LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

Which came first: the chicken or the egg?

2023-02-13 09:03:00, Kuriozitete CNA

Which came first: the chicken or the egg?

You have heard the old riddle: "Which came first: the chicken or the egg?". Interpreted metaphorically, it is a meditation on the futility of determining the cause of a self-perpetuating cycle. While literal, it's an excellent question for evolutionary biologists.

Chickens come from eggs, but eggs also come from chickens. So, which one appeared first on our planet? Most biologists state unequivocally that the egg appeared first. At their most basic level, eggs are just some female sex cells. Hard external eggs that can be laid on land (also known as amniotic eggs) were a very weighty change for vertebrates.

“Veza përfaqëson një hap kaq shumë të rëndësishëm në evolucionin e vertebrorëve, sepse i lejoi amniotët të largoheshin gjithnjë e më shumë nga uji”- thotë Koen Shtein, paleontolog në Institutin Mbretëror Belg të Shkencave të Natyrës. Para shfaqjes së vezëve me lëvozhgë të fortë, të ngarkuara me lëngun e verdhë shumë ushqyes, për t’u riprodhuar vertebrorët duhej të mbështeteshin tek mjediset ujore.

Shumica e amfibëve përballen ende sot me këtë kufizim. Ata duhet t’i mbajnë vezët e tyre xhelatinoze me lagështi në mënyrë që të mbijetojnë. Sipas një studimi të botuar në revistën “Current Biology”, zogjtë e vërtetë nuk u shfaqën bazuar në të dhënat fosile deri në mesin e epokës së Jurasikut të vonë, rreth 165-150 milionë vjet më parë.

Por shkencëtarët mendojnë se vezët e para me lëvozhgë evoluan shumë më parë, rreth 325 milionë vjet më parë, sipas Universitetit të Teksasit në Qendrën e Biodiversitetit në Ostin, SHBA. “Kjo do të thotë se veza lindi shumë kohë përpara pulës”- thot Shtein. Vezët e para ka të ngjarë të kenë qenë të lakueshme dhe të veshura me lëkurë, njësoj si vezët e sotme të zvarranikëve.

Which came first: the chicken or the egg?

Në periudhat Karbonifere, Permiane dhe Triasike, në Tokë banonin shumë vertebrorë që bënin vezë amniotike. Por më të famshmit nga këto kafshë ishin dinosaurët. Shtein ka studiuar disa nga lëvozhgat e vezëve më të hershme të njohura të dinosaurëve, të cilat vijnë nga periudha e hershme Jurasike, rreth 200 milionë vjet më parë.

Këto vezë kishin një lëvozhgë të jashtme jashtëzakonisht të hollë, vetëm rreth 100 mikron, ose sa trashësia e flokut të njeriut. Por bazuar në strukturën e tyre, këto vezë të hershme të dinosaurëve ishin të ngurta dhe të forta si porcelani dhe jo fleksibël si një lëkurë bananeje, duke i bërë ato shembullin më të hershëm të njohur të një veze siç e njohim sot.

Kjo hollësi e madhe shpjegon ndoshta edhe arsyen pse studiuesit kanë hasur vështirësi në gjetjen e shembujve të mëparshëm të lëvozhgave të vezëve. Kur një vezë ndeshet në një tokë të pasur më lëndë ushqyese dhe acid, ajo fillon që të shpërbëhet dalëngadalë.

“Toka do ta kishte bërë të pamundur ruajtjen e një shtrese kaq të hollë gëlqerore”- mendon  Shtein. Një ide tjetër është se vezët e hershme të dinosaurëve ishin me lëvozhga shumë të buta, prandaj nuk janë ruajtur mirë në të dhënat fosile.

Pra veza i parapriu pulës, dhe ky debat mund të cilësohet i mbyllur apo jo? Në fakt jo plotësisht. Nëse po flasim për vezën e parë të pulës, historia ndryshon. Pulat (Gallus gallus domesticus) ka të ngjarë të evoluojnë nga një nënspecie e shpendëve të kuq të xhunglës (Gallus gallus) rreth 50 milionë vjet më parë.

Njerëzit që jetonin në Azinë Juglindore, i zbutën për herë të parë këta zogj diku midis viteve 1650-1250 Para Erës Sonë, sipas një artikulli studimor të vitit 2022 të botuar në revistën “Proceedings of the National Academy of Sciences”.

Në një moment gjatë procesit të zbutjes, paraardhësi i fundit i pulave moderne ka bërë një vezë që përmban një embrion me shumë dallime gjenetike, për ta bërë atë të ndryshëm nga speciet e tij mëmë. Por historia e evolucionit nuk është e drejtpërdrejtë.

There is evidence that chickens interbreed with other subspecies of jungle fowl, even after u

made their own genetically distinct subspecies. Some of these traits are more or less visible even today in some modern chicken breeds.

Moreover, the domestication of the chicken by humans appears to have occurred independently several times in parts of India and Oceania over several thousand years, according to the University of Wisconsin-Madison.

So determining which chicken was original can be very difficult. Regardless of which came first, biologists and philosophers agree that chickens and eggs have something important in common: they are both delicious.

Translated by CNA.al

Lajmet e fundit nga