Kosovo-Serbia/Surroi: The normalization agreement must be signed

2024-01-03 21:24:00, Kosova & Bota CNA

Kosovo-Serbia/Surroi: The normalization agreement must be signed

Researcher Veton Surroi

The year 2023 was characterized by an extreme escalation of tensions between Kosovo and Serbia, which culminated in the attack of an armed Serbian group in the village of Banjska. International pressure increased significantly for both countries to normalize relations after almost a quarter of a century of fighting between them. But while progress has been noted, such as the Ohrid agreement, which foresees a clear plan of action and implementation, or even the resolution of the car license plate issue on the eve of the end of the year, normalization still seems distant for both sides.

In an interview for Voice of America, researcher Veton Surroi says that without a legitimate agreement on Kosovo-Serbia normalization, it cannot move forward. He adds that unlike the government of Kosovo, which has accepted the basic agreement, on which the negotiation process will be built, the government of Serbia has said that it accepts some of its points, but not others.

But the agreements, Mr. Surroi says, cannot be a 'restaurant menu', in which you choose one dish and not the other. Referring to the issue of the Association, where the main international pressure towards Pristina is concentrated, Mr. Surroi says that Kosovo cannot address specific issues of the agreement if Serbia does not accept the agreement as a whole.

During the interview with Voice of America, Mr. Surroi talks about the expected elections in the four municipalities with Serbian majority, the chances of entering into a new cycle of clashes between the international community and Pristina, as well as the concern of some analysts in Kosovo, that a change of administration in Washington could bring back to the negotiating table, the idea of ??exchanging territories between Kosovo and Serbia.

Voice of America: Mr. Surroi, last year, after the direct engagement of the leaders of France and Germany, and Italy, there were high hopes, it was even mentioned that normalization could happen within that year and before the European Union elections and in United States. What is your assessment, is it possible to normalize relations between the two countries this year?

Veton Surroi: As far as Kosovo is concerned, I believe that there is a good will both in power, in the opposition, and in society in general, to achieve normalization, because normalization is actually the establishment of relations of equality and cooperation between two independent states, Kosovo and Serbia. The problem, of course, was the denial of this possibility by Serbia. And as long as the denial of the sense of equality, the denial of the principle of equality on the part of Serbia continues, it will be difficult to achieve normalization. Intermediate steps will be taken, and it seems that this was the period of preparation for the intermediate steps. Maybe this year will consume them too.

Voice of America: Let's stay with Kosovo first. The biggest pressure on Kosovo is for the creation of the Association of municipalities with a Serbian majority, and the beginning of this process is expected from Pristina. What is your opinion on the current proposed draft statute?

Veton Surroi: I do not have an elaborate opinion about the draft statute, because I think that the draft statute should be incorporated within the concept of normalization as a whole. So, the draft statute cannot be a separate entity, a separate legal structure from the general legal structure of the Republic of Kosovo. And in order to integrate the idea of ??the Association statute, the idea of ??equality between the state of Kosovo and the state of Serbia must be integrated. So, Kosovo cannot address specific issues of the agreement if Serbia does not accept the agreement as a whole.

VOA: And in your opinion, how will this be done? How should this happen? In practice...

Veton Surroi: What should happen is the legalization of the normalization agreement in both countries. So the document must be legitimate...

VOA: ...signed...

Veton Surroi: ...Signed. Accepted. Sanctioned as such in the European Union and by the United States of America and of course a document which has guarantees, has its own legal certainty. Then it goes towards implementation. The implementation of the association of Serbian municipalities, of course, needs a constitutional review, a constitutional analysis by the court. But even without it, one should think carefully about how it affects the balance of rights and the relationship between the rights of the non-majority community and the central government.

Voice of America: Mr. Surroi, wouldn't this bring us back to the zero point and where Kosovo could once again be placed under international pressure?

Veton Surroi: Nuk ka nevojë të vendoset Kosova nën trysninë ndërkombëtare, se Kosova ka qenë bashkëpunuese nga fillimi. Pra nga qeveria ka ardhur deklarimi se e pranon marrëveshjen bazike, se pranon dokumentet e marrëveshjes bazike, se këto përbëjnë material i cili ndërton më tutje procesin negociator. Qeveria e Serbisë, pala e Serbisë, ka thënë se i pranon disa prej pikave të marrëveshjes, por nuk i pranon disa prej pikave të tjera. Marrëveshjet nuk mund të jenë menu restoranti në të cilën ti zgjedh njërën pjatë e tjetrën jo.

Zëri i Amerikës: Por megjithatë, nëse Prishtina do të vazhdonte të këmbëngulte tek nënshkrimi nga Serbia, kjo mund të nxiste le të themi një formë trysnie nga ndërkombëtarët, gjë që ne e pamë edhe gjatë vitit që shkoi.

Veton Surroi: Mos harroni se kryeministrja e Serbisë ka deponuar letër në të cilën qartazi deklarohet se nuk i pranon disa nga pikat e kësaj marrëveshjeje. Prandaj insistimi i Kosovës nuk është punë nazesh, nuk është punë inati. Është thjesht për të vendosur një rend juridik në marrëdhëniet mes dy vendeve.

Zëri i Amerikës: Në katër komunat në veri pritet të organizohen zgjedhje të reja, por ende po vihen re zvarritje në këtë drejtim. A janë vonesat në dëm të interesave të Kosovës?

Veton Surroi: Mendoj se vonesat janë në dëm të interesave të qytetarëve të këtyre katër komunave. Pra, është interesi i tyre që të mbajnë zgjedhje për herë të parë demokratike dhe të lira aty, sepse gjithmonë kanë qenë nën trysninë e madhe të pushtetit dhe të grupeve mafioze politike të udhëhequra nga zoti Radoiçiç dhe të tjerë. Pra, ajo që është me rëndësi, është që të krijohet ambjenti i sigurtë, një ambjent për një garë demokratike, një ambjent për deklarim të lirshëm të qytetarëve të këtyre komunave rreth përfaqësuesve të tyre politikë. Dhe kjo, mos harroni, ndodh për herë të parë, ose do të ndodhte për herë të parë pas një çerek shekulli.

Zëri i Amerikës: Dhe si mund të krijohej ky mjedis i sigurtë? Përgjegjësia e kujt është më së shumti në këtë rast?

Veton Surroi: Është e përbashkët, e institucioneve të Kosovës. Është e përbashkët e forcave politike në ato katër komuna. Është e KFOR-it. Është e EULEX-it. Pra, është një ndërmarrje e përbashkët, e cila duhet të ndihmojë ata qytetarë, jo vetëm nga aspekti i sigurisë fizike, jo vetëm nga aspekti i sigurisë për deklarim të lirë, por edhe për një garë të hapur shumëpartiake, me prani në televizion, me prani në sheshe etj. Diçka që nuk e kanë pasur.

Zëri i Amerikës: Ka qenë një diskutim i mëhershëm dhe nuk e di nëse mund të diskutohej ende kjo çështje, lidhur me zgjedhjet në këto komuna. A mund të ishte rasti për përshpejtimin e tyre, dorëheqja e kryetarëve të këtyre komunave?

Veton Surroi: Me sa di unë tashmë ka filluar mbledhja e nënshkrimeve dhe janë përcaktuar qytetarët...

Zëri i Amerikës: ...Ka vonesë gjithaq në këtë drejtim...

Veton Surroi: ...Vonesat janë proporcionale me angazhimin. Po të ketë më shumë angazhim, do të ketë më pak vonesa.

Zëri i Amerikës: Gjatë vitit të kaluar, për herë të parë ndaj Kosovës u vendosën masa ndëshkimore nga ana e Bashkimit Evropian, ndërsa Uashingtoni anuloi pjesëmarrjen e Prishtinës në manovrat ushtarake “Defender 23”. A mendoni se marrëdhëniet mes Kosovës dhe aleatëve të saj kryesorë janë dëmtuar?

Veton Surroi: Është e qartë se në momentin kur flitet për sanksione apo për veprime që kuptohen si ndëshkuese, ato nuk paraqesin një shenjë të mirë të marrëdhënieve. Unë mendoj se megjithatë është lehtësisht e identifikueshme se Kosova nuk është një vend destablizues në rajon dhe mendoj se me një dialog më intensiv diplomatik, edhe me shtetet e Bashkimit Evropian, edhe me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, do të tejkalohen shumë prej këtyre mosmarrëveshjeve, të cilat kanë qenë bazike - unë mendoj se disa prej tyre krejtësisht të panevojshme.

Zëri i Amerikës: A e shikoni rrezikun e përkeqësimit të këtyre marrëdhënieve në këtë vit që kemi hyrë, duke patur parasysh edhe ndoshta një nxitje nga ana e qeverisë së Prishtinës për të pritur pikërisht firmën e Beogradit?

Veton Surroi: Jo. Kosova nuk është ajo e cila ndërlikon situatën duke kërkuar një rend juridik edhe një hap-pas-hapi juridik. Kosova përpiqet që në fakt ta lehtësojë këtë punë, sepse në momentin kur të dy palët e pranojnë një realitet të ri dhe ndjekin një procedurë të duhur juridike dhe demokratike, atëherë do ta kenë shumë më lehtë për t’i implementuar gjërat për të cilat kanë menduar se janë të pamundura para disa vjetësh. Por, Kosova dhe tema e Kosovës dhe marrëdhëniet me Serbinë do të jetë në fokus të interesimit, unë besoj, edhe për nga aspekti tjetër, ai i sigurisë. Sivjet në Uashington mbahet samiti i NATO-s. Jubilari i 75-vjetorit të formimit. Dhe unë mendoj se do të ishte lajm i mirë për NATO-n sikur në atë samit të shihej se Kosova dhe Serbia kanë arritur të ecin përpara; janë përkushtuar që të ulen tensionet, përkundrazi të normalizojnë marrëdhëniet dhe që Kosova të ecë në rrugëtimin e saj normal drejt anëtarësimit në NATO.

Zëri i Amerikës: Zoti Surroi, edhe një pyetje të fundit e cila lidhet me zgjedhjet e pritshme në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Analistë të ndryshëm kohët e fundit janë shprehur se një ndryshim i administratës në Shtëpinë e Bardhë mund të risjellë në tryezën e bisedimeve idenë e shkëmbimit të territoreve mes Kosovës dhe Serbisë, si një zgjidhje të mundshme. A e ndani edhe ju të njëjtin mendim apo shqetësim lidhur me këtë çështje?

Veton Surroi: I share the concern with the unpredictability of any president who would be as unpredictable as President Trump was. And not only about Kosovo, but about NATO, about Ukraine, about the Middle East. The world has learned and we have grown in this democratic transition with the predictability of an American administration that protects the essential values ??of democracy and promotes them to the world. Unpredictability would be bad news for the world./ VOA