Ismail Kadare, immortal literature and political chameleon?

2024-07-04 08:13:00, Aktualitet CNA

ismail Kadare

The German-speaking audience of the famous Albanian writer, Ismail Kadare, who passed away on July 1, 2024, was relatively small, but devoted, said the translator of his works, Joachim Röhm, in an interview for DW. This is also confirmed by the fact that his publishing house. S. Fischer, waited two days before writing two quick words as an obituary, after being asked by DW. The ambivalent attitude of German-speaking critics towards the writer Kadare can also be seen in the articles published in the German press on the occasion of his death. But also in these statements given to DW by some researchers from Germany.

Immortal literature

Zuzana Finger, Balkanologist and translator
"The first Albanian book I read, as a student of Balkanology in a translation seminar of Prof. Dr. Norbert Reiter, was "Castle" - by Ismail Kadare. Getting to know the great beauty and power of the language of Kadare?e was a decisive moment for my further professional development.

Ismail Kadare opened the path to world literature for Albanian literature. Thanks to its German translator, Joachim Röhm, German-speaking readers had an important access to Albanian culture. The works of Ismail Kadare became a synonym and sign of quality for Albanian literature. Anyone who read it once, would like to read other Albanian authors.

The works of Ismail Kadare were born in extraordinary existential political conditions and their universal importance that exceeds the limits of Albanian literature lies in the fact that he wrote an artistically immortal literature in the service of humanization."

Cameloni from Tirana

Christian Voß, head of the Department of Slavistics and Hungarology at the University of Berlin and president of the Martin Camaj Association:

"Ismail Kadare is undoubtedly the greatest prose talent from Southeast Europe – he has managed to vividly depict both contemporary history and the pre-communist and Ottoman past in his novels. His most impressive novel for me is "Palace of Dreams" (1981), which talks about a ministry in the Ottoman Empire where all the dreams of the citizens are analyzed and controlled - right up to the grave. An excellent parable about the oppressive state of Enver Hoxha.
But Kadare also wrote novels like "The Winter of Madh" in the style of socialist realism, which glorify the Albanian dictator, who, like David, challenged the Soviet Goliath, Khrushchev, in Moscow in 1961.

Kjo përshtatje me sistemet politike si një kamelon, shpjegon edhe se përse Ismail Kadare, pas kthesës politike në Shqipëri, nuk arriti të luante atë rol politiko-shoqëror që morën përsipër në Gjermaninë Perëndimore shkrimtarë, si Siegfried Lenz, Günter Grass ose Heinrich Böll – duke trajtuar në romanet e tyre çështjet e përgjegjësisë dhe fajit."

Unik në letrat shqipe

Florian Kienzle, albanalog dhe përkthyes
"Takimi im me letërsinë e Kadaresë filloi në fund të viteve '90, kur u shpërngula në Shqipëri me familjen time. Ismail Kadare ishte përkthyer në gjermanisht; çdo roman i tij ia vlente të lexohej dhe për shqiptarët e asaj kohe ai ofronte një burim krenarie, pasi të gjitha vlerat e tjera ishin rrëzuar. Proza e Kadaresë pasqyronte historinë shqiptare: ishte e përgjakshme, epike dhe e përjetshme.

Më vonë, do të vinte një moment kur do të lodhesha me të. Tekstet e tij kishin të bënin shumë pak me periudhën e turbullt të tranzicionit që përjetonim ne çdo ditë. Filluan të më tërhiqnin zëra të rinj dhe të guximshëm, si ato të Mimoza Ahmeti, Ervin Hatibi apo Fatos Kongoli.

Më vonë, kur nisa studimet e albanologjisë në Mynih dhe fillova të lexoj letërsinë shqipe në origjinal, u magjepsa nga fuqia e tij gjuhësore, që vinte herë me pompozitet e herë me qetësi. Sërish ndjeva nevojën për ta lënë. Pyesja veten: Vetëm Kadarenë ka letërsia shqipe? Zbulova autorë të ndaluar në kohën e komunizmit, si Ernest Koliqi, Gjergj Fishta apo Martin Camaj.

Kështu kaloi marrëdhënia ime me Kadarenë: herë i zhytur në universin e tij të pashtershëm, herë i velur dhe në kërkim të autorëve të tjerë.

Kadare nuk do të na mungojë si njeri. Kishte zëra të tjerë më autentikë, siç ishin ish të përndjekurit politikë, që nuk kishin nevojë as për stilizim letrar e as për libra me kuptim të dyfishtë, siç ishin ato të Kadaresë. Megjithatë, kush nuk e ka lexuar Kadarenë ka një mungesë. Vërtet që gjithë bota e tij rrotullohet rreth shqiptarëve, por ai trajton aty mekanizmat e gjithë botës, shtrengimet njerëzore dhe padrejtësitë, dhe, po, ai ka humor, gjë që e kuptova vonë. Me prodhimtarinë dhe universalizmin e tij, ai mbetet unik në letërsinë shqipe."

Përfaqësues i nacionalizmit të orientuar kah Evropa

Konrad Clewing, historian nga Regensburgu, ish-nxënës i Martin Camajt

"Ismail Kadare was a great writer. I want to focus on a misunderstanding that came to light in the news about his death: The German-language media often called him a "Franco-Albanian" writer. Indeed, Kadare, apart from his Albanian citizenship and The fact that the latter was not mentioned speaks of the hierarchical attitude of Western intellectuals towards the Balkans. But in fact, Kadare was not a Franco-Albanian writer, but an Albanian writer The West cannot accept this, because their political concept of national identity is reduced to citizenship. While in the case of Kadare, it is confusing. Ismail Kadare was a sharp representative of the oriented Albanian nationalism towards Europe. We hope that we will not feel the absence of the deceased in this direction as well." /DW