Nga Albert Vataj/ Xhevahir Zeneli, një jetë mes sakrificës dhe skajshmërisë, që na mëkoi të qeshura

10 Mars 2026, 22:42, Kulturë Albert Vataj

Nga Albert Vataj/ Xhevahir Zeneli, një jetë mes sakrificës dhe

Xhevahir Zeneli është atipik. Një siluetë që nuk pranoi kurrë të ngushtohej në kornizat e konvencioneve skenike, një aktor që nuk e vendosi artin mbi njeriun, por e shkriu artin në vetë qenien e tij. Ai nuk erdhi në skenë për të kërkuar fronin e korifejve, as për të shpallur madhështinë e vet nëpër podiume lavdie; ai erdhi për të ndërtuar një strehë të përbashkët ku e qeshura dhe dhimbja pinë ujë nga i njëjti burim, ku humori bëhet mënyrë për të përballuar peshën e jetës dhe për ta kthyer plagën në buzëqeshje.

Nga Albert Vataj/ Xhevahir Zeneli, një jetë mes sakrificës dhe

Ai është nga ata njerëz që mund të përkufizohen me atë shprehjen e rrallë: “të këqijtë e vetes dhe të mirët e botës.” Një shpirt që e mban mbi vete barrën e dyshimit, të përkorjes dhe të një vetëkritike të heshtur, ndërsa për të tjerët dhuron vetëm dritën e qeshjes. Në një mjedis ku shpesh bërtitet për vlerat dhe ku lavdia kërkohet me zhurmë, përkorja e tij zgjodhi të flasë në heshtje. Për disa kjo heshtje u duk si thjeshtësi e zakonshme; për të tjerë u bë një terren ku modesti mund të keqpërdorej apo të anashkalohej.

Por Xhevahir Zeneli mbeti i pandryshuar: një shpirt me damar tragjik, që e shndërroi dramën e brendshme në humor të mprehtë, herë-herë të guximshëm, me atë dozë të lirë dhe thumbuese që prek kufijtë e satirës së rritur, por që gjithmonë ruan një nënshtresë urtësie që i flet çdo moshe.

Nga Albert Vataj/ Xhevahir Zeneli, një jetë mes sakrificës dhe

I lindur në Ersekë më 10 mars 1961, ai solli me vete në Tiranë një pjesë të shpirtit të vendlindjes: atë thjeshtësi të fortë, pak të egër, por të sinqertë, që karakterizon njerëzit e maleve. Në kryeqytet kjo thjeshtësi nuk u zbeh; përkundrazi, u shndërrua në një instrument artistik. Kur në vitin 1985 ai nisi rrugëtimin e tij në Estradën e Tiranës, Zeneli nuk interpretoi thjesht role komike – ai krijoi tipologji njerëzore, portrete të gjalla të karakterit shqiptar. Ai është një mjeshtër i karakterit.

Nga i shpenguari i papërmbajtur te dinaku që e fsheh dredhinë pas një buzëqeshjeje naive; nga njeriu i thjeshtë që mbetet viktimë e rrethanave te figura groteske e “burrit nën rrogoz” – ai i dha trup, zë dhe mimikë gjithë paradoksit të natyrës sonë. Në lojën e tij, gjuha e trupit dhe mimika shpesh flasin më shumë se dialogu, ndërsa një pauzë e shkurtër mund të bëhet po aq domethënëse sa një tiradë komike.

Nga Albert Vataj/ Xhevahir Zeneli, një jetë mes sakrificës dhe

Gjurmët e tij në kinematografi mbeten po aq të veçanta. Kush mund ta harrojë figurën e Kolës në filmin “Kur hapen dyert e jetës”, apo Danën në “Shkëlqimi i përkohshëm”? Janë role ku e qeshura nuk është qëllim në vetvete, por vetëm një vello e hollë që mbulon një realitet më të thellë njerëzor. Sepse Zeneli e ka kuptuar gjithmonë një të vërtetë të madhe të komedisë: se qeshja lind shpesh nga tragjikja, dhe se njeriu qesh më shumë pikërisht aty ku jeta e prek më fort.

Në të 65-at e tij, Xhevahir Zeneli nuk është thjesht një emër në listat e gjata të aktorëve të skenës shqiptare. Ai i përket asaj plejade modeste artistësh që nuk e kërkuan kurrë lavdinë me zhurmë, por e fituan atë në mënyrën më të vështirë: duke u bërë pjesë e memories së publikut. Ai është nga ata aktorë që dinë t’i japin jetë jo vetëm fjalës, por edhe heshtjes; jo vetëm skenës, por edhe atij momenti kur publiku ndjen se pas humorit fshihet një e vërtetë e thellë njerëzore.

Sepse, në fund, arti i Xhevahir Zenelit nuk është thjesht arti i të qeshurës. Është arti i një njeriu që e ka njohur skajshmërinë e jetës dhe ka zgjedhur t’i përgjigjet asaj me humor. Dhe ndoshta për këtë arsye, përkufizimi më i drejtë për të mbetet ai që i përshtatet më shumë karakterit të tij: Ai nuk e shiti kurrë madhështinë. Sepse madhështinë e kishte në thjeshtësi. /CNA