Law on Gender Equality/ Opposition MPs request Begaj not to enact the law

2025-11-13 11:59:00, Politikë CNA

Opposition MPs have sent a request to the President of the Republic regarding the law on gender equality.

In the request sent to the president, the deputies request that this law not be enacted, which they say is unclear and leaves room for interpretation.

Opposition MPs say in their petition that this law violates the Constitution as well as the fundamental freedoms of religion, education, and the media.

The opposition sees the enactment of this law as an imposition of ideology and a violation of reason.

Request

Mr. President of the Republic,

The Albanian Parliament, in its session of November 6, 2025, approved only with majority votes the draft law "On Gender Equality", which affects the essence of the Albanian family and contains provisions that clearly violate the Constitution of the Republic of Albania.

We, the ladies of the House of Representatives, request the President of the Republic, after carefully reviewing the law approved by the Assembly, to exercise his constitutional competence, provided for by point 1, article 85 of the Constitution, which stipulates that: “The President of the Republic has the right to return the law for reconsideration only once.” In this regard, we request the President of the Republic to take into consideration the opinion of constitutional experts who have opposed the adoption of this law, as well as of the civil society organizations “Pro Familjes” that have raised serious concerns about the content of the law.

Mr. President,

In every state of law, the law exists to protect the citizen from injustice, not to subject him to the dictates of transient ideologies. The law is the shield of freedom in the face of power, the guarantee of human dignity in the face of arbitrariness. As Montesquieu warned, “when the law becomes a means of forcing people to think alike, it ceases to be law and becomes an instrument of tyranny.” Unfortunately, this is precisely the danger that is knocking on the door of the Albanian state today through the adoption of the law “On gender equality”.

The Law “On Gender Equality”, adopted under the guise of approximation with European Union acts, is essentially neither approximation nor a protective instrument against discrimination. If you were to analyze the European Union directives themselves mentioned in the accompanying report, you would find one clear fact: none of them mention “gender identities”, “gender expression” or “multiple affiliations.” None.

On the contrary, seven of the ten EU directives cited at the end of the draft law itself have in their title the binary and natural concept of “women and men.” European Union law in this area is built on a single and immutable principle: equality between women and men. This is the European standard, the only one accepted and legally harmonized in all member states.

In this light, the law adopted by the Assembly does not constitute “harmonization” with EU law, but a deviation from it. It does not really aim to protect women, men or individuals from unfair discrimination, but paves the way for the imposition of an ideology that denies biological reality, relativizes the meaning of gender, and creates a dangerous terrain for legal censorship and restrictions on the fundamental freedoms of thought, religion and expression.

The real problem of the law is not limited to how the term “gender” or the term “multiple affiliation” will be defined. The problem lies in the fact that after every mention of the word “gender”, the law is repeatedly accompanied by the phrase “due to multiple gender affiliation” and the expression “in all their diversity.” And it does this dozens of times in the content of the law, in the most diverse contexts. In this way, the law no longer stops at the legal and biological concept of gender, no matter how well it is defined in the law, but extends beyond it, recognizing also “multiple gender affiliation” or “genders in all their diversity,” thus replacing the natural binary reality of women and men with an infinitely open framework, without legal definition and without constitutional support.

These formulations, unclear in content and foreign to our legal order, open the door to unlimited interpretations, which may violate the very constitutional concept of equality between women and men, as well as create uncertainty in the implementation of the law in areas such as education, sports, health and freedom of religion.

This is precisely the argument that in 2016 led the French Constitutional Court (Conseil Constitutionnel) to take a firm decision against the legal recognition of “gender neutral” and “multiple gender identities.” In its decision, the French highest court emphasized that such an action would violate the principle of legal certainty, equality before the law, and the unity of the civil identity of citizens, which in the French legal order is based on the biological binary “man” and “woman.” According to the Court’s reasoning, any deviation from this structure would bring legal uncertainty to civil registries, uncertainty in family law, and difficulties in the application of criminal, administrative, and health norms. This decision today constitutes an important precedent in Europe, clearly demonstrating that respect for human dignity and gender equality cannot be achieved by denying the biological reality on which the constitutional orders of democratic states are built.

For this reason, it is essential that these phrases: “due to multiple gender affiliation” and “in all their diversity”, should have been completely removed from the law, in accordance with the obligations set out in the Constitution of the Republic of Albania, the Family Code and the directives of the European Union.
Only in this way can it be ensured that the new law does not become an ideological tool, but remains a legal guarantee of real equality between women and men, in accordance with the constitutional tradition, the principles of European law and the fundamental values ??of freedom on which all true democracies are based.

In the current state of affairs, the “Gender Equality” law, presented as a step towards “harmonization with the European Union,” is in fact neither harmonization nor protection from discrimination. It does not aim to protect women, men, or persons with different sexual orientations from real discrimination, but rather to impose an ideology that denies the naturalness of the biological binary, imposes legal censorship, and violates the fundamental principles of the constitutional order.

Below we list just some of the consequences that the entry into force of this law would bring to the Albanian legal order.

I. Violations of the Constitution of the Republic of Albania

The Law “On Gender Equality” does not only contradict EU law, but also openly contradicts the Constitution of the Republic of Albania itself. The content of this law is not a progress towards human rights, but a clear deviation from the spirit and letter of the Constitution of the Republic of Albania. In essence, it attempts to replace the legal order based on the biological and moral reality recognized in the Constitution, with a system of norms that stem from an imposed ideology. This constitutes a direct threat to the very foundations of the rule of law.

First, Article 18 of the Constitution guarantees equality before the law “without distinction of gender”, clearly referring to the two biological sexes, male and female, which are the foundation of the natural and legal order of the state. The law, by introducing concepts such as “multiple gender identities” or “intertwined belonging”, exceeds the constitutional framework and creates a new legal category that does not exist in the fundamental text of the Republic. Thus, it not only distorts the spirit of Article 18, but also attempts to rewrite human anthropology through the law.

Secondly, Article 22 of the Constitution, which protects freedom of expression and the press, conflicts with the provisions of the law that sanction speech differently. The criminalization, administrative punishment, or recognition of civil damages sanctioned in this law, against any position that does not comply with the doctrine of “gender identity” turns into a form of institutionalized censorship, which prohibits debate, scientific research, and moral or religious criticism. A law that punishes speech, by its nature, is a law that punishes thought and conscience, therefore it violates the very spirit of democracy.

Third, Article 24 of the Constitution, which guarantees freedom of conscience, thought and religious belief, is directly at risk from this law. If an imam, priest or believing citizen expresses his religious principles, for example, by saying that God created male and female, and does not recognize multiple subjective gender identities, he risks being fined or punished for “gender discrimination”, or having civil lawsuits filed against him for damages. This absurd scenario means that the state, instead of guaranteeing moral pluralism, of thought, conscience and religion, is imposing a new ideological “religion” that accepts neither opposition, nor debate, nor religious belief, but only submission without even having the chance to object. We bring to your attention that all Religious Communities in Albania have publicly opposed the adopted law.

Fourth, Article 54 of the Constitution recognizes the right of parents to provide their children with moral and religious education in accordance with their beliefs. The introduction of “gender education” with content that promotes multiple identity concepts, not only without the consent of the parents, but also in contradiction to their values, constitutes a direct violation of parental authority and family autonomy. The state, in this way, enters a field that does not belong to it, the conscience of children and the moral guidance of the family.

In essence, this law overturns the fundamental balance between freedom and coercion. It replaces freedom of conscience with ideological imposition, free speech with fear, and moral conviction with forced conformity. Through vague terminology like “gender identity,” “multiple affiliations,” and “social intersectionality,” this law attempts to rewrite the very definition of the human being, turning biology into a matter of opinion and personal feeling into a source of legal obligation.

For these reasons, this is no longer equality. This is a new form of imposition through law, where the state does not protect the citizen from injustice, but punishes him if he dares to think differently. And when the law turns into doctrine, as the famous German jurist Gustav Radbruch said, “justice dies and only the naked power of power remains.”

II. Incompatibility with European Union law

The claim that the law “On Gender Equality” is a necessary requirement for “approximation with the European Union” has no legal basis, and is a lie that is being told to the Albanian public, the Albanian media, and even the members of the Albanian Parliament themselves. We reiterate that no European Union directive mentions “gender identities”, “multiple affiliations” or “transgender” as legal categories, much less binding on member states.

The real directives that form the core of European gender equality law, such as Directive 79/7/EEC, Directive 2006/54/EC, Directive 2004/113/EC and most recently Directive 2023/970/EU, are all built on the principle of equality between men and women, without any reference to ideological notions of “perceived gender” or “non-binary identity”. The European Union itself, through its fundamental treaties and its case-law, has maintained a cautious approach, leaving it to the Member States to determine for themselves how to deal with issues related to the legal definition of gender.
In this context, the Court of Justice of the European Union (CJEU) has been clear. In case C-423/04 Richards, it emphasised that determining the conditions for the recognition of gender reassignment is a competence of the Member States, not an obligation arising from Union law. In other words, the EU does not impose uniformity on matters of gender identity, and each state retains its sovereign right to determine what gender means in its legal order.

And in fact, the evidence speaks for itself: 21 out of 27 member states of the European Union recognize only the binary gender identity, male and female, as a legal category. So even at the level of individual EU member states, the legal reality within them is clear and undeniable: the vast majority of member states recognize only the binary gender identity, that is, the natural and legal division between man and woman. Only a very limited minority of states, such as Germany, Malta, and the Netherlands, have experimentally introduced a “third” or “neutral” category, which remains debatable, non-standardized, and often contested within their own constitutional and judicial systems. The vague model adopted with the law “On Gender Equality” turns out to be much more extremely ideological than even the legislation of these countries.

Meanwhile, 21 other countries, such as France, Italy, Greece, Spain, Poland, Hungary, Austria, Croatia, Slovakia, Romania, Bulgaria, Portugal, etc., have clearly rejected the discourse of "non-binary gender identities", maintaining the position that gender is a biological, legal and unchangeable category for civil effect.

This factual and legal reality shows that there is no binding European standard for the recognition of “multiple gender identities”, and that any attempt to impose these concepts on Albania in the name of “harmonization with the EU” is legally incorrect and politically misleading. In fact, EU law, and the laws of EU member states, are binary. They protect the individual from real discrimination, in work, in wages, in education, but they do not interfere with biology or conscience. It requires justice, not anthropological reformation. As the famous German philosopher Immanuel Kant said, “Freedom ends where the imposition of another’s opinion begins”.

In this regard, the adoption of a law imposing the terminology of “multiple gender identities” in Albania is not an approximation to the European Union, but a deviation from it. Albania risks creating a legal framework that no member state has, introducing into its system an ideological element that finds no European precedent, and would constitute a major social and legal experiment in Albania, which can only be paralleled by the 1976 Constitution, which prohibited freedom of belief and conscience, and declared the only acceptable ideology to be the atheist-materialist one, and condemned any ideology that did not comply with it.

Finally, it should be remembered what the European Court of Human Rights itself has emphasized (Goodwin v. the United Kingdom, 2002): freedoms and equality must be interpreted in light of “the need to maintain the moral order and natural law in a democratic society.” If Albania decides to abandon this fundamental principle, it will not get closer to the EU, but will move away from it, building a system that more closely resembles atheist-communist Albania than the rule of law.

III. Incompatibility with the current Albanian legal order

At the foundation of the Albanian legal order, there are various legal Codes that regulate in a codified and organized manner the relationships in each specific field. The Family Code is undoubtedly one of the most sensitive and most embedded laws in the moral and cultural structure of society. This Code, in Article 7, clearly defines that marriage and family are based on the union between a man and a woman, recognizing as the legal and moral pillar the biological reality on which social life is built. Any attempt to replace the term “gender” with “gender identity” constitutes a deep ideological intervention in this balance, because it attempts to change the very definition of the human being and family relationships in the law.

Such a change is not merely semantic; it would open up a real legal crisis at all levels of the system. In practice, it would cause direct clashes between the new law and the Family Code, raising fundamental questions: how will marriage, parenthood, or inheritance be defined? If the terms “man” and “woman” are replaced by multiple or fluid “gender identity persons,” will this mean that marriage can occur between two self-declared identities, regardless of biological sex? Does this mean that children will have “parent 1” and “parent 2” in official documents, instead of “mother” and “father”?

Kjo do të sillte konfuzion të thellë juridik jo vetëm në regjistrat civilë, por edhe në të drejtën e trashëgimisë, të përgjegjësive prindërore, të përfitimeve sociale dhe të statistikave shtetërore. Vetë administrata publike do të detyrohej të përdorte terminologji ideologjike në kundërshtim me parimin e neutralitetit shtetëror, i cili është i sanksionuar si parim themelor në jurisprudencën kushtetuese shqiptare dhe europiane. Shteti nuk mund të përvetësojë doktrina morale apo antropologjike, sepse në atë çast pushon së qeni neutral dhe kthehet në mjet propagandistik të një ideologjie.

Ky devijim do të përplasej edhe me kodet e tjera themelore të Republikës, si Kodi Civil dhe Kodi i Punës, të cilët janë ndërtuar mbi kategoritë biologjike të “mashkullit” dhe “femrës”. Për shembull, në të drejtën e punës, barazia gjinore nënkupton trajtim të drejtë dhe mundësi të barabarta për burrat dhe gratë, jo për identitete të vetëdeklaruara. Po kështu, në të drejtën civile, çdo përkufizim që lidhet me martesën, atësinë, amësinë apo kujdestarinë, është ndërtuar mbi biologjinë si fakt juridik dhe jo mbi përceptimin psikologjik të vetëidentitetit.

Në këtë kontekst, filozofi i së drejtës Montesquieu kishte paralajmëruar se “Ligjet duhet të jenë të përputhshme me natyrën e gjërave”; pra, nuk mund të krijohen ligje që mohojnë vetë realitetin natyror mbi të cilin mbështeten. Të tentosh të ndërtosh institute juridike, apo institucione, në kundërshtim më ligjet që gjenden në natyrë, është sikur të tentosh të ndërtosh një makinë në kundërshtim me ligjet natyrore të fizikës. Sigurisht që një makineri e tillë që bie ndesh me ligjet universale të natyrës dhe të drejtën natyrore, është e destinuar të dështojë. Ndërsa juristi francez Jean Carbonnier, një nga hartuesit e reformave moderne të së drejtës familjare, theksonte se “Familja nuk është krijim i ligjit, por njohje e një fakti natyror.” Pikërisht ky fakt natyror – lidhja midis burrit dhe gruas – është themeli mbi të cilin ngrihet jo vetëm familja, por edhe trashëgimia kulturore, morale dhe biologjike e çdo kombi.

Nëse ligji shqiptar fillon të zëvendësojë biologjinë me ideologji, atëherë ai nuk do të mbrojë më realitetin, por do ta mohojë atë. Ky do të ishte një riformatim artificial i sistemit juridik, që do të kërkonte ndryshime të zinxhirit ligjor në çdo fushë, nga arsimi, te shëndetësia, nga regjistrat civilë te politika sociale, duke e zhytur shtetin në një krizë të re të së drejtës pozitive. Në fund, nuk mund të ketë drejtësi pa të vërtetë, dhe nuk mund të ketë barazi pa realitet. Një ligj që tenton të fshijë fjalët “burrë” dhe “grua” nga kodi themelor i familjes, në thelb, nuk po ndryshon vetëm gjuhën e ligjit, po ndryshon vetë përkufizimin e njeriut.

IV. Cenimi i lirive themelore: shprehja, media, feja dhe arsimi

Një nga dimensionet më të rrezikshme të këtij ligji është mënyra se si ai prek vetë themelin e lirive individuale, ato që Kushtetuta, Konventa Evropiane dhe çdo rend demokratik i kanë cilësuar si të paprekshme. Në thelb, kur një ligj nuk kufizon më sjelljet e padrejta, por fillon të kufizojë mendimin vetë, atëherë nuk kemi më mbrojtje nga diskriminimi, por kriminalizim të ndërgjegjes.

a) Liria e shprehjes dhe e medias

Në momentin që nocioni i paqartë “përkatësi e shumëfishtë gjinore” futet në tekst ligjor, çdo diskutim apo kritikë ndaj kësaj teorie mund të interpretohet si “diskriminim”. Kështu, një gazetar që analizon ndikimin e ideologjive gjinore në sistemin arsimor, një pedagog që shpjegon biologjikisht dallimin midis gjinisë dhe seksit, apo një qytetar që mbron vlerat tradicionale të familjes, mund të përfundojë i ndëshkuar për “gjuhë diskriminuese”. Në praktikë, kjo nxit një censurë të heshtur dhe vetëkontroll të frikshëm të fjalës publike, jo për shkak të dhunës, por për shkak të frikës nga ndëshkimi.

Ky është rreziku më i madh për demokracinë: kur qytetarët heshtin jo sepse janë të bindur, por sepse janë të frikësuar. Në fakt, Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, në çështjen Handyside kundër Mbretërisë së Bashkuar (1976), e ka përkufizuar qartë këtë parim: “Liria e shprehjes vlen jo vetëm për idetë që priten me miratim, por edhe për ato që ofendojnë, tronditin apo shqetësojnë shtetin ose një pjesë të shoqërisë. Këto janë kërkesat e pluralizmit, tolerancës dhe mendjes së hapur, pa të cilat nuk ka shoqëri demokratike.”

Pra, ajo që ky ligj bën në realitet është ta zëvendësojë pluralizmin me ortodoksi ideologjike, ku vetëm një mënyrë të menduari dhe të foluri lejohet, dhe çdo mendim tjetër etiketohet si “diskriminues”. Një shoqëri që fillon të ndëshkojë fjalën e lirë në emër të ndjeshmërisë nuk po ecën drejt drejtësisë, por drejt totalitarizmit.

Në këtë kuptim, ligji shkel drejtpërdrejt nenin 22 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë, që garanton lirinë e shprehjes dhe të shtypit, si dhe nenin 10 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, që mbron të drejtën për të shprehur mendime “pa ndërhyrje nga autoritetet publike”. Siç thekson filozofi John Stuart Mill, “Nëse mendimi i një njeriu heshtet, bota humbet një të vërtetë të mundshme; nëse mendimi i shumicës bëhet ligj, bota humbet lirinë.”

Por përtej filozofisë, pasojat janë konkrete: ky ligj vendos një detyrim ligjor për të përdorur gjuhë ideologjike, për shembull, për të përdorur përemra që nuk pasqyrojnë realitetin biologjik. Kështu, një gazetar që refuzon ta bëjë këtë mund të gjobitet; një mësues që shpjegon biologjikisht ndarjen mashkull–femër mund të akuzohet për diskriminim; një prift apo imam që citon tekstet e shenjta për rendin natyror të krijimit mund të përballet me padi civile. Ky është momenti kur ligji ndalon së qenë mbrojtës i lirisë dhe kthehet në armë të frikës, sepse detyron qytetarët të pranojnë një gjuhë që nuk buron nga realiteti, por nga ideologjia. Siç do të thoshte George Orëell, “Nëse liria do të thotë diçka, ajo është e drejta për t’u thënë njerëzve gjëra që nuk duan t’i dëgjojnë.” Nëse kjo e drejtë humbet, atëherë nuk kemi më demokraci, por konformitet të detyruar. Dhe një komb që humbet guximin për të thënë të vërtetën, humbet pak nga pak edhe të drejtën për të qenë i lirë.

b) Liria e besimit fetar

Asnjë shoqëri demokratike nuk mund të mbijetojë pa lirinë e ndërgjegjes dhe të besimit. Kjo liri është ndër më të shenjtat, sepse i përket sferës më të thellë të qenies njerëzore, marrëdhënies së njeriut me Zotin dhe me të vërtetën. Për këtë arsye, Neni 24 i Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë e shpall qartë se “1. Liria e ndërgjegjes dhe e fesë është e garantuar. 2. Secili është i lirë të zgjedhë ose të ndryshojë fenë ose bindjet, si dhe t’i shfaqë ato individualisht ose kolektivisht, në publik ose në jetën private, nëpërmjet kultit, arsimimit, praktikave ose kryerjes së riteve. 3. Askush nuk mund të detyrohet ose të ndalohet të marrë pjesë në një bashkësi fetare ose në praktikat e saj, si dhe të bëjë publike bindjet ose besimin e tij.” Po kështu, Neni 9 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut e njeh këtë si një të drejtë themelore, duke theksuar se: Çdokush ka të drejtë të ketë dhe të shprehë besimin e tij fetar, individualisht ose kolektivisht, në publik apo privatisht.”.

Mirëpo, ligji i ri e vë në rrezik këtë shtyllë të lirisë. Ai krijon një situatë absurde ku një imam që lexon Kuranin, një prift që predikon Ungjillin, apo një teolog që mbron parimin e krijimit “mashkull e femër”, mund të përballet me padi për “diskriminim gjinor” vetëm pse ka shprehur një doktrinë të besimit të tij. Nëse fjala e shenjtë përkthehet si shkelje ligjore, atëherë nuk kemi më ndarje të shtetit nga feja, kemi ndërhyrje të shtetit në besim. Një situatë e tillë do të përbënte cenim të drejtpërdrejtë të rendit kushtetues, sepse e kthen shtetin në gjykatës të dogmës dhe në kontrollues të ndërgjegjes fetare. Siç ka theksuar Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut në çështjen Kokkinakis kundër Greqisë (1993), “Liria e fesë është një nga themelet e një shoqërie demokratike; ajo përbën pasurinë më të çmuar të besimtarëve dhe jo-besimtarëve, sepse garanton pluralizmin që e dallon demokracinë nga totalitarizmi.”

Nëse një ligj i jep të drejtë shtetit të ndëshkojë fjalën fetare për shkak të përmbajtjes së saj, ai po e shndërron lirinë fetare në liri me leje, një nocion që bie ndesh me çdo standard të së drejtës europiane dhe ndërkombëtare. Mësimi fetar, predikimi publik dhe doktrina teologjike nuk janë “diskurs politik” që mund të rregullohet sipas axhendave ideologjike të ditës; ato janë manifestime të ndërgjegjes morale, që duhen mbrojtur pikërisht sepse përbëjnë shtyllën e pluralizmit shoqëror.
Në fakt, vetë filozofi Voltaire, i cili ishte kritik i fesë, e mbrojti me forcë të drejtën për ta shprehur atë, duke thënë: “Unë nuk jam dakord me atë që ti thua, por do të luftoj deri në fund që ti të kesh të drejtën ta thuash.”. Por me këtë ligj, kjo e drejtë po rrëzohet. Ai rrezikon të bëjë që predikuesit, klerikët dhe studiuesit fetarë të vetëcensurohen nga frika e ndëshkimit, duke heshtur për parimet themelore të besimeve të tyre. Një imam që përmend rendin natyror të krijimit, një prift që citon librin e Zanafillës apo një rabin që flet për ligjin hyjnor, mund të akuzohet për “gjuhë diskriminuese” thjesht sepse flet sipas besimit të vet fetar.

Ky është një rrezik ekzistencial për shoqërinë shqiptare, që historikisht ka qenë model i harmonisë ndërfetare dhe i respektit të ndërsjellë midis feve dhe shtetit. Nëse besimi kthehet në zonë të rrezikshme ligjore, ne nuk humbasim vetëm lirinë fetare – humbasim shpirtin e pluralizmit që ka qenë thelbi i identitetit tonë kombëtar. Sepse, në fund të fundit, siç ka thënë Aleksis de Tocqueville, “Liria e ndërgjegjes është themeli i çdo lirie tjetër. Kush e shkel atë, shkel të gjitha.”

c) Liria akademike dhe arsimi

Asnjë shoqëri nuk mund të jetë e lirë nëse arsimi i saj nuk është i lirë. Në momentin që shkolla nuk u mëson më fëmijëve si të mendojnë, por çfarë të mendojnë, ajo ndalon së qenë institucion i dijes dhe kthehet në instrument të ideologjisë. Pikërisht këtë rrezik e sjell futja e termit “edukim gjinor me shumë identitete” në sistemin arsimor shqiptar, një formulim i paqartë që, nën petkun e “barazisë”, rrezikon të zhvendosë arsimin nga shkenca tek doktrina ideologjike.

Nëse ky koncept miratohet në ligj, mësuesit do të detyrohen të mësojnë jo më biologjinë si shkencë, por “ndjesinë personale të gjinisë” si përkufizim i realitetit. Fëmijëve nuk do t’u thuhet më se ekzistojnë dy gjini të përcaktuara biologjikisht, mashkull dhe femër, por se gjinia është “fluide”, “e zgjedhshme” “e shumëfishtë”, dhe “në ndryshim të vazhdueshëm”. Kështu, biologjia do të zëvendësohet nga psikologjia subjektive, dhe edukimi do të humbasë bazën e tij natyrore, shkencore dhe racionale. Siç ka paralajmëruar nobelisti Albert Einstein, “Edukimi është ajo që mbetet pasi të kesh harruar gjithçka që ke mësuar në shkollë. Por nëse ajo që mëson është e rreme, atëherë edhe ajo që mbetet, është mashtrim.”.

Ky devijim përbën cenim të hapur të nenit 57 të Kushtetutes së Republikës së Shqipërisë, që garanton të drejtën e cdo personi për arsimim dhe përcakton se arsimi duhet të synojë zhvillimin e personalitetit dhe dinjitetit njerëzor në përputhje me parimet demokratike. Po ashtu, Protokolli nr. 1 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, në nenin 2, i njeh prindërve të drejtën themelore “për të siguruar që arsimi dhe mësimi i fëmijëve të jetë në përputhje me bindjet e tyre fetare dhe filozofike.”.

Kjo do të thotë se shteti nuk mund t’u imponojë prindërve dhe fëmijëve një doktrinë që bie ndesh me besimin, ndërgjegjen apo bindjet e tyre. Në fakt, Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut në çështjen Folgerø kundër Norvegjisë (2007) vendosi se futja e përmbajtjeve fetare apo filozofike në kurrikulat e detyrueshme, pa mundësinë e shmangies, cenon të drejtën e prindërve për arsim në përputhje me bindjet e tyre. E njëjta logjikë vlen për çdo përmbajtje ideologjike, përfshirë ato mbi identitetet gjinore. Nëse një prind mysliman, i krishterë apo ateist nuk dëshiron që fëmija i tij të mësohet me koncepte që kundërshtojnë biologjinë ose besimin e tij, ai ka të drejtë ligjore ta kundërshtojë këtë. Arsimi nuk është pronë e shtetit, është e drejtë e qytetarit. Dhe kur shteti shkel këtë të drejtë, ai shkel vetë kontratën themelore të besimit ndërmjet tij dhe shoqërisë.

Në këtë aspekt, liria akademike është një tjetër “viktimë” e qartë e këtij ligji. Profesorët dhe studiuesit që duan të mbrojnë kriteret shkencore të biologjisë ose të debatojnë me mendim kritik ndaj “teorive gjinore” do të jetojnë nën frikën e ndëshkimit disiplinor apo gjobave e padive civile për “diskriminim”. Kështu, universitetet, që duhet të jenë tempulli i debatit të lirë dhe kërkimit të së vërtetës, do të kthehen në hapësira ku e vërteta lejohet vetëm nëse është ideologjikisht e pranueshme. Filozofi Karl Popper, në veprën e tij “Shoqëria e hapur dhe armiqtë e saj”, paralajmëronte: “Në momentin që ndalojmë diskutimin për një të vërtetë në emër të paqes ideologjike, ne kemi mbyllur rrugën e dijes.”.

Nëse Shqipëria ndjek këtë rrugë, atëherë shkollat e saj nuk do të jenë më vende ku rriten mendje të lira, por ku fëmijët do të trajnohen të mendojnë sipas një modeli të paracaktuar ideologjik. Kjo është e kundërta e arsimit demokratik, është indoktrinim i ligjshëm. Në fund, një shoqëri që lejon që shkencës t’i vendosen kufij ideologjikë, e ka humbur rrugën drejt dijes dhe drejtësisë. Sepse, siç ka thënë filozofi Immanuel Kant, “Arsimi është drita që ndan njeriun nga injoranca, dhe kush guxon ta errësojë këtë dritë, punon kundër vetë njerëzimit.”

d) Sporti dhe mjekësia

Ashtu si arsimi, sporti dhe mjekësia janë fusha që prekin vetë thelbin e njeriut, trupin, dinjitetin dhe drejtësinë. Por edhe këto fusha rrezikojnë të deformohen nëse ligji e zëvendëson realitetin biologjik me termin “identitet gjinor”. Në emër të “barazisë”, ai cenon parimin e drejtësisë natyrore në garë dhe sigurisë klinike në shëndetësi, dy shtylla që nuk mund të negociohen në një shoqëri që respekton shkencën dhe jetën njerëzore.
Në sport, përfshirja e meshkujve biologjikë në garat e grave është shembulli më i qartë i padrejtësisë që prodhon një ideologji kur zë vendin e shkencës. Edhe Komiteti Olimpik Ndërkombëtar (IOC) në udhëzimet e vitit 2023 e ka pranuar se pjesëmarrja e atletëve transgjinorë në kategori femërore ngre “pyetje serioze për integritetin e garës dhe barazinë e kushteve të konkurrimit”. Në shumë vende, federatat sportive po rivlerësojnë rregullat e tyre për të ruajtur ekuilibrin midis respektit për individin dhe mbrojtjes së drejtësisë në sport. Sepse sporti është ndërtuar mbi parimin themelor se të gjithë duhet të kenë shanse të barabarta në bazë të kushteve fizike, jo biologjike të ndryshme. Dhe biologjia këtu nuk është paragjykim, por shkencë: fuqia muskulare, densiteti i kockave, kapaciteti kardiovaskular dhe testosteroni ndikojnë në performancë. Injorimi i këtyre faktorëve në emër të “identitetit” përbën një padrejtësi ndaj grave që kanë luftuar për dekada për të fituar hapësirën e tyre të barabartë në sport. Siç ka thënë filozofi i së drejtës Ronald Dëorkin, “Barazia nuk qëndron në trajtimin identik, por në respektin ndaj dallimeve reale.”.

Në mjekësi, pasojat janë edhe më të rënda, sepse këtu nuk preket vetëm drejtësia, por jeta vetë. Detyrimi i mjekëve që të trajtojnë pacientët jo sipas gjinisë biologjike, por sipas “identitetit të deklaruar”, mund të sjellë pasoja fatale. Diagnozat, medikamentet, terapitë hormonale dhe operacionet varen nga realiteti biologjik, jo nga ndjesia individuale. Nëse një mjek detyrohet ligjërisht të injorojë biologjinë për t’u përshtatur me një kategori ideologjike, ai jo vetëm humbet lirinë profesionale, por edhe përballet me rrezik penal, administrative, civil dhe etik. Në fakt, shumë shoqata mjekësore ndërkombëtare kanë ngritur alarmin për këtë devijim. Raporti i Cass Revieë (UK, 2024), një studim i pavarur për trajtimin e të miturve me disfori gjinore, paralajmëron se “vendimet mjekësore nuk mund të bazohen në ideologji, por në prova shkencore dhe kujdes klinik të kujdesshëm”. Ky është një parim që mbrohet edhe nga Deklarata Universale për Bioetikën dhe të Drejtat e Njeriut (UNESCO, 2005), e cila thekson se dinjiteti njerëzor dhe siguria shëndetësore duhet të mbizotërojnë mbi çdo presion politik apo ideologjik.

Në këtë kuptim, neni 55 i Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë garanton të drejtën e çdo personi për t’u mbrojtur nga trajtimet që rrezikojnë jetën, shëndetin ose integritetin fizik e moral. Nëse një ligj detyron mjekët të ndjekin kategori ideologjike në vend të diagnozës shkencore, ai bie ndesh me këtë nen dhe me parimet themelore të etikës mjekësore, përfshirë parimin e mosdëmtimit (primum non nocere) dhe parimin e kompetencës profesionale. Në të vërtetë, këtu qëndron edhe paradoksi më i madh i këtij ligji: në përpjekje për të mbrojtur një “identitet”, ai rrezikon trupin real të njeriut. Në sport, ai shkel barazinë; në mjekësi, ai rrezikon jetën. Dhe, siç ka thënë mjeku dhe filozofi francez Alexis Carrel, “Shoqëritë që mohojnë biologjinë e njeriut nuk bëhen më humane, bëhen më të rreme.”

Prandaj, një shtet që kërkon të quhet demokratik duhet të mbrojë të vërtetën e trupit dhe drejtësinë e garës, jo ta shkatërrojë ato në emër të ideologjisë. Sepse në fund, siç na kujton Aristoteli, “Drejtësia është përpjekja për t’i dhënë secilit atë që i takon.” Nëse një vajzë humbet medaljen e saj përballë një konkurrenti biologjikisht mashkull, apo një pacient humbet shëndetin sepse mjeku i tij u detyrua të trajtojë “identitetin” e jo trupin, atëherë drejtësia është shkelur, dhe me të, edhe vetë njeriu.

V. Përmbysja e prezumimit të pafajësisë

Një nga goditjet më të rënda që ky ligj i jep shtetit të së drejtës është përmbysja e parimit të prezumimit të pafajësisë, një nga themelët e çdo sistemi juridik demokratik. Në thelb, ai vendos një logjikë të përmbysur: jo më “i pafajshëm derisa të provohet fajësia”, por “i fajshëm derisa të arrish të vërtetosh pafajësinë”. Kjo qasje, e fshehur pas gjuhës së “mbrojtjes nga diskriminimi”, përbën një nga precedentët më të rrezikshëm në historinë ligjore të Shqipërisë.

Në fakt, parimi i prezumimit të pafajësisë nuk është ekskluzivisht penal, ai shtrihet si një parim i përgjithshëm i rendit juridik, i pranuar edhe në të drejtën administrative dhe civile. Ky është një nga themelet që e dallon shtetin e së drejtës nga regjimet ideologjike, sepse ai mbron qytetarin nga arbitrariteti i pushtetit dhe nga akuzat pa prova.

Në rastet e akuzave për “diskriminim gjinor” apo “përkatësi të shumëfishtë”, ligji ngarkon të akuzuarin me barrën e provës, duke e detyruar të mbrojë veten përballë një perceptimi subjektiv. Me fjalë të tjera, mjafton që një person të ndjehet “i ofenduar” për shkak të një mendimi apo deklarate, që tjetri të detyrohet të provojë se nuk ka diskriminuar. Kjo është një drejtësi e përmbysur, ku ndjesia personale e paditësit zëvendëson provën faktike.

Në të drejtën administrative, ky parim zbatohet qartë në procedurat e gjobave dhe sanksioneve administrative. Vetë Kodi i Procedurave Administrative parashikon se administrata publike duhet të bazohet mbi parimin e ligjshmërisë dhe të provueshmërisë. Çdo masë ndëshkimore administrative, përfshirë gjobat, kërkon prova të qarta dhe të verifikueshme që vërtetojnë shkeljen nga subjekti. Administrata nuk mund të ndëshkojë mbi bazën e supozimeve, ndjesive apo interpretimeve ideologjike. Po ashtu, Neni 82 i të njëjtit Kod përcakton qartë se barrën e provës për ligjshmërinë e aktit e mban organi administrativ që e ka nxjerrë atë.

Kjo do të thotë se, në çdo rast gjobe apo mase disiplinore, nuk është qytetari ai që duhet të provojë pafajësinë e vet, por administrata që duhet të provojë shkeljen. Ky është një parim i pandashëm nga siguria juridike, çdo përmbysje e tij e kthen ligjin në instrument represioni.

Edhe në të drejtën civile, barrën e provës e mban gjithmonë pala që pretendon cenimin ose dëmin. Ky parim themelor përcaktohet në Nenin 12 të Kodit të Procedurës Civile të Republikës së Shqipërisë, ku thuhet: “Pala që pretendon një të drejtë, ka detyrim që, në përputhje me ligjin, të provojë faktet mbi të cilët bazon pretendimin e saj”. Kështu, nëse një person pretendon se është diskriminuar apo është ndjerë “i dëmtuar moralisht”, ai duhet të sjellë prova konkrete që vërtetojnë faktin e diskriminimit dhe lidhjen shkakësore midis fjalës apo veprimit dhe dëmit të pësuar. Vetëm pas një verifikimi objektiv mund të vendoset përgjegjësia civile. Përndryshe, sistemi do të lejonte që çdo ndjesi subjektive të kthehej në armë ligjore kundër lirisë së tjetrit.

Në praktikë, kjo do të thotë se një mësues që shpjegon biologjinë sipas kritereve shkencore, një gazetar që shpreh opinion kritik ndaj teorive gjinore, apo një prift që citon librin e tij të shenjtë, mund të përfundojë në proces gjyqësor vetëm sepse dikush është “ndjerë i diskriminuar”. Dhe në vend që gjykata të kërkojë prova për ekzistencën e diskriminimit, ajo do të kërkojë prova për mungesën e tij, një absurditet juridik që e kthen barrën e mbrojtjes në dënim në vetvete.

Një drejtësi e tillë nuk mbron barazinë, por instalon frikën. Sepse çdo profesionist, qytetar apo besimtar do të mendojë dy herë përpara se të flasë, jo nga respekti për tjetrin, por nga frika se mund të ndëshkohet për mendimin e tij. Dhe një shoqëri që jeton nën frikën e mendimit të lirë nuk është më shoqëri e lirë, është shtet ideologjik. Në fund të fundit, ky ligj i propozuar nuk është një hap përpara drejt drejtësisë, por një kthim pas drejt logjikës së inkuzicionit, ku mendimi i ndryshëm trajtohet si faj dhe heshtja si mbrojtje. Dhe Shqipëria nuk mund të ndërtojë një shoqëri të lirë mbi themele të padrejtësisë.

Z. President,

Asnjë shoqëri nuk bëhet më e drejtë duke ndaluar mendimin. Asnjë ligj nuk mund të mbrojë lirinë duke e shkatërruar atë. Dhe asnjë shtet nuk bëhet më evropian duke imituar keq Evropën, apo duke përdorur emrin e saj për të justifikuar imponimin e një ideologjie që shumë vende të Bashkimit Europian tashmë e kanë refuzuar me vendosmëri.

Ky ligj, që paraqitet si “për barazinë gjinore” dhe si “detyrim i përafrimit me legjislacionin e BE-së”, në fakt është një produkt i keqkuptuar ideologjikisht dhe i rrezikshëm juridikisht. Ai nuk është as përafrim, as progres, por një devijim nga rendi kushtetues, nga parimet themelore të drejtësisë dhe nga identiteti natyror i njeriut.

Në thelb, ai nuk mbron askënd nga diskriminimi real, por krijon mekanizma të rinj për të ndëshkuar mendimin, për të imponuar gjuhën, për të kontrolluar arsimin, për të heshtur besimin dhe për të riformatuar vetë konceptin e njeriut. Ai e kthen shtetin nga garant i lirive në arbitër të mendimeve, nga mbrojtës i të drejtave, në prodhues frike.

Nga pikëpamja kushtetuese, ligji bie ndesh me nenet themelore të Kuhtetutës së Republikës së Shqipërisë. Në planin europian, ky ligj është një mashtrim publik. Asnjë direktivë e Bashkimit Europian, nuk përmend “identitet gjinor”, “përkatësi të shumëfishtë” apo “transgjinorë” si kategori ligjore. Të gjitha këto direktiva flasin për barazi midis burrave dhe grave, jo midis perceptimeve. Edhe Gjykata e Drejtësisë së BE-së, e ka theksuar qartë se përcaktimi i kushteve për njohjen e gjinisë është kompetencë e shteteve anëtare, jo detyrim komunitar. Prandaj, të thuash se ky ligj “na e kërkon Europa” është një gënjeshtër e qëllimshme, që synon të mashtrojë publikun, deputetët dhe vetë shoqërinë shqiptare.

Nëse ky ligj hynë në fuqi, Kuvendi i Shqipërisë do të hyjë në histori jo si mbrojtës i drejtësisë, por si ai që hapi portën e censurës ligjore në emër të “tolerancës”. Do të jetë ligji që nuk solli barazi, por frikë; nuk mbrojti njeriun, por ideologjinë; nuk afroi Shqipërinë me Europën, por e largoi nga vetvetja.

Prandaj, ju Z. President jeni përpara një prove historike: A do të mbroni parimet e Kushtetutës, të arsyes dhe të lirisë, apo do të dorëzoheni para imponimit të ideologjisë? A do të qëndroni në themelin e së drejtës, apo do të rrëshqisni në autoritarizëm ideologjik të paketuar si “tolerancë”?

Zgjidhja është e qartë: Termat “përkatësi e shumëfishtë gjinore” dhe “identitet gjinor” duhet të hiqen plotësisht nga ligji. Barazia duhet të mbetet ajo që është, barazi midis burrit dhe gruas, jo midis ndjesive. Liritë themelore, e shprehjes, e fesë, e medias, e arsimit dhe e ndërgjegjes, duhet të ruhen si gurët themelorë të Republikës.

If you allow this law to come into force, then Albania will become the first laboratory of an ideology that Europe itself is abandoning, and history will remember this moment not as a moment of emancipation, but as the moment when a small nation dared to violate human reason itself with law. As it did in the wicked year of 1976, which installed in the Constitution the only atheist-communist ideological dictatorship in the constitutional history of modern states. And the consequences, Mr. President, are known.

For this reason, we ask you, at least once during your term as President of the Republic, to rise to the occasion, to stop the division, the deformation, the denaturation, and to follow the advice of religious communities, in order to preserve the Albanian tradition that no rule in our society can be imposed in contradiction with the representatives of religious communities. For all of the above,

WE ARE LOOKING FOR:

Return the law "On Gender Equality" to the Assembly for reconsideration, according to the competence recognized by the Constitution in its Article 85.