paraardhësit tanë, që i hodhën veglat e tyre në një shpellë të Afrikës së Jugut 2 milionë vjet më parë, te Neandertalët që krijuan grumbuj të pashpjegueshëm stalagmitesh në një shpellë franceze gjatë një epoke akullnajore 176.000 vjet më parë Është vënë re se edhe shimpanzetë futen në shpella për t’u freskuar, për ta përballuar të nxehtin ekstrem gjatë ditës në Senegalin Juglindor.

Apo Kapadokia, një vendbanim i lashtë në Turqinë Qendrore. Ai gjendet në një pllajë të thatë, e cila është e famshëm për gjeologjinë e tij përrallore, me një peizazh majash të skalitura, oxhaqe dhe kunja shkëmbore. Sipas gojëdhënave popullore, zbulimi nisi me zhdukjen e disa pulave.

Në vitin 1963, një burrë po kontrollonte në bodrumin e shtëpisë së tij, kur pa se shpendët po vazhdonin të zhdukeshin në mënyrë të çuditshme. Ai zbuloi se ato po zhdukeshin në një vrimë që ai kishte hapur aksidentalisht, dhe pasi hapi mirë vendin, hyri brenda. Ai pa se kishte zbuluar aksidentalisht një vendkalim të fshehtë, pra një shteg të pjerrët nëntokësor që të çonte në një labirint me kamare dhe korridore të gjata.

Kuber Pedi, qyteti australian ku njerëzit jetojnë nën tokë

Ishte një nga shumë hyrjet në qytetin e humbur Derinkuju. Derinkuju është vetëm një nga qindra banesat e shpellave dhe disa qytete nëntokësore në zonë, dhe mendohet se është ndërtuar rreth shekullit VIII Para Krishtit. Ai ka qenë vazhdimisht i banuar për mijëvjeçarë, me vrimat e ventilimit, puset, stallat, kishat, magazinat dhe një rrjet të gjerë shtëpish nëntokësore.

Në raste emergjente, si për shembull një pushtim, mund të strehonte deri në 20.000 njerëz. Ashtu si në Kuber Pedi, jeta nëntokësore i ndihmoi banorët e rajonit të përballeshin me klimën e egër kontinentale, e cila luhatet midis verës së nxehtë, të thatë dhe dimrit të ftohtë e me dëborë.

Ndërsa klima në sipërfaqe ndryshon nga nën zero në mbi 30 gradë, nën tokë është gjithmonë 13 gradë Celsius. Edhe tani, shpellat e krijuara nga njeriu në rajon, janë të njohura për aftësitë e tyre ftohëse, një teknikë ndërtimi që përfshin ndërtimet e zgjuara që reduktojnë fitimin dhe humbjen e nxehtësisë.

Sot, galeritë dhe pasazhet e lashta të Kapadokisë janë të mbushura me mijëra ton patate, limonë, lakra dhe produkte të tjera që përndryshe do të duhej të mbaheshin në frigorifer. Ato kërkohen aq shumë saqë po ndërtohen të reja. Më tej përgjatë rrugës për në Kuber Pedy ndodhet qyteti kryesor.

Kuber Pedi, qyteti australian ku njerëzit jetojnë nën tokë

Në pamje të parë, ai mund të ngatërrohet me një vendbanim të zakonshëm. Rrugët janë me pluhur rozë. Aty ka restorante, bare, supermarkete dhe pika karburanti. Në fakt Kuber Pedi është bosh sepse jeta zhvillohet nëntokë. Në këtë qytezë godinat nëntokësore duhet të jenë të paktën 4 metra të thella, për të parandaluar shembjen e çatisë së tyre, dhe temperatura atje është gjithmonë 23 gradë Celsius.

Ndërsa banorët mbi tokë duhet të durojnë verërat e nxehta si në furrë dhe netët e ftohta të dimrit, ku temperatura bie rregullisht në 2-3 gradë Celsius, shtëpitë nëntokësore mbeten në temperaturën e përsosur 24 orë në ditë dhe gjatë gjithë vitit. Përveç rehatisë, një avantazh kryesor i jetesës nëntokësore janë paratë.

Kuber Pedi e gjeneron të gjithë energjinë elektrike që konsumonte. 70 për qind e saj prodhohet nga era dhe dielli. Nga ana tjetër, shumë shtëpi nëntokësore në Kuber Pedi janë relativisht të përballueshme për shumëkënd. Gjatë një ankandi të fundit, një shtëpi mesatare me 3 dhoma gjumi u shit për rreth 40.000 dollarë australianë (ose 26.000 dollarë amerikanë).

Megjithëse shumë nga këto godina janë jashtëzakonisht të thjeshta ose kanë nevojë për rinovim, ekziston një hendek i madh midis çmimit të tyre dhe shtëpive në qytetin të madh më të afërt, Adelaide, ku çmimi mesatar i shtëpisë është 700.000 dollarë australianë (457.000 dollarë amerikanë).

Një përfitim tjetër është mungesa e plotë e insekteve, të cilat nuk preferojnë errësirën ??dhe të ftohtin, dhe as mungesën e ndotjes akustike apo edhe dritës. Nga ana tjetër, ky stil jetese nëntokë mund të sigurojë njëfarë mbrojtjeje kundër tërmeteve.

Në këto kushte lind pyetja: A mund t’i ndihmojnë shtëpitë nëntokësore njerëzit të përballen me efektet e ndryshimeve klimatike diku tjetër? Dhe pse nuk janë më të zakonshme? Ekzistojnë disa arsye pse bërja e qyteza Kuber Pedi është unike. Së pari përbërja shkëmbore e butë. “Shkëmbi është aq i butë, sa mund ta gërvishtësh me një thikë xhepi ose me thonj”- thotë Berri Luis, që punon në qendrën e informacionit turistik. Në vitet 1960-1970, banorët e Kuber Pedit i zgjeruan shtëpitë e tyre në të njëjtën mënyrë që krijuan minierat e opalit, duke përdorur eksplozivë, kazma dhe lopata.

Kuber Pedi, qyteti australian ku njerëzit jetojnë nën tokë

Disa banesa nuk kërkonin shumë gërmime, sepse shumë vendas që përdornin hapësirat e braktisura të minierave. Për më tepër, guri ranor është strukturalisht i fortë, ndaj është e mundur të ndërtohen dhoma shpellore me tavane të lartë, në çdo formë që ju pëlqen dhe pa materiale shtesë.

Diku tjetër sfidat kryesore është lagështia. Nga shumë banesa shkëmbore që kanë qenë të banuara nga njerëzit, shumica gjenden në zona të thata si në Mesa Verde të Kolorados, e banuar për më shumë se 700 vjet nga populli stërgjyshër i Pueblos, deri te tempujt e përpunuar, varret dhe pallate e gdhendur në gurët ranorë në Petra, Jordani.

Sot, një nga vendbanimet e fundit të banuar të gdhendur në shkëmb ndodhet në Kandovan, në ultësirën e malit Sahand në Iran. Atje bie vetëm 11 mm reshje çdo muaj gjatë gjithë verës. Ndërkohë, ndërtimi nën tokë në zona më të lagështa është shumë i vështirë. Për të izoluar tunelet nëntokësore të Londrës në shekullin XIX, secili prej tyre u vesh me disa shtresa tullash dhe një shtresë bitumi.

Kuber Pedi, qyteti australian ku njerëzit jetojnë nën tokë

Sot përdoren metoda më moderne, e megjithatë vërehen ende shtresa myku. I njëjti problem shihet në bodrumet, bunkerët dhe parkingjet e makinave në zonat me reshje të larta shiut. Arsyet kryesore janë dy:mungesa e ajrosjes, e cila bën që lagështia nga gatimi, dushi dhe frymëmarrja të kondensohet në muret e ftohta të një godine nëntokësore dhe ujërat nëntokësore, nëse shtëpitë ndërtohen pranë nivelit të ujit./ Përshtatur nga CNA