Përtej largimit dhe burgut

13 Qershor 2026, 22:50, Opinione Lutfi Dervishi

Revolta e rrugës dhe transformimi politik

Thirrjet “Rama, jep dorëheqjen”, “Rama në burg”, “Berisha në burg” janë shprehje të një pakënaqësie të akumuluar prej vitesh. Ato dëshmojnë një mosbesim të thellë që shkon përtej pushtetit: qytetarët nuk besojnë më as te opozita, as te mediat, as tek elitat ekonomike apo ato universitare/akademike. Në thelb, sot po kontestohet vetë funksionimi i sistemit.

Shtrirja e protestës në diasporë e bën këtë realitet edhe më të qartë. Ajo nuk lidhet thjesht me një vendim apo projekt specifik; është revoltë ndaj një modeli zhvillimi që nuk prodhon mundësi për shumicën. Një model që dëbon çdo vit mijëra të rinj përmes emigrimit dhe që perceptohet si një mekanizëm që ecën vaj për një pakicë, por ka ngecur për pjesën tjetër të shoqërisë.

Ajo që ndihet në ajër është kërkesa emergjente për ndryshim. Veçse ndryshimi nuk duhet ngatërruar me hakmarrjen. Nëse thirrjet për burg shndërrohen në kërkesë që drejtësinë ta japë turma, atëherë rrezikojmë të kthehemi pas në kohë. Shqipëria e ka provuar një herë logjikën ku armiku shpallej në shesh dhe vendimi jepej para se të fliste gjykata. Pasojat e asaj kulture politike i kemi paguar për dekada, duke ndërtuar komunizmin më të egër në gjithë Lindjen Komuniste.

Prandaj, përtej logjikës klasike të revolucioneve historike që shembin gjithçka për të sjellë shpesh një arbitraritet të ri, kapërcimi i kësaj krize kërkon një transformim të thellë institucional, jo shpërbërje të shtetit. Ndryshimi i vërtetë rrënjësor nuk vjen kur institucionet zëvendësohen nga sheshet, por kur ato çlirohen nga kapja politike dhe fitojnë besimin e qytetarëve, duke forcuar shtetin e së drejtës. Një thënie e njohur e John F. Kennedy-t mbetet fatkeqësisht aktuale: “Ata që e bëjnë të pamundur revolucionin paqësor, e bëjnë të pashmangshëm revolucionin e dhunshëm.” Pikërisht këtu duhet të fillojë kthesa.

5.
Mjaftimi i shumicës me një deklaratë formale se "respektohet e drejta e protestës", duke numëruar protestuesit e duke pritur që njerëzit t'i largojë vapa, Botërori apo lodhja, është sa naiv, aq edhe i rrezikshëm.

Edhe opozita përbalhet me një mesazh të qartë. Për vite me radhë atyre që votojnë u është ofruar zgjedhja: ose me njërin, ose me tjetrin. Protestuesit po thonë: as me njërin, as me tjetrin. Kjo nuk do të thotë se opozita nuk ka ngritur probleme reale apo nuk ka bërë denoncime të forta e protesta. Por protesta e këtyre dy javëve po dëshmon se ekziston një segment i gjerë qytetarësh që nuk gjejnë më përfaqësim te aktorët ekzistues politikë. Kjo kërkon reflektim, rinovim dhe aftësi për të qenë në sinkron me situatën. Nëse deri tani ka munguar vullneti për të luftuar korrupsionin, klientelizmin dhe monopolet, pyetja që shtrohet sot është: a mund të krijohet një vullnet i ri politik? Një model ku suksesi varet nga meritokracia dhe ku tregu nuk deformohet nga privilegjet e pushtetit.

Pyetja e madhe që qëndron pezull mbi sheshe është nëse ky presion i rrugës do të mbetet një lëvizje amorfe presioni, apo do të ketë guximin dhe pjekurinë të marrë formën e një lëvizjeje të re politike. Historia na mëson se revolta pa organizim thjesht riciklon elitat e vjetra. Që ky vrull të mos tretet si valë e radhës, ai duhet të kapërcejë fazën e refuzimit dhe të kthehet në strukturë: një platformë e re, e lindur nga poshtë, që nuk synon thjesht zëvendësimin e emrave, por transformimin e rregullave të lojës dhe përfaqësimin e asaj Shqipërie që sot nuk e gjen veten në asnjë logo ekzistuese. Çfarëdo që të ndodhë, protesta tashmë e ka ndryshuar Shqipërinë.

Reflektim kërkohet edhe nga elita ekonomike. Debati nuk është nëse duhet ndëshkuar suksesi apo kapitali, por sa i ndershëm është tregu. Kur hendeku mes fituesve dhe humbësve thellohet në mënyrë të frikshme, sistemi rrezikon të shpërthejë. Ashtu sikundër komunizmi i egër la pasoja, edhe kapitalizmi i egër ka kostot e veta sociale. Biznesi i madh (oligarkët) duhet të shkëputet nga varësia ndaj tenderëve publikë dhe favoreve politike, duke u orientuar drejt përgjegjësisë sociale, rritjes së dinjitetshme të pagave dhe konkurrencës së pastër.

9.
Reflektim kërkohet edhe nga universitetet dhe akademia. Në shumë prej debateve më të rëndësishme publike, zëri i ekspertizës ka munguar ose ka qenë i zbehtë. Një shoqëri nuk mund të mbështetet vetëm te politikanët dhe analistët. Vendi ka nevojë edhe për mendimin kritik të studiuesve, profesorëve dhe institucioneve akademike, që të ofrojnë zgjidhje shkencore për rënien demografike, si dhe për reformat zgjedhore, territoriale, ekonomike e arsimore.

10.

Qytetarëve u ka ardhur në majë të hundës nga debatet banale e të pafundme në media; ata kanë nevojë për informacion, jo për propagandë; për analiza, jo për etiketime. Media duhet të kthehet te misioni i saj: investigimi, verifikimi i fakteve dhe mbajtja e pushtetit në skaner. Ajo nuk mund të jetë as zëdhënëse e qeverisë, por as gjykatë popullore që bën linçime digjitale.

11.

Natyrisht, në çdo protestë masive ka zemërim dhe emocione që herë pas herë kalojnë në teprime. Por pakënaqësia legjitime nuk mund të justifikojë dhunën verbale apo linçimin e kujtdo që mendon ndryshe, qofshin këta edhe gazetarë të identifikuar si mbrojtës të qeverisë. Liria e shprehjes është elementi themelor që e ndan një protestë qytetare nga anarkia. Linçimi është e kundërta e protestës paqësore.

12.

Ndryshimi nuk ka qenë kurrë i lehtë; ai kërkon durim, sakrificë dhe pjekuri. Por sot, përgjegjësia kryesore bie mbi ata që kanë timonin e vendimmarrjes. Historia tregon se krizat e mëdha nuk zgjidhen duke pritur që koha t'i zbehë ato. A do të lexohet në kohë mesazhi i protestës për ndryshim, apo do të vijohet me të vjetrën, duke pritur që stuhia të kalojë vetvetiu?!