E fundit!

12:23 TODAY

Ja kush e merr drejtimin e Policisë së Vlorës

Edvin Ndreu i renditur me 84 pikë në garën për drejtoritë ...

Elections 2025/ VOA: Transparency of election funding is a concern

2024-12-09 19:38:00, Aktualitet CNA

Elections 2025/ VOA: Transparency of election funding is a concern

Illustrative photo

In Albania, there is an open debate on the transparency of election funding sources. Despite the recommendations of several international institutions, this field remains problematic and in some aspects still not regulated by law. The OSCE Ambassador in Tirana, the State Commissioner of Elections, political representatives and experts in the field told Voice of America that there is still work to be done, especially when it comes to strengthening the role of the CEC, increasing transparency for donations in election campaigns, and legal arrangements for the involvement of third parties. These measures, as they say, would serve to stop illegal sources of financing in elections.

In Albania, some steps have been taken in regulating the legal framework for the financing of political parties and election campaigns, but international organizations that monitor election processes and experts in the field think that they are insufficient. After every election campaign, doubts arise related to the accuracy of the financial reports of political parties, to the fact who is behind these financings, how real are the donors that the parties report to the CEC or how effective are the rules in force. The Electoral Code defines four sources of financing for electoral subjects: from the state budget, the subject's own income, gifts, loans and credits. Despite the insistence of the OSCE-ODIHR, some recommendations in this context have not yet been addressed. This year's electoral reform, which precedes the political elections of 2025, did not affect the chapter on the financing of political parties. In an interview for the Voice of America, OSCE ambassador Michel Tarran expressed regret for this, while highlighting some elements that need to be improved.

"Our ODIHR colleagues have insisted that the CEC's tools should be strengthened because there is no way now with the tools at its disposal to really control the situation. Secondly, there should be greater transparency in reporting on donations and expenses during election campaigns and not only after the elections. Thirdly, the legal framework must be improved in terms of third parties that interfere in the internal political life of Albania" - says Michel Tarran, Chairman of the OSCE Presence in Albania.

Even the American Democratic Institute told the Voice of America that the strengthening of the CEC's role is needed, as well as legal regulations regarding campaigning by third parties, or in other words by actors who do not compete in elections.

“Legjislacionit zgjedhor të Shqipërisë, i mungon rregullimi për fushatën e "palëve të treta". Ky boshllëk i lejon aktorët me burime të dyshimta financimi të ndikojnë në fushatat elektorale duke bërë fushatë në favor apo kundër një partie apo kandidati të caktuar. Kjo i jep mundësi partive të anashkalojnë detyrimin lidhur me tavanin e shpenzimeve për fushatë zgjedhore, duke i kanalizuar burimet e financimit nëpërmjet palëve të treta, ndaj të cilave KQZ-ja nuk ka asnjë kompetencë mbikëqyrëse apo rregullatore”- thotë Instituti Demokratik Amerikan, në përgjigjen me shkrim.

Përfaqësues të dy partive të mëdha politike, PS dhe PD Milva Ekonomi dhe Ivi Kaso thonë për Zërin e Amerikës arsyet, sipas këndvështrimeve të tyre, se përse problemet e financimit të zgjedhjeve dhe partive politike nuk u pasyquruan në ndryshimet që pësoi Kodi Zgjedhur në verën e këtij viti.

“Propozimet që erdhën nga OSBE-ODIHR dhe nga NDI ( Instituti Demokratik Amerikan) për ndryshimet në Kodin Zgjedhor, janë ndryshime që kalojnë në Komisionin e Reformës Zgjedhore. Dhe në patëm momente që komisioni funksionoi, pastaj ndërpreu aktivitetin, pastaj pala opozitare u ul me vështirësi në tavolinë dhe u arrit një dakortësi minimaliste”- thotë Milva Ekonomi, Sekretare për Programin në PS.

“Kemi kërkuar që të diskutohet të gjitha propozimet e ODIHR-it për dy proceset e fundit zgjedhore. Kjo nuk është pranuar nga pala tjetër, e cila nuk ka pranuar të adresojë asnjë problematikë që nuk kishte të bënte me dy vendimet e Gjykatës Kushtetuese, atë për llogaritjen e shpërndarjes së mandateve dhe atë për votën e diasporës”- shprehet Ivi Kaso, Sekretar për çështjet zgjedhore në PD.

Zgjedhjet politike pritet të mbahen në Maj të vitit të ardhshëm. Zonja Ekonomi dhe Zoti Kaso mendojnë se koha e mbetur është e pamjaftueshme për t’i reflektuar në Kodin zgjedhor problematikat mbi financimin e fushatave zgjedhore dhe partive politike.

Shqetësime në këtë kuadër vijnë edhe nga deputetë të shumicës parlamentare. Kryetari i komisionit për dezinformimin dhe format e tjara të ndërhyrjes së huaj në proceset demokratike Erion Braçe, i tha Zërit të Amerikës, se ka nevojë për transparencë kur bëhet fjalë për burimet financiare të donatorëve të partive apo kandidatëve.

“ Është e pambuluar nga pikpamja ligjore. Pra ne nuk kontrollojmë sot veprimtarinë e të tretëve që financojnë në procese zgjedhore. Përshembull unë jam donator i një partie. Problemi që kemi është që unë nuk deklaroj, deklaron partia për mua dhe unë nuk deklaroj burimin e të ardhurave të mia. I keni dëgjuar këta që thonë arkëtojmë kaq para nga donacione që vijnë nga brenda dhe nga jashtë vendit. Ky është shqetësimi. Kjo duhet të rregullohet urgjentisht para këtyre zgjedhjeve. Përndryshe lumi i parave që derdhen në fushatë elektorale nuk do të ketë asnjë limit”- thotë Z. Braçe.

Nga ana tjetër Instituti Demokratik Amerikan vëren me shqetësim se edhe “çështja e vetëfinancimit të kandidatëve mbetet e parregulluar me ligj, duke krijuar avantazhe për kandidatët me mundësi më të mëdha financiare kundrejt atyre me mundësi të pakta financiare”.

Në një intervistë për Zërin e Amerikës Komisioneri Shtetëror i Zgjedhjeve Ilirjan Celibashi edhe pse pranon se ka përparime në kuadër të deklarimit të burimeve të financimit në zgjedhje, sërish thotë se ky proces është formal.

“Duhet të pranojmë jemi në kuadër formal të këtij procesi. Partitë dhe kandidatët raportojnë ato që ata duan të raportojnë, dhe ne thjesht bëjmë vlerësimin e atyre që kanë raportuar, por pak mundësi dhe mekanizma kemi për për të verifikuar në thellësi, se sa para marrin partitë dhe se si i kanë shpenzuar këto para. Jemi përpjekur të bëjmë kryqëzim informacioni, pra ky donator i ka apo jo kapacitetet për t’i dhënë këto para. Do duhet që ky proces të jetë më i rregulluar në aspektin ligjor dhe të ketë më shumë kompetencë KQZ-ja për të verifikuar edhe mbi donatorin”- argumenton Z. Celibashi.

Pas denoncimeve të organizatës “Qëndresa Qytetare” në KQZ, për zgjedhjet vendore të vitit 2023, 20 zyrtarë u gjobitën për përdorimin e burimeve shtetërore në fushatë. Kodi zgjedhor parashikon sanksione, ndaj partive dhe donatorëve për shkelje të rregullave të financimit në fushatë, që përfshijnë gjoba deri në 5 milionë lekë dhe pezullim të financimit publik të një partie politike deri në pesë vjet, por ajo që shqetëson jo vetëm drejtuesit e kësaj organizate, lidhet me faktin se regjimi i sanksioneve është shumë i dobët për të qenë imponues.

“Ka patur dhe gjoba më pak se 25 euro, pra më pak se rruga që i ka kushtuar kandidatit apo zyrtarit nga një qytet në Tiranë. Ajo që kemi menduar në zgjedhjet e ardhshme është të vëmë në lëvizje prokurorinë. Ekzistojnë nene specifike në Kodin Penal për keqpërdorimin e burimeve publike në zgjedhje. Jemi në komunikim me SPAK-un, për zyrtarët e lartë por dhe me prokuroritë e rretheve për nivelet e tjera dhe çdo identifikim që do të kemi do ta adresojmë në këto institucione”- thotë Rigels Xhemollari, Drejtues i “Qëndresa Qytetare”.

Nga ana tjetër ekspertët vërejnë gjithashtu se mbetet krejtësisht e parregulluar me ligj edhe çështja e financimit të fushatave zgjedhore online.

“Kërkohet një ligj specifik që mediat online të jenë të rregulluara, me qëllim që paratë hije nga aktorë të tretë, që nuk janë të detyruar me ligj për të deklaruar financimet të mund të levrojnë para që bëjnë pis procesin zgjedhor”- shprehet Gerta Meta, Drejtore Ekzekutive e Shoqatës për Kulturë Demokratike.

Por Zoti Celibashi thotë se në lidhje me financimin e fushatave zgjedhore që zhvillohen online KQZ ka ndërmarrë një nismë.

"We as an institution are looking at the possibility of building a unit that will deal specifically with online media monitoring, and cross what is reported as spending by election subjects with what we actually verify. This also requires the engagement of social platforms, while the issue of portals is in complete chaos" - continued Mr. Celibashi.

Experts have continuously raised concerns that informal financing, mainly in areas with active criminal groups, could influence the outcome of the elections.

"Criminal groups, as we have seen from the scandals, have large undeclared financial assets and their interest is to have their people at the decision-making levels. Our current legislation does not prevent this, it does not investigate, even if there are indications from reports in the media or elsewhere, it does not use this as sufficient evidence to go to the investigation" - says Afrim Krasniqi, Executive Director of the Institute of Political Studies .

The OSCE ambassador also expressed concern about the financing of candidates in election campaigns by the world of crime, describing this as a danger to democracy.

"It is not in Albania's interest that candidates from the underworld come to power. And unfortunately there are various interests here that are against the interests of the country. This damages democracy, and that is why we are so engaged as an organization, because our main goal is to strengthen democracy in Albania. And it is clear that if unwanted gray actors interfere in the elections, this goes against the interests and democracy in Albania" - says Michel Tarran, Chairman of the OSCE Presence in Albania.

The problems of financing election campaigns and political parties are a challenge even for developed western countries, but experts note that in countries like Albania with fragile democracy, high informality, circulation of gray money in the economy, with increasing efforts of the underworld to penetrate political and parliamentary decision-making, these challenges are even greater./VOA