Tirana's incinerator, Veliaj e Mërtiri, facing the facts

2023-12-20 22:07:00, Aktualitet CNA

After the arrest warrants issued by SPAK for the Tirana incinerator, the opposition's endless denunciations of this affair and the documents published on the show 'Plug', two of the 'defendants', Erion Veliaj and Mirel Mërtiri, reacted.

The first, Erion Veliaj, who until now is a public defendant, spoke on ABC News, excusing himself for the incinerator affair, while the second, Mirel Mërtiri, accused by SPAK of the three incinerators, spoke on 'Çim Peka LIVE ', where among the cacophony he said many untruths about the affair, although he raised quite a few questions about his role and SPAK's investigations in this case.

But let's take and analyze the statements of both in turn. First, we are starting with a statement of the mayor of Tirana, Erion Veliaj, which belongs to September 8, 2017.

The statement of September 28, 2017, is clear to the public, Erion Veliaj himself says that he was the one who requested the incinerator, not only for the municipality of Tirana, but for all the municipalities of the district. This statement, in fact, is a confirmation of the letter signed in 2017, where Erion Veliaj accepted the feasibility study for the Tirana incinerator.

In the second statement about the incinerators, this one from the month of December 2023, a few days after the arrest warrants of SPAK, which put two leaders of the Municipality of Tirana in handcuffs for the incinerator affair, it shows that Erion Veliaj wants to leave the responsibility of the affair to him to someone else... but could it happen that Erion Veliaj avoids responsibility for the Tirana incinerator affair???

In last week's show, 'Plug', it showed with documents the implication of Erion Veliaj in the incinerator affair. The show published the correspondence between Erion Veliaj and two former finance ministers, Arben Ahmetaj and Shkëlqim Cani, who refused the mayor of Tirana financial support for the Tirana incinerator. These correspondences were surprisingly hidden from SPAK's investigative file for the Tirana incinerator affair, although earlier, these correspondences were disclosed and published in SPAK's investigative file for former finance minister Arben Ahmetaj.

We showed how ERion Veliaj insisted on the construction of the incinerator, publishing two important documents, the one on March 27, 2017, where the mayor signed accepting the feasibility study, which as it turned out later had falsified costs, and also following to this document, Erion Veliaj signed the annex contract in 2017, taking financial responsibilities for the Tirana incinerator based on a falsified feasibility study.

Two other documents that 'Plug' made public in last week's show and that implicate Erion Veliaj in the following in the Tirana incinerator affair, are two documents, one from the Deputy Prime Minister Belinda Balluku that raises the alarm that the municipality of Tirana is refusing to send its two members in the meetings of the Project Implementation Unit, infringing the state's interest. And also, the letter of the State Administrator of Seized Assets, Arian Baçi, who raises the same alarm as Belinda Balluku, the Municipality of Tirana is not respecting the legal obligations for the meetings of the Implementation Unit of the projects for the Tirana incinerator.

After the show 'Plug', the denunciations of the head of PD Sali Berisha and the member of the presidency Belind Kelliçi and the arrests of SPAK, Erion Veliaj appeared on the screen on Thursday, December 14, to talk about the incinerators. In his statements, Erion Veliaj not only tried to avoid responsibility, but also made the central government indirectly responsible for the affair. But let's take Erion Veliaj's statements in turn, bringing back the facts once again.

Here, Erion Veliaj, almost the same as SPAK, did not answer if he was the initiator of the incinerator affair, not mentioning in any case the correspondence with the minister Shkëlqim Canid and Arben Ahmetaj. But in the requests that Erion Veliaj sent to Shkëlqim Can and Arben Ahmetaj in 2016, it is clear that he was a requester for this project, this was confirmed later by the letters that Lefter Koka sent to other members of the government cabinet, where he wrote that The Municipality of Tirana was very interested in this project.

The Mayor of Tirana, in the interview given to the journalist Sokol Balla, focused on the document of March 27, 2017, where according to him, by signing the consent to the feasibility study, he had not received the attributes for the other municipalities of the district of Tirana, but only for the institution he led. In fact, this statement is refuted by the statement that we broadcast at the start of the show, where at the meeting of the municipal council on September 28, 2017, Erion Veliaj said that he was the one who requested the incinerator not only for the municipality of Tirana, but for the entire district. including the fact that municipalities would pay no more than they paid up until that point for landfilling waste.

Ky pretendim i Erion Veliajt, bie posht në fakt, nga një dokument zyrtar i një institucioni kushtetues siç është Kontrolli i Lartë i Shtetit. Në vitin 2019, KLSH kreu një auditim në Ministrinë e Financave, posaçërisht për koncensionet dhe partneritetet publike-private. Një ndër koncensionet e audituara, ishte pikërisht ndërtimi i landfillit dhe inceneratorit të Sharrës në Tiranë, fituar nga kompania Integrated Energy BV. SPV. Një nga gjetjet kryesore të KLSH, është pikërisht fakti se kryetari i Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj mori angazhim financiar duke dhënë pëlqimin për studimin e fizibilitetit, pa marrë miratimin e këshillit bashkiak. Ja çfarë shkruan KLSH në raportin e vitit 2019, i konsideruar në atë kohë si konfidencial.

Nga auditimi konstatohet se MFE, për pjesën e projektit të financuar nga njësitë e vetëqeverisjes vendore, është shprehur pa koment, duke mos e kundërshtuar projektin, bazuar vetëm në ‘dakortësinë në parim mbi studimin e fizibilitetit’ të kryetarit të Bashkisë Tiranë. Angazhimi për dakordësinë duhet të përfshijë marrjen e vendimit nga Këshilli Bashkiak përkatës, si autoriteti kompetent për miratimin e buxhetit, ndërkohë që aprovimi është dhënë nga autoriteti i kryetarit të Bashkisë që ka për kompetencë vetëm propozimin e buxhetit në këshill.

Siç shkruhet qartë nga Kontrolli i Lartë i Shtetit, Erion Veliaj nuk mund të jepte dakordësinë për këtë projekt pa marrë vendimin e Këshillit Bashkiak, për shkak se ky projekt parashikonte në studimin e fizibilitetit angazhimin e fondeve buxhetore të bashkisë, të cilat sipas ligjit miratohen në Këshillin Bashkiak. Megjithatë, Erion Veliaj ka mbajtur qëndrim mohues për këtë përcaktim. Mirëpo, njësoj si opozita prej tre vjetësh akuzon drejtpërdrejtë Erion Veliajn se ka tejkaluar komeptencat e tij si kryetar bashkie, duke marrë atributet e Këshillit të Qarkut në lidhje me dhënien e dakordësisë për ndërtimin e inceneratorit, këtë problem e ka ngritur edhe auditi i Kontrollit të Lartë të shtetit në vitin 2019. Sipas auditit, Autoriteti Kontraktor u mjaftua vetëm me dakordësinë e bashkisë së Tiranës, e cila në fakt, kishte dalë garante publikisht për mbarëvajtjen e këtij projekti.

Qarku Tiranë përfshin katër njësi të qeverisjes vendore që nuk janë shprehur në lidhje me dakortësinë me këtë projekt dhe jo vetëm Bashkinë e Tiranës. Për rrjedhojë, miratimi i këtij projekti është dhënë pa marrë konfirmimin nga strukturat e përfshira në projekt dhe organet përkatëse vendimmarrëse për qëllime të buxhetimit. Ministria e Financave dhe Ekonomisë ‘është shprehur pa komente’ për projektin koncesionar/PPP dhe nuk e ka kundërshtuar projektin megjithëse nuk ka pasur konfirmim nga ana e njësive të tjera të vetëqeverisjes vendore të prekura nga ky projekt në lidhje me garantimin e sasisë minale të mbetjeve të trajtuara që do të trajtohen nga projekti. Studimi i fizibilitetit i ka ndërtuar të gjitha supozimet në lidhje me sasinë e mbetjeve të trajtuara nga Qarku Tiranë ndërkohë që miratimi është marrë vetëm për Bashkinë Tiranë, me dakorësinë në parim nga kryetari i Bashkisë Tiranë. Për rrjedhojë, pagesat e nevojshme për realizimin e shërbimit janë ekspozuar përballë riskut të kërkesës, duke krijuar mundësinë e pagesave për pjesën e kompensimit të sasisë minimale të garantuar në rast se ajo nuk arrihet sipas parashikimeve.

Një nga aspektet problematike të projektit janë kostot. Tarifa 29 euro për ton, që sot paguajnë bashkitë e qarkut Tiranë, bashkia Durrës dhe Shijak, është shumë herë me lartë sesa duhet të ishte konkretisht. Që në vitin 2019, në auditin e Kontrollit të Lartë të Shtetit, është zbardhur se kosto 29 euro për ton është abusive, duke u përkthyer në fakt në fitime marramendëse për kompaninë konçensionare. Sipas përllogaritjeve të kryera nga studimi i fizibilitetit të kompanisë, fitimi i saj për ton llogaritet në 2.9 euro, por sipas KLSH-s, përfitimi real i kompanisëështë në shumën e 14.46 euro për ton.

Nxjerrja e tarifës për njësi të shërbimit mbi bazën e këtyre supozimeve të munguara vendos në dyshim nevojën reale për mbështetjen e projektit në atë vlerë të projektuar nga njësitë e vetqeverisjes vendore. Përtej problemeve metodologjike me impakt direkt në tarifën e ofrimit të shërbimit, pasaktësi konstatohen edhe në llogaritjen e kostos për njësi dhe përfitimit për njësi të shoqërisë. Këto vlera janë transformuar dhe nuk i përgjigjen llogaritjeve matematikore, ku përfitimi i shoqërisë nga projekti llogaritet në masën 2.9 euro/njësi, ndërkohë që realisht ai rezulton në shumën 14.46 euro/njësi.

Ky konstatim i Kontrollit të Lartë të Shtetit, i denoncuar vazhdimisht dhe nga opozita, ka gjetur vend edhe në dosjen hetimore të SPAK. Në vendimin e fundit të SPAK për masat e arrestit ndaj personave të përfshirë në këtë aferë, prokurori Dritan Prençi ka arritur të tregojë se studimi i fizibilitetit është fryrë me së paku 25.7 milionë euro në kostot e ndërtimit, të cilat janë reflektuar direkt në tarifën 29.05 euro për ton, që sot paguajnë bashkitë e qarkut Tiranë. Në fakt, SPAK i referohet gjetjeve të KLSH, ku janë analizuar të dhënat e kostove nga studimi i fizibilitetit, ku investimi total paraqitej me kostot 128 milionë euro dhe të dhënat e planit të biznesit, ku kostot e ndërtimit janë përcaktuar në vlerën e 102 milionë eurove. Ja çfrë thuhet në dosjen hetimore të SPAK për kostot:

Në rrethanat e mësipërme rezulton se kostot e ndërtimit të vendosura në studimin e fizibilitetit 128,248,330 euro janë fryrë në vlerën 25.783.080 euro.

Rritja fiktive e kostove të investimit, ka sjellë për pasojë ndikim direkt në përcaktimin e tarifës 29 euro për ton, që bashkitë paguajnë për dërgimin e mbetjeve në landfillin e Sharrës. Kjo tarifë, tashmëështë vërtetuar qëështë abusive, ku nga viti 2019 e deri më sot, koncensionari i landfillit të Sharrës ka arkëtuar rreth 130 milionë euro, gjysma e këtyre të ardhurave, janë pagesa të bashkive dhe buxhetit të shtetit. Thënë ndryshe, bashkitë e qarkut të Tiranës dhe Durrësit, si dhe vetë buxheti i shtetit duke subvencionuar bashkitë për dërgimin e mbejteve në incinerator, paguajnë së paku 14 euro më shumë se çdo të duhet të paguanin në kushtet aktuale kur nuk marrin shërbimin e incenerimit të mbetjeve. Në gjashtë vjet, buxheti i bashkisë së Tiranës, si pala më e madhe përfituese nga ky projekt, ka pësuar një dëm financiar në dhjetëra milionë euro, ndërsa dëmi financiar është po aq i madh edhe për dhjetëra apo qindra kompani private, që janë detyruar të depozitojnë dherat në këtë landfill, por për këtë çështje do të ndalemi në vijim.

Në kushtet kur dy institucione, KLSH që në vitin 2019 dhe sot SPAK, kanë faktuar kostot e fryra që kanë sjellë për pasojë dëme financiare në buxhetin e shtetit dhe të bashkive, kontrata konçensionare do të duhej të ishte anuluar. Ashtu si në rastin e Sterilizimit, edhe për inceneratorët do të duhet të merrte një vendim SPAK për anulimin e kësaj kontrate, por kjo gjë nuk ka ndodhur..

Për ekspertin e financave Zef Preçi, në kushtet e abuzimeve të tilla, kjo kontatë duhet të jetë subjekt i gjykimit në gjykatën administrative.

Deri këtu, duket qartë se Erion Veliaj është në të njëjtën përgjegjësi si Lefter Koka dhe Alqi Bllako, pasi kanë pranuar një projekt me kosto të fryra financiare, me pasoja të rënda për qytetarët. Madje, në këtë rast, përgjegjësia kryesore për të analizuar me detaje kostot financiare duhet të ishte e bashkisë së Tiranës, e cila rezulton se është e vetmja bashki që ka dhënë dakordësinë për studimin e fizibilitetit të projektit, por kjo analizë duket se nuk është bërë kurrë duke i hapur rrugë një projekti abuziv.

Ndërsa Veliaj kërkon që përgjegjësinë për aferën t`Ia kaloj qeverisë qëndrore, duket se dhe Mirel Mërtiri mban të njëjtën linjë qëndrimi me Veliajn, kur në emisionin Çim Peka Live, akuzoi po qeverinë për dështimin e funksionimit të inceneratorit të Elbasanit dhe Fierit.

Madje, ndryshe nga Erion Veliaj, që pranoi indirect dështimin e inceneratorit të Tiranës, Mirel Mërtiri guxoi të gënjente publikisht se në Sharrë ishte kryer investimi i parashikuar në kontratë.

Deklarata e Mirel Mërtirit është lehtësisht e faktueshme si gënjeshtër, për faktin e vetëm se në Sharrë ende nuk është ndërtuar inceneratori, dhe ndoshta për shumë vite ai nuk do të ndërtohet kurrë. Por, veç pamjeve, le të shohim kontratën se çfarë përcakton ajo për ndërtimin e inceneratorit në Sharrë:

Ndërtimi i ‘Për ndërtim landfilli, inceneratori dhe reabilitimi i venddepoizitimeve ekzistuese Tiranë’ dhe të gjitha instalimet e tij do të kryhen në 72 muaj. 7 fazat e ndërtimit dhe operimit mund të përmblidhen në 3 hapa kryesore. Hapi i parë, për 2 vjet, gjatë së cilës koncensionari do të jetë i fokusuar në mbylljen e landfillit ekzistues të Sharrës, ndërtimi i një landfilli të ri në përputhje me standardet Europiane, ndërtimi i linjës së parë të impiantit Mbetje në Energji dhe ndërtimi i impiantit të trajtimit të lëngjeve të kullimit. Ky hap i parëështë parashikuar të zgjasë 22 muaj. Hapi i dytë do të përqëndrohet në menaxhimin e kësaj zone, ndërtimi i një linje të dytë të termovaloziratorit, ndërtimin e një venddepozitimi për hedhjen e hirit dhe një venddepozitim për mbetjet inerte. Në fund të hapit të dytë, muaji 37, do të jetë operacionale instalimet kryesore të mëposhtme:

Landfilli ekzitues në sharrë përfundimisht i mbyllur

Landfilli për mbetjet e ngurta urbane operimi i qelizës së parë

Impianti i mbetjeve në energji 2 linja operacionale me kapacitet 460 tonë në ditë

Impianti i ricikilimit dhe i stabilizimit operacional

Impianti i trajtimit të lëngjeve të kullimit operacional

Landfilli për hirin dhe mbetje industrial operacional qeliza e parë

Landfilli i mbetjeve inerte operacional qeliza e parë

Pra, në ankesin e kontratës, është përcaktuar qartë, se Inceneratori do të duhet të ishte vënë në punë deri në vitin 2020. Por, kur po futemi në vitin e shtatë të kontratës, në Sharrë ka vetëm landfill. Për këtë landfill, prej gjashtë vjetësh, bashkitë e qarkut të Tiranës dhe jo vetëm, si dhe bizneset private, janë detyruar të paguajnë një tarifë prej 29 eurosh për ton për mbetjet, të cilat do të duhet të inceneroheshin.

Ndërsa Mirel Mërtiri nuk dha përgjigje për shumë pyetje, ai nuk pranoi as faktin se deri më sot, për këtë koncension janë paguar rreth 130 milionë euro, ku përfshihen pagesat e buxhetit të shtetit, bizneseve private për depozitimin e dherave apo dhe kreditë bankare.

Por, transfertat e thesarit, tregojnë se vetëm nga buxheti i shtetit, nëpërmjet bashkive, ndaj koncensionit të Sharrës janë paguar së paku 7.1 miliardë lekë, apo rreth 70 milionë euro deri më sot, ku pjesën më të madhe e zë pikërisht bashkia e Tiranës me mbi 50 milionë euro pagesa, të kryera sipas tarifës 29 euro për ton.

Teksa nuk kishte një përgjigje se ku kanë shkuar paratë, Mirel Mërtiri, bëri të paditurin edhe në një rast flagrant, të denoncuar më herët publikisht, kur në vitin 2019, inceneratori i Tiranës i bëri një dhuratë prej 1 milionë eurosh bashkisë së drejtuar nga Erion Veliaj, duke ndërtuar një cerdhe. Këtë fakt Mërtiri e mohoi, njësoj si në mesazhet që kishte shkëmbyer atë kohë me Klodian Zoton.

Por, në pasqyrat financiare të kompanisë integrated energy bv spv, është pasaqyruar dhurata bujare e kompanisë së plehrave ndaj Erion Veliajt, ku ky i fundit nuk ka lënë as rastin pa e promovuar, madje si punë të bërë prej tij.

Por le të rikthehemi përsëri te afera dhe faktet që duan të fshehin Mërtiri dhe Veliaj. Siç u përmend dhe më sipër, dëmi nuk i është shkaktuar vetëm buxhetit të shtetit për shkak të kostove të fryra, të cilat pasqyrohen te tarifa 29 euro për ton për depozitimin e mbetjeve në landfillin e Sharrës. Një dëm kolosal u është shkatuar dhjetëra kompanive private në fushën e ndërtimit, të cilat janë detyruar të dërgojnë dherat në landfillin e Sharrës.

Në intervistën dhënë për emisionin Çim Peka Live, Mirel Mërtiri pranoi se kompania e drejtuar prej tij, si drejtues projektesh i saj, ka depozituar dhera në landfillin e sharrës. Fillimisht, Mërtiri pranoi se ka kryer edhe ‘qoka’ për bashkinë dhe biznese të caktuara private, duke lejuar depozitimin e inerteve në landfill pa kryer pagesa.

I pyetur për shifrat e arkëtuara nga kompania Integrated Energy BV SPV vetëm nga biznesi i dherave, Mirel Mërtiri u shpreh se shifra nuk është 50 apo 60 milionë euro, aq saç deklarohet publikisht.

Megjithatë, Mirel Mërtiri u shpreh se nuk kishte dijeni nëse dherat që depozitojnë kompanitë e ndërtimit, mund tu rishiteshin përsëri mbrasht për nevojat e tyre kundrejt pagesës të njëjtat kompanive.

But as the word games and Mirel Mërtiri's lack of information about the financial income of the company he runs, from the land business, in fact another document shows that the company run by Mërtiri has been favored by the municipality of Tirana for the land business. An agreement signed between several directorates of the municipality of Tirana and the company Geogenix, in fact enabled the latter for any construction company to send waste to the Tirana incinerator.

And the land business seems to have introduced Sharra's landfill into other labyrinths. The MP of the Freedom Party, Monika Kryemadhi, denounced some time ago that 15 hectares of land have been occupied by the company run by Mirel Mërtiri, where considerable areas with lakes have been filled with inerts turning into hills.

Kryemadhi states that the alienated surface is outside the construction permit.

However, Mirel Mërtiri denied these facts on the show Çim Peka Live on Syri TV, stating that nothing was done outside the construction permit.

However, neither Mirel Mërtiri nor Erion Veliaj have proven the opposite, while on the other hand, the opposition councilors in the municipal council have developed a series of protests and denunciations about this scandal.

In this whole story, the only truth that seems to have been told in his first and last public testimony about the incinerator affair is exactly the question mark of Mirel Mërtir:

In conclusion, these questions will continue to increase, as the money of the Albanian taxpayers will be the only ones that will continue to burn in the non-existent incinerator of Tirana and not only./ Syri tv