BBC Analysis/ Recognition of the Palestinian state, who will lead it?

2025-09-22 14:45:00, Kosova & Bota CNA

A Palestinian diplomat, named Husam Zomlot, was invited to a discussion at the Chatham House think tank in London earlier in September.

Belgium had just joined the United Kingdom, France and other countries in pledging to recognize a Palestinian state at the United Nations in New York. Dr. Zomlot, Head of the Palestinian Mission to the United Kingdom, was clear on the importance of this

"What you will see in New York may be the last attempt to implement the two-state solution. This must not fail," he warned.

Weeks later, the initiative took shape. The United Kingdom, Canada, and Australia, all of which are traditionally strong allies of Israel, have now taken this step.

Sir Keir Starmer announced the UK's decision in a video posted on social media.

"In the face of growing horror in the Middle East, we are acting to keep alive the possibility of peace and a two-state solution. That means a secure and safe Israel alongside a viable Palestinian state - and right now we have neither," Starmer said.

More than 150 countries had previously recognized the Palestinian state, but the addition of the United Kingdom and other countries is seen by many as a key move on the international stage.

"Palestine has never been more powerful around the world than it is now. The world has mobilized for Palestine," says Xavier Abu Eid, a former Palestinian official.

But the questions arise: "What is Palestine?" and "Does a state even exist that is recognized as such?"

The criteria for recognition of statehood are four, enshrined in the Montevideo Convention of 1933. Palestine can rightfully claim two: a permanent population (although the war in Gaza has put this at great risk) and the ability to enter into international relations, with Dr. Zomlot being proof of the latter.

But it still does not meet the requirements of a "defined territory".

Without any agreement on final borders and without a genuine peace process, it is difficult to know for sure what is meant by Palestine.

For the Palestinians themselves, their desired state consists of three parts: East Jerusalem, the West Bank and the Gaza Strip. All were occupied by Israel during the 1967 Six-Day War.

Even a quick glance at a map shows where the problems begin.

The West Bank and Gaza Strip have been geographically separated from Israel for three-quarters of a century, since Israel's independence in 1948.

Në Bregun Perëndimor, prania e ushtrisë izraelite dhe kolonëve hebrenj do të thotë që Autoriteti Palestinez, i themeluar pas marrëveshjeve të paqes të Oslos, administron vetëm rreth 40% të territorit. Që nga viti 1967, zgjerimi i vendbanimeve ka shkatërruar Bregun Perëndimor, duke e copëtuar atë në një entitet politik dhe ekonomik gjithnjë e më të fragmentuar.

Ndërkohë, Jerusalemi Lindor, të cilin palestinezët e konsiderojnë si kryeqytetin e tyre, është rrethuar me vendbanime hebraike, duke e shkëputur gradualisht qytetin nga Bregu Perëndimor.

Tashmë në Gaza, pas pothuajse dy vitesh lufte, pjesa më e madhe e territorit është zhdukur.

Por sikur të mos mjaftonte e gjithë kjo për të rregulluar, ekziston një kriter i katërt i përcaktuar në konventën e Montevideos që është i nevojshëm për të njohur shtetësinë: një qeveri funksionale.

Dhe kjo shënon një sfidë të madhe për palestinezët.

Në vitin 1994, një marrëveshje midis Izraelit dhe Organizatës për Çlirimin e Palestinës (PLO) çoi në krijimin e Autoritetit Kombëtar Palestinez (i njohur thjesht si Autoriteti Palestinez ose AP), i cili ushtroi kontroll të pjesshëm civil mbi palestinezët në Gaza dhe Bregun Perëndimor.

Por që nga konflikti i përgjakshëm në vitin 2007 midis Hamasit dhe fraksionit kryesor të PLO-së, Fatah, palestinezët në Gaza dhe Bregun Perëndimor janë sunduar nga dy qeveri rivale: Hamasi në Gaza dhe Autoriteti Palestinez i njohur ndërkombëtarisht në Bregun Perëndimor, presidenti i të cilit është Mahmoud Abbas.

Politika palestineze është ngurtësuar ndërkohë, duke i lënë shumicën e palestinezëve skeptikë në lidhje me udhëheqjen e tyre dhe pesimistë në lidhje me shanset e çdo lloj pajtimi të brendshëm, e aq më pak të përparojnë drejt shtetësisë.

Zgjedhjet e fundit presidenciale dhe parlamentare ishin në vitin 2006, që do të thotë se asnjë palestinez nën moshën 36 vjeç nuk ka votuar ndonjëherë në Bregun Perëndimor ose Gaza.

“Fakti që nuk kemi pasur zgjedhje gjatë gjithë kësaj kohe thjesht na çudit. Na duhet një udhëheqje e re”, thotë avokatja palestineze Diana Buttu.

Dhjetëra mijëra qytetarëve të saj vdesin por Autoriteti Palestinez i Abbasit, duke vëzhguar nga selia e tij në Bregun Perëndimor, është thjesht i pafuqishëm.

Tensionet brenda radhëve të udhëheqjes datojnë vite më parë

Kryetari i PLO-së, Yasser Arafat u kthye nga vite në mërgim për të udhëhequr Autoritetin Palestinez por politikanët vendas palestinezë e gjetën veten kryesisht të lënë mënjanë.

“Njerëzit e brendshëm” filluan të mos e duronin stilin dominues të “të jashtmëve” të Arafatit. Thashethemet për korrupsion në rrethin e Arafatit bënë pak për të rritur reputacionin e AP-së.

Më e rëndësishmja, Autoriteti Palestinez i sapoformuar atëherë, dukej i paaftë për të ndaluar kolonizimin gradual të Bregut Perëndimor nga Izraeli ose për të përmbushur premtimin e pavarësisë dhe sovranitetit të ngritur në mënyrë kaq joshëse nga shtrëngimi historik i duarve i Arafatit me ish-kryeministrin izraelit, Yizhak Rabin, në oborrin e Shtëpisë së Bardhë në Shtator të vitit 1993.

Vitet pasuese nuk ishin të favorshme për një evolucion të qetë politi. Gjatë tyre kishtë iniciativa pa suskses për paqe, zgjerimi të vazhdueshëm të vendbanimeve hebraike, dhunë nga ekstremistët në të dyja anët, rrëshqitjë politike e Izraelit në të djathtë dhe ajo përçarje e dhunshme në vitin 2007 midis Hamasit dhe Fatahut.

“Në rrjedhën normale të ngjarjeve, do të kishin dalë figura të reja, breza të rinj. Por kjo ka qenë e pamundur... Palestinezët në territoret e pushtuara janë të fragmentuar jashtëzakonisht në hapësira të vogla të ndara, dhe kjo e ka bërë pothuajse të pamundur që figura të reja të dalin dhe të bashkohen”, thotë historiani palestinez Yezid Sayigh.

Megjithatë, doli në pah një figurë: Marwan Barghouti.

I lindur dhe i rritur në Bregun Perëndimor, në moshën 15 vjeç ai u bë aktiv në Fatah, fraksionin e PLO-së të udhëhequr nga Arafati.

Barghouti u shfaq si një udhëheqës popullor gjatë kryengritjes së dytë palestineze, përpara se të arrestohej dhe të akuzohej për planifikimin e sulmeve vdekjeprurëse në të cilat u vranë pesë izraelitë.

Ai gjithmonë i ka mohuar akuzat, por vazhdon dënimin në një burg izraelit që nga viti 2002.

E megjithatë, ironikisht, sa herë që palestinezët flasin për udhëheqës të mundshëm të ardhshëm, ata kanë më mëndje një njeri që ka qenë i burgosur për gati një çerek shekulli.

Një sondazh i kohëve të fundit nga Qendra Palestineze për Kërkime Politike dhe Sondazhesh me seli në Bregun Perëndimor zbuloi se 50% e palestinezëve do të zgjidhnin Barghoutin si president, shumë përpara Abbasit, i cili e ka mbajtur këtë pozicion që nga viti 2005.

Pavarësisht se është një anëtar i lartë i Fatahut, prej kohësh në konflikt me Hamasin, emri i tij shfaqet në mënyrë të spikatur në listën e të burgosurve politikë që Hamasi dëshiron të lirojë në këmbim të pengjeve izraelite të mbajtura në Gaza.

Por Izraeli nuk ka dhënë asnjë shenjë të gatishmërisë për ta liruar atë.

Në Gusht u publikua një video, që tregonte Barghoutin 66-vjeçar të dobët dhe të brishtë duke u tallur nga ministri i sigurisë së Izraelit, Itamar Ben Gvir. Kjo ishte hera e parë që Barghouti ishte parë publikisht prej vitesh.

Netanyahu dhe shtetësia palestineze

Edhe para luftës në Gaza, kundërshtimi i Benjamin Netanyahut ndaj shtetësisë palestineze ishte i qartë.

Në shkurt të vitit 2024, ai tha se, “Të gjithë e dinë se unë jam ai që për dekada bllokova krijimin e një shteti palestinez që do të rrezikonte ekzistencën tonë.”

Pavarësisht thirrjeve ndërkombëtare që Autoriteti Palestinez të rimarrë kontrollin mbi Gazën, Netanyahu këmbëngul se nuk do të ketë rol për Autoritetin Palestinez në qeverisjen e ardhshme të Gazës.

Në gusht, Izraeli dha miratimin përfundimtar për një projekt vendbanimi që në fakt do ta shkëpuste Jerusalemin Lindor nga Bregu Perëndimor. Planet për 3,400 shtëpi u miratuan. Ministri i financave të Izraelit Smotrich tha se plani do të varroste idenë e një shteti palestinez “sepse nuk ka asgjë për të njohur dhe askush për të njohur”.

Kjo, argumenton z. Sayigh, s’është gjendje e re.

“Mund ta ulësh Kryeengjëllin Michael në tokë dhe ta vendosësh në krye të Autoritetit Palestinez, por kjo nuk do të bënte asnjë ndryshim. Sepse duhet të punosh në kushte që e bëjnë çdo lloj suksesi krejtësisht të pamundur.

“Dhe kështu ka qënë situata për një kohë të gjatë tashmë.”

Një gjë është e sigurt: nëse krijohet një shtet palestinez, nuk do të drejtohet nga Hamasi.

Në një deklaratë e hartuar në Korrik në fund të një konference tre-ditore të sponsorizuar nga Franca dhe Arabia Saudite u tha se “Hamasi duhet t'i japë fund sundimit të tij në Gaza dhe t'ia dorëzojë armët autoritetit palestinez”.

“Deklarata e Nju Jorkut” u mbështet nga të gjitha shtetet arabe dhe më pas u miratua nga 142 anëtarë të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së.

Nga ana e tij, Hamasi thotë se është gati t'ia dorëzojë autoritetin në Gaza një administrate të pavarur teknokratësh.

A është simbolika e njohjes e mjaftueshme?

Me Barghoutin në burg, Abbasin që i afrohet moshës 90 vjeç, Hamasin e shkatërruar dhe Bregun Perëndimor në copa, është e qartë se Palestinës i mungon lidershipi dhe koherenca. Por kjo nuk do të thotë se njohja ndërkombëtare është e pakuptimtë.

“Në fakt mund të jetë shumë e vlefshme”, thotë Diana Buttu, megjithëse ajo paralajmëron: “Varet pse këto vende po e bëjnë këtë dhe cili është qëllimi i tyre”.

Një zyrtar i qeverisë britanike, duke folur në kushte anonimiteti, më tha se simbolika e thjeshtë e njohjes nuk ishte e mjaftueshme.

“Pyetja është nëse mund të bëjmë përparim drejt diçkaje në mënyrë që Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara të mos bëhet thjesht një palë njohjeje.”

Deklarata e Nju Jorkut i angazhoi nënshkruesit, përfshirë Britaninë, të ndërmarrin “hapa të prekshëm, të kufizuar në kohë dhe të pakthyeshëm për zgjidhjen paqësore të çështjes së Palestinës”.

Zyrtarët në Londër i referohen referencave të deklaratës për bashkimin e Gazës dhe Bregut Perëndimor, mbështetjen për zgjedhjet e Autoritetit Palestinez dhe Palestinez (si dhe një plan rindërtimi arab për Gazën) si llojet e hapave që duhet të ndërmerren pas njohjes.

Por pengesat janë të mëdha.

Izraeli mbetet kategorikisht kundër dhe ka kërcënuar të hakmerret përmes aneksimit formal të pjesëve ose të të gjithë Bregut Perëndimor.

Ndërkohë, presidenti amerikan Donald Trump e ka bërë të qartë pakënaqësinë e tij në lidhje me këtë temë, duke thënë të enjten: “Kam një mosmarrëveshje me kryeministrin britanik për këtë çështje”.

In August, the US also took the unusual step of revoking or denying visas to dozens of Palestinian officials, in a possible violation of the UN's own rules.

The US holds a veto at the UN on any recognition of a Palestinian state, and Trump still appears committed to a version of the so-called “Riviera Plan” in which the US would take a long-term ownership position over Gaza.

The main issue is that the plan says nothing about the Palestinian Authority, referring only to the “reformed Palestinian self-government” or any future connection between Gaza and the West Bank.

The long-term future for Gaza may lie somewhere between the New York Declaration, the Trump plan, and the Arab reconstruction plan.

All the plans, in their very different ways, hope to salvage something from the calamity that has befallen Gaza over the past two years. And whatever emerges will have to answer the question of what Palestine and its leadership look like.

But for Palestinians like Diana Buttu, there is a much more pressing issue.

"What she would really prefer is for these countries to prevent more killings. And do something to stop it, instead of focusing on the issue of citizenship," she says./ CNA