E fundit!

13:13 Politikë

"Protestat arritje e madhe"/ Rama: Shqipëria e para në rajon për performancën mjedisore, e 46-ta në botë

Kryeministri Edi Rama në një postim të bërë në rrjetet soc...

Kur media nuk luan rolin e saj si “pushtet i katërt”, por shërben si mjet shantazhi

27 Qershor 2025, 18:24, Opinione Ardi Stefa

Kur media nuk luan rolin e saj si “pushtet i katërt”, por

Shkas për të shkruar rreshtat e mëposhtëm u bë një grup në Facebook, i çelur përpara katër apo pesë ditësh, i cili kishte si qëllim që të nxirrte të palarat e korrupsionit në Vlorë dhe që më bëri kërkesë për ta ndjekur. Natyrisht kureshtje profesionale ishte e madhe dhe e pranova ftesën.

Por që ditën e parë nga ato “të palara” që lexova, kuptova se nuk ishte gjë tjetër veçse një “grup mediatik”, i cili shantazhonte apo përhapte lajme në lidhje me vendime të bashkisë dhe vetë kryetarit me qëllim përfitimin personal ekonomik. “Gazetari parimor” shërbente si “i forti i qytetit dhe garanti” i atij apo atyre që kërkonin të përfitonin sipërfaqe ndërtimi, ndonjë leje ndërtimi, etj, etj.

Në çdo demokraci të shëndetshme, media nuk është thjesht një zë informues, ajo është një institucion i domosdoshëm që vepron si "pushteti i katërt", një rol ky, që nuk buron nga ndonjë nen kushtetues, por nga forca që ka në formimin e opinionit publik, në mbajtjen përgjegjëse të pushtetit dhe në garantimin e transparencës. Kur funksionon me integritet, media është ura ndërmjet qytetarëve dhe qeverisjes; është syri vigjilent mbi korrupsionin dhe padrejtësinë. Ky term nuk është rastësor: ai i referohet aftësisë së medias për të mbikëqyrur tre pushtetet e tjera: legjislativin, ekzekutivin dhe gjyqësorin, duke qenë e lirë, e pavarur dhe kritike. Media, në këtë kuptim, është rojtari i interesit publik.

Pra mediat veprojnë:

• Si kontroll mbi shtetin dhe monitorojnë ushtrimin e tre pushteteve, duke zbuluar çdo abuzim dhe duke siguruar transparencë, d.m.th. ata kryejnë rolin e "rojtarit".

• U ofrojnë informacion mbi çështjet publike gjithnjë e më shumë grupeve, duke zgjeruar kështu kombin politik. Ndërsa madhësia e saj rritet, rritet edhe pushteti i saj, domethënë forcohet demokracia e saj.

• Përcjellin zërin e popullit, duke unifikuar të gjitha mendimet e ndryshme që vijnë nga shoqëria dhe meritojnë të dëgjohen përmes prizmit të përbashkët mbi të cilin ato konvergojnë. Me fjalë të tjera, ato transmetojnë konsensusin publik ashtu siç del në pah nëpërmjet dialogut social.

Por çfarë ndodh kur ajo largohet nga ky mision, dhe në vend të një roli mbrojtës e ndriçues, shndërrohet në mjet shantazhi, presioni, manipulimi dhe përfitimi personal?

Kjo është një çështje me pasoja serioze, jo vetëm për individët që shënjestrohen padrejtësisht nga media të tilla, por edhe për vetë themelet e funksionimit demokratik të një shoqërie.

Degradimi i misionit të medias nga kontrollor i pushtetit në bashkëpunëtor të tij

Mediat që shantazhojnë nuk lindin rastësisht. Ato zakonisht krijohen në një ambient ku mungon rregullimi i tregut mediatik, ku standardet etike janë të dobëta dhe ku ndikimi i politikës ose biznesit është i thellë, ku rol fisnik i gazetarisë zëvendësohet nga interesa të ngushta ekonomike apo politike. Në këto raste, roli i medias si “kontrollor i pushtetit” humbet, dhe ajo bëhet bashkëpunëtore e tij – shpesh duke u përdorur si një instrument për të mbrojtur interesat e grupeve të caktuara dhe për të goditur kritikët e tyre. Portale të vetëshpallura, televizione me financime të errëta apo gazetarë të kapur përdorin fuqinë e fjalës për të kërcënuar, shpifur apo shtrembëruar të vërtetën në këmbim të favoreve.

Shantazhi mediatik ka forma të ndryshme. Mund të jetë një artikull kërcënues ndaj një zyrtari apo biznesmeni, i cili më pas "harrohet" nëse paguhet çmimi i duhur. Mund të jetë një hetim i sajuar për të nxitur panik e dyshim ndaj një kundërshtari politik. Apo edhe një seri shkrimesh dhe emisionesh, që shërbejnë për të kontrolluar narrativën publike në një drejtim të caktuar. E gjitha kjo shoqërohet me mungesë transparence për pronësinë e medias, me financime të dyshimta dhe me një mungesë totale të përgjegjësisë etike.

Bjerrja e besimit publik

Efekti më i rrezikshëm i këtij devijimi është rrënimi i besimit të publikut tek media në përgjithësi. Kur qytetarët fillojnë të shohin median si një aktor të korruptuar, të njëjtë me politikën që ajo duhet të kritikojë, atëherë çfarë mbetet për të ruajtur një demokraci funksionale?

Shantazhi në emër të lajmit nuk është vetëm imoral, është i rrezikshëm. Ai kthen fjalën publike në një instrument dhune simbolike. Dhe qytetari i zakonshëm, i cili nuk ka as pushtet, as mbrojtje, bëhet viktimë e një lufte të fshehtë mes interesave të mëdha.

Ndërsa shantazhi në emër të përfitimit vetjak apo të një grupi të caktuar është krim, sepse vret, denigron, manipulon, luan me jetën e personalitetin e njerëzve dhe familjeve të tyre.

Kjo krijon një klimë ku askush nuk beson më askënd: media nuk besohet, pushteti shihet si i korruptuar, drejtësia si e varur, dhe e vërteta si një mall që mund të blihet apo fshihet. Në këtë realitet, qytetari ose bëhet indiferent, ose cinik: dy forma, që ushqejnë krizën demokratike dhe që përbëjnë rrezik serioz për demokracinë, pasi pa një media të lirë dhe të ndershme, vetë liria kthehet në iluzion dhe qytetarët bëhen të pandjeshëm ndaj së vërtetës, të painteresuar për të kontrolluar pushtetin dhe të dorëzuar ndaj manipulimit.

Kur përfitimi bie mbi etikën profesionale

Një pjesë e fajit i përket edhe vetë profesionistëve të medias. Në një treg të mbingarkuar me portale, faqe anonime dhe televizione që shpesh nuk respektojnë as standardet minimale të etikës, shumë gazetarë janë kthyer në “operatorë informacioni” në shërbim të klientëve të përhershëm. Shpesh, "lajmi" prodhohet jo për të informuar publikun, por për të goditur një person, për të mbrojtur një interes, apo për të marrë një shpërblim.

Kjo situatë ka sjellë edhe përçudnimin e rolit të gazetarit: nga një profesion fisnik në një armë me pagesë. Në vend që të ngrenë pyetje të rëndësishme për publikun, disa media të përqendruara në përfitim e përdorin fjalën për të vënë në vështirësi, për të shpifur, për të deformuar, dhe më pas për të “negociuar heshtjen”.

Ndërkohë, vetë gazetarët duhet të rivlerësojnë etikën e profesionit të tyre. Sepse çdo herë që një mikrofon përdoret për shantazh, çdo herë që një titull përdoret për kërcënim, vetëdija e shoqërisë plagoset.

Por, cilat mund të ishin zgjidhjet?

Për të ndalur këtë fenomen të rrezikshëm, kërkohen disa hapa të domosdoshëm:

1. Transparencë e plotë në financimin dhe pronësinë e mediave: Publiku duhet të dijë se kush flet, për kë flet, dhe me çfarë qëllimi.

2. Forcimi i kuadrit ligjor kundër shpifjes, por edhe kundër shantazhit mediatik: Dënimi i rasteve të shantazhit përmes mediave duhet të jetë i drejtë, i balancuar dhe efektiv, pa cenuar lirinë e fjalës.

3. Krijimi i mekanizmave vetërregullues dhe rritja e rolit të organizatave të pavarura të gazetarëve: Këto organizata duhet të promovojnë etikën dhe të ndihmojnë në diferencimin mes medias së përgjegjshme dhe asaj abuzive.

4. Arsimim mediatik për publikun: Qytetarët duhet të mësojnë të lexojnë median me sy kritik, të kuptojnë burimet, të analizojnë qëllimet dhe të kërkojnë llogari për informacionin që konsumojnë.

Media, mjeti më i fortë i lirisë apo i manipulimit?

Në fund, media është një nga mjetet më të fuqishme që ka një shoqëri. Ajo mund të ndërtojë realitete, të rrëzojë qeveri, të mbrojë të pambrojturit dhe të ekspozojë të korruptuarit. Por e njëjta fuqi, kur përdoret pa përgjegjësi, kur ka si synim të denigrojë, të manipulojë opinionin publik, apo thjesht të shantazhojë; mund të bëhet armë që shkatërron jetët e njerëzve, minon besimin dhe forcon autoritarizmin.

Kur pushteti i katërt nuk është më as roje e demokracisë, as zë i publikut, por një mjet shantazhi i përdorur nga më të fortët kundër më të dobëtve, atëherë nuk kemi më liri. Kemi vetëm fasadë, ku fjala është mall dhe e vërteta një luks.

Nëse pushteti i katërt bie pre e shantazhit dhe interesave të errëta, atëherë nuk kemi më një shtyllë të së vërtetës – por një mjet për errësimin e saj. Dhe aty fillon rënia e çdo shoqërie të lirë./ CNA