Si duhet të përballet BE me një Turqi agresive dhe tekanjoze

11 Dhjetor 2020, 09:19, Blog CNA

Nga David Gardner ?Financial Times?

Këshilli Evropian duhet të merret këtë javë me probleme të mëdha, të tilla si Brexit dhe buxheti shumëvjeçar i Bashkimit Evropian. Por midis sfidave të tjera të samiti të radhës,është rishikimi i marrëdhënies së bllokut me Turqinë, raport që është afër prishjes pa asnjë shenjë për ta zëvendësuar atë.
Kjo marrëdhënie e vjetër dhe e trazuar, ka pasur gjithnjë diplomatë kreativë nga të dy palët. Por gjatë 5 viteve të fundit, ashtu si marrëdhënia e Turqisë me Perëndimin në përgjithësi, raporti Ankara-Bruksel ka qenë në prag të kolapsit. Liderët evropianë tentojnë të fajësojnë për këtë presidentin turk Rexhep Tajip Erdogan.

Megjithatë, ndërsa ata e vënë me të drejtë theksin tek prirjet e tij autokratike, nga ana tjetër e neglizhojnë pragmatizmin e tij episodik. Në fakt, BE ka hequr dorë nga leva e saj dikur e mrekullueshme mbi Turqinë. Bisedimet e pranimit të Turqisë në BE, të filluara me bujë në vitin 2005, u ndërprenë gradualisht.

Për Turqinë kjo i dha fund asaj që kishte qenë një motor transformues i ripërtëritjes dhe reformës demokratike, duke ndihmuar në frenimin e ushtrisë, e cila ka qenë prej kohësh arbitri i fundit në politikën turke.

Pjesë e problemit ishte dështimi i një plani të OKB në vitin 2004 për të ribashkuar ishullin e Qipros, të ndarë që nga 1974 midis Greqisë dhe turqve qipriotë. Për me tepër, Franca, Gjermania dhe të tjerët vazhduan të ngrenë pengesa për hyrjen Turqisë në BE.

Kjo pasi ata mendojnë se është shumë e madhe, shumë e varfër dhe edhe pse thuhet rrallë por nënkuptohet shumë myslimane. Në vend se të vepronte si një spirancë strategjike, BE ndihmoi në shuarjen e aspiratave perëndimore të Turqisë.

Pavarësisht zemërimit në rritje në të gjithë spektrin politik turk, BE ka filluar të ketë një sjellje me ulje-ngritje me Ankaranë. Brukseli është afruar me Ankaranë në mënyrë oportuniste, si në vitin 1916 kur i duhej shumë ndihma për të mbajtur larg kontinentit refugjatët sirianë që po drejtoheshin për në Evropë.
Kjo ishte real-politika. Por Brukseli nuk e ndoqi deri në fund axhendën që e përcaktoi si pjesë e marrëveshjes mbi emigrantët. BE u mor vetëm me shqetësimet e veta, dhe e injoroi Ankaranë. Kjo sjellje u pa me mosbesim nga Turqia. Ankaraja kishte pritur të paktën një përditësim të bashkimit doganor me BE-nëtë vitit 1995, si dhe veprime mbi heqjen e vizave dhe vendosjen e një dialogu të rregullt.
Tani nuk ka më as një?dialog të shurdhërish?.Një pjesë e arsyes janë spastrimet e mëdha të Erdogan. Ato ndodhën pas përpjekjes për grusht shteti në korrikun e vitit 2016, e cila u drejtua nga ish-aleatët e tij islamikë në institucione të tilla si ushtria dhe shërbimet e sigurisë.

Pas 3 mandatesh si kryeministër, Erdogan u zgjodh president dhe shkoi drejt sundimit si një njerii vetëm, duke e minuar pavarësinë e gjyqësorit, duke e zëvendësuar sundimin parlamentar me një Asamble Kombëtare formale, duke zhbërë rolin e kryeministrit dhe duke pastruar nga partia rivalët.
Kjo lloj kapje e pushtetit prej tij,e bëri Turqinë të papranueshme për anëtarësimin në BE.
Erdogan duket se ka arritur në përfundimin se tregimi i muskujve jashtë vendit, i shërben atij më mirë sesa të përdorë fuqinë e butë, të dhënë edhe nga evropianëve.

Nga Siria në Libi, ai duket i vendosur për një lloj irredentizmi neo-otoman. Ai po shfaq shumë pretendime në Egje dhe Mesdheun Lindor, dhe rezervat e gazit atje. Dhe ndërsa Këshilli Evropian diskuton këtë javë në Bruksel, Erdogan do të jetë në Azerbajxhan për paradën e fitores, pasi e ndihmoi Bakunë të rimarrë territorin e kontrolluar nga armenët në Nagorno-Karabak.

Turqia është një ?klient? i vështirë. Ajo është anëtare e NATO-s, por blen sisteme ruse të mbrojtjes ajrore. Është anëtare e G20-ës, por strehon Hamasin. Dhe kjo sjellje vjen vetëm
për shkak të Erdoganit. Siç vërejtën në fillim të këtij muaji, Hugh Pope dhe Nigar Goksel, vëzhgues të vjetër të Turqisë në Grupin Ndërkombëtar të Krizave:?Turqia i ka bërë gjithmonë gjërat sipas mënyrës së vet, duke ndërtuar ura në një moment, dhe ngritur mure në një moment tjetër?.

BE ishte dikur?ura? më e rëndësishme e Turqisë. Gjithsesi Brukseli ka ende mekanizma ndikues mbi Turqinë. Më shumë se gjysma e tregtisë dhe investimeve turke janë evropiane. Turqia ka shumë nevojë për një union të zgjeruar doganor. Por, BE duhet të jetë më vigjilente për gjërat e tjera që mund të dëshirojë Turqia.

Kur Emiratet e Bashkuara Arabe normalizuan marrëdhëniet me Izraelin këtë vit, Turqia u angazhua t?i jepte fund një grindje të vjetër me izraelitët. Në fakt, një zyrtar i lartë turk
e përbuz atë që ai e sheh si tentativë të Emirateve për të zëvendësuar Turqinë në sytë perëndimorë.
Emiratet e Bashkuara Arabe ?janë një vend i zgjuar, por i vogël, ajo duhet të kuptojë kufijtë e saj, duke u përpjekur të mbushë boshllëkun e lënë nga Turqia, e cila ka synuar gjithnjë të ketë marrëdhënie të mira me Izraelin por dhe me Perëndimin?.Sjellja sfiduese dhe luftarake e Erdogan vështirë se mund të injorohen, por ka shenja që Turqia dëshiron ende të jetë ai vend. BE dhe perëndimi duhet të hulumtojnë dhe shfrytëzojnë të gjitha këto shenja./Përshtatur nga CNA.al

Burimi: https://www.ft.com/content/a953a86c-fb9f-41e0-9e88-3ad0735488fb