E fundit!

13:34 Aktualitet

Krimi në Maliq, Lamallari dhe Hita nisen drejt Korçës/ Ministri tregon gjendjen e efektivit të plagosur

Ministri i Brendshëm, Besfort Lamallari ka vizituar efekti...

Historia dhe lavdia e lokalit Valbona/ Nga Roland Beqiraj

30 Shtator 2023, 22:08, Qyteti im CNA

Enver Hoxha ka shkuar si mysafir dhe me pas e konfiskon.
Pilo Peristeri qe ka bere kangjellat e viles borgjeze, ne komunizem krekosej si gjel.
Kjo vile e vëllezërve Kondili, e pagezuar nga regjimi komunist me emrin "Valbona", përfaqëson dhe sot arkitekturen italiane te ketij qyteti, qe njohu lulezimin e tij ne vitet 1920 dhe 1930.
Kjo vile ka mbartur per gati nje shekull histori te pronareve te saj, me pas nga kreret komuniste te kohes, madje te vete Enver Hoxhes, dhe prej 70 vitesh, kujtime te shumta kane mbetur aty dhe nga korçaret, madje jo vetem, pasi prej 7 dekadash sherben si bar kafe.

Arqile, Aristotel dhe Lefter Kondili, ne vitin 1928 vendosin te ndertojne nje shtepi banimi, atehere ne zonèn periferike te qytetit, me arkitekturen e shtepive te aristokracise italiane. Meqe dy nga vellezerit kishin studiuar ne Vjene, projektimin dhe zbatimin ia besuan nje arkitekti austriak.
Per arkitektin dhe hulumtuesin Ilir Voci, arkitekti e kishte te qarte se cfare do te ndertonte, ku do e ndertonte dhe çfare do te perfaqesonte ky ndertim, qe as me shume e as me pak, eshte ndertese tipike e borgjezise se re qe sapo kishte lindur ne kete vend.

Ndertimi perfundoi ne vitin 1933, thjesht si nje shtepi banimi. Projektuesi vejnez i mahniti qytetaret me kete ndertese magjepsese, gjithkush kishte deshire te hynte ne te thjesht per ta pare,pasi dhe aredimi ishte tipik italian, mermeri shkalleve i ardhur nga Venecia, pllakat e dyshemese po ashtu italiane, dyer dhe dritare qe te bera sipas modelit italian, autentike dhe sot.
Trashgimtaret e familjes tregojne se nje nder vizitoret e shpeshte ne familjen e tyre ne ato vite ka qene dhe Enver Hoxha, pasi njeri nga vellezerit Kondili, Lefteri, e ka pasur shok klase ne Liceun Francez. Kujtojne se Enver Hoxha, atehere djale i ri, i ulur ne nje tavoline prane dritares rrinte me ore dhe shihte jashte.

Askush nuk e mendonte se jo shume vite me pas, Enver Hoxha do te ishte kreu i shtetit shqiptar. Ne vitet 1945, 1946, rikthehet ne kete shtepi se bashku me Koçi Xoxen, atehere besnik i tij dhe akomodohet ne dhomen me te mire te kesaj vile.
Populli ne eufori rrethonte vilen me brohoritje. Enver Hoxha pershendeste popullin nga ballkoni i kesaj vile, ndersa puntoria komuniste e Korçes ne kor thoshte vargjet : Enver Hoxha ne ballkon, puntoria e kerkon.

Dhe gjate periudhes se komunizmit, kjo vile mbeti e preferuara e drejtuesve komunist te kohes.
Nje nder ata ka qene Pilo Peristeri, anetar i Byrose Politike. Ne kohen e ndertimit te viles, Peristeri ne rolin e hekurpunuesit, ka bere rrethimin me kangjella, te cilat ekzistojne dhe sot, pasi per fiksimin e tyre ne beton, eshte perdorur plumb i shkrire.

Ne vitin 1950, kjo vile e ndertuar me aq dashuri nga familja Kondili, nderron pronaret dhe historine e vet. Me vendim te qeverise komuniste, pronaret largohen nga shtepia, ndertesa kalon ne prone shteterore dhe adoptohet si turizmi qytetit, ku natyrisht frekuentuesit dhe klientet kane qene te zgjedhur sipas filtrave të kohës.

I tille lokali Valbona ka mbetur deri ne vitet 1970, derisa ne qender te qytetit te Korces, u ndertuan objekte te reja, ku ndertesat e arkitektures italiane ne kete qytet po zvendësoheshin me ndertesa të modelit sovjetik me qëllim për te sfumuar ndikimet e ashtuquajtura borgjeze.
Por per qytetaret e Korçës, lokali mbeti i preferuar dhe ne vazhdim, tashme sherbente si bar, restorant dhe embeltore. Ky vend sherbente si pike takimi pas shetitjes, por dhe si vend organizimi festash familjare, si dasmat, fejesat apo datelindjet.

I pelqyer mbeti dhe per kineastet me te shquar te vendit. Jane me dhjetra sekuenca filmash artistike si " I teti ne bronz", " Gjeneral Gramafoni" e shume filma te tjere.
Dhe sot pas 70 vitesh, Valbona mbetet serisht bar, duke qene keshtu bar kafe me e vjetra e qytetit, per te mos thene e vetmja qe i ka rezistuar viteve.

Nje copez nga kjo histori ishte edhe ABC NEWS, me arkitektin Ilir Voci, i cili flet dhe per ndikimet e arkitektures italiane ne kete qytet.