web counter
LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

App Store
Google Play

“Pararendës i Bashkimit Europian”/ 128 vite nga lindja e intelektualit Llazar Fundo

20 Mars 2026, 19:15, Kulturë CNA

“Pararendës i Bashkimit Europian”/ 128 vite nga lindja e

Sot përkujtohet 128 vjetori i lindjes së intelektualit të njohur Llazar (Zai) Fundo.

Fundo u lind në Korçë, më 20 mars 1898, në një familje tregtare me origjinë nga Voskopoja. Ndoqi Liceun Francez në Selanik, më pas studioi për drejtësi në Sorbonë në Paris, ku ra në kontakt me idetë komuniste.

Në vitin 1923 u kthye në Shqipëri. Ai ishte veprimtar dhe kryetar i shoqërisë “Bashkimi” të Avni Rustemit, eksponent i njohur i lëvizjes komuniste, pastaj gazetar socialdemokrat. Ndërkohë mori pjesë në Shoqërinë “Bashkimi” (1922-1925) dhe pas vrasjes së Avni Rustemit në vitin 1924 zgjidhet kryetar i shoqërisë dhe drejtoi gazetën “Bashkimi”. Në fund të dhjetorit, kur ra qeveria e Nolit, ai u largua nga atdheu për në Itali, Austri, Gjermani, Francë dhe Rusi.

Gjatë kësaj kohe, Fundo bashkëpunoi me gazetën “Liria Kombëtare” të Omer Nishanit. Gjatë qëndrimit në Vjenë, ai u bashkua me Federatën Komuniste Ballkanike, ku përfshihej Komiteti i Kosovës, ku vepronte Zai Fundo. Më pas emigroi në BRSS, u diplomua për filozofi në Moskë dhe mbajti leksione për këtë temë në Shën Peterburg (Leningrad) ku dhe u bashkua me Kominternin.

Fundo mori pjesë në Kongresin e 8-të të Federatës Komuniste Ballkanike ku diskutoi për formimin e Partisë Komuniste në Shqipëri, duke ndihmuar në formimin e Grupit Komunist të Korçës.

“Pararendës i Bashkimit Europian”/ 128 vite nga lindja e

Në vitin 1933, Llazar Fundo ishte në Gjermani ku pa zjarrin e Rajhstagut dhe u nis për në Bashkimin Sovjetik me mikun e tij Gjergj Dimitrov, njeriu që disa vite më pas do i shpëtonte jetën, pasi u dënua me vdekje nga Kominterni për qëndrimin e tij antistalinist.

Në vitin 1939, pas pushtimit italian, arrestohet nga italianët dhe internohet në ishullin famëkeq të Ventotenes, si eksponent komunist. Fundo do të ishte një nga bashkëpunëtorët e ngushtë dhe debatues me Altiero Spinellin dhe Sandro Pertinin.

Fundo ishte bërë komunist në Paris gjatë studimeve universitare. Ndërsa intelektualizmi i tij, njohja e disa gjuhëve ia shtuan besimin, angazhimi i tij politik kishte arritur përtej Shqipërisë dhe kur Dimitrov u arrestua pas zjarrit të Rajhstagut, Fundo ishte në Berlin si një nga bashkëpunëtorët e tij. Ai i shpëtoi arrestimit dhe rihyri në Moskë ku punoi në International. Kur filloi era e spastrimeve të mëdha, ai, një komunist besnik, por i arsimuar në një atmosferë kulturore liberale në vendet demokratike, kishte frekuentuar jo pak kundërshtarë të Stalinit...

Në Ventotene ai ishte afruar natyrshëm me ish-komunistët dhe socialistët, me të cilët fliste shpesh për mallkimin e regjimit të Stalinit.

Përndryshe ai ecte i qetë, i drejtë, i bukur, me flokë bionde që frynin nga era, duke mërmëritur butësisht fjalët e Platonit që po lexonte greqisht, duke kërkuar në tekstet e lashta qetësinë shpirtërore që i kishte marrë dështimi i përvojës komuniste të tij dhe se nuk e gjente askund. Pas 8 shtatorit, kur u lirua dhe grupi i fundit i të internuarve Ventotene, Lazar Fundo zbriti në bregdetin e Pulias, më pas qëndroi në Romë, kaloi në Shqipëri me vëllezërit Kryeziu.

Me gjithë mbështetjen vëllazërore e miqësore që Sandro Pertini i dha, në një takim të fundit me të në Romë, në gusht 1943, që donte ta bindte të qëndronte në Itali për të luftuar me të fashizmin, ai vendosi të kthehej në Shqipëri për të luftuar, ku u bashkua me vëllezërit Kryeziu dhe me misionin britanik pranë tyre në Malësinë e Gjakovës.

Në shtator 1944 kapet nga partizanët e Titos dhe Fadil Hoxha në malin e Dobrejtit të Tropojës dhe iu dorëzua komunistëve shqiptarë. I dënuar për "trockizëm" dhe bashkëpunim me Shërbimin Informativ Britanik. U arrestua dhe u vra nga forcat partizane në Kolesjan të Kukësit më 23 shtator 1944, pa gjyq. 

Në radiogramin e Enver Hoxhës më 21 shtator 1944 thuhet: “Zai Fundon e torturoi për vdekje dhe më pas e pushkatoi”.

Llazar Fundo ishte një hartues i Manifestit të Ventotenes “Për një Europë të lirë dhe të bashkuar”. Por më pas nga idetë e tij parimore u përplas me Spinelin dhe autorët e tjerë, sipas shumë dorëshkrimeve të tyre. "Manifesti i Ventotenes", njihet si pararendës i Kongresit të Hagës dhe i Deklaratës së Shumanit.

Ata zhvilluan një vizion të ri për krijimin e një Europe të lirë dhe të bashkuar, të bazuar në idenë e sovranitetit, lëvizjes së punëtorëve, të monedhës së përbashkët, etj. Studiuesit italianë do t'i quanin si pararendës të Bashkimit Europian./CNA





09:19 Kulturë Agim Xhafka

ËMBËLSIRA MBI DOLLAP

Nuk di se ç’ëmbëlsirë shërbehet për drekën e Bajramit, por...

Lajmet e fundit nga