Humbjet në bujqësi nga ngricat/ Këshilltarët e Bashkisë Korçë kërkesë për shpalljen e fatkeqësisë natyrore

14 Prill 2025, 20:10, Sociale CNA

Humbjet në bujqësi nga ngricat/ Këshilltarët e Bashkisë

Këshilltarët demokratë të Bashkisë së Korçës dhe drejtuesi politik i qarkut, Ivi Kaso, në një shkresë dërguar kryetarit të bashkisë, kreryetares së këshillit dhe perfektit të qarkut kërkojnë shpalljen e gjendjes së fatkeqësisë natyrore. Po ashtu është kërkuar dhe dëmshpërblim për fermerët.

Kjo kërkesë vjen pas dëmeve të shkaktuara në frutikulturë pas ngricave të datave 7-10 Prill 2025. Në kërkesë thuhet se humbjet në prodhimin bujqësor rezultojnë thuajse totale.

Kërkesa e plotë

Drejtuar:

Këshillit Bashkiak të Bashkisë Korçë
Kryetarit të Bashkisë Korçë, z. Sotiraq Filo
Kryetares së Këshillit Bashkiak Korçë, znj. Ana Verushi
Prefektit të Qarkut Korçë, z. Nertil Jole
Lënda: Kërkesë për shpalljen e gjendjes së fatkeqësisë natyrore dhe dëmshpërblimin e fermerëve për dëmet e shkaktuara në frutikulturë pas ngricave të datave 7-10 Prill 2025.

Ne, këshilltarët e poshtë-nënshkruar të Këshillit Bashkiak të Korçës, ju drejtohemi me anë të kësaj letre për të shprehur shqetësimin tonë të thellë lidhur me dëmet me pasoja të rënda të shkaktuara nga ngricat e datave 7-10 prill 2025 veçanërisht në frutikulturë. Gjatë kësaj periudhe, zona jonë u godit nga temperatura ekstreme të ulëta (ngrica), të cilat kanë shkaktuar dëme katastrofike në sektorin bujqësor, veçanërisht në frutikulturë. Këto ngrica të paprecedenta kanë prekur drejtpërdrejt qindra fermerë të Bashkisë Korçë, duke vënë në rrezik të ardhurat dhe mirëqenien e tyre për vitin aktual.

Sipas testimeve, vlerësimeve në terren dhe intervistave me fermerët e prekur, humbjet në prodhimin bujqësor rezultojnë thuajse totale për disa kultura kryesore. Konkretisht, dëmet e raportuara janë si më poshtë:

Qershia dhe kumbulla: 100% e prodhimit e dëmtuar (humbje totale).
Dardha: 100% e prodhimit e dëmtuar (humbje totale).
Molla (varieteti "Starking"): 60–70% e prodhimit i dëmtuar (në disa zona deri në 100%).
Molla ("Golden"): 80–100% e prodhimit i dëmtuar.
Molla ("Fuji"): 70–90% e prodhimit i dëmtuar.
Molla ("Granny Smith"): deri në 80% e prodhimit i dëmtuar.
Si mund të konstatohet, situata e krijuar është jashtëzakonisht e rëndë. Praktikisht, për shumicën e fermerëve të zonës sonë, prodhimi i këtij viti është shkatërruar tërësisht brenda pak ditësh. Kjo do të thotë që burimi kryesor i të ardhurave për familjet e tyre është zhdukur nga një fatkeqësi natyrore e beftë, pa asnjë faj apo kontribut nga ana e fermerëve. Një nivel i tillë dëmesh përbën një katastrofë natyrore për komunitetin tonë rural, me pasoja potenciale shumëdimensionale (sociale, ekonomike, demografike).

Theksojmë se, sipas Ligjit nr. 45/2019 “Për Mbrojtjen Civile”, ngjarja në fjalë klasifikohet si fatkeqësi natyrore. Ky ligj e përkufizon “fatkeqësinë natyrore” si dukuri të shkaktuara nga fenomene natyrore ekstreme, ndër të cilat përfshihen edhe temperaturat ekstreme (si në rastin e ngricave)? mod.gov.al. Po ashtu, ligji përcakton se “gjendja e fatkeqësisë natyrore” është gjendja e jashtëzakonshme që shpallet nga Këshilli i Ministrave me qëllim parandalimin ose lehtësimin e pasojave të një fatkeqësie të tillë ?mod.gov.al. Në rastin konkret, përmasat e dëmeve të shkaktuara nga ngricat plotësojnë kushtet për shpalljen e një gjendjeje të tillë emergjente, me qëllim mobilizimin e menjëhershëm të burimeve shtetërore për përballimin e situatës.

Duam të sjellim në vëmendjen tuaj se Ligji 45/2019 sanksionon parime dhe detyrime të qarta për situata si kjo. Së pari, çdo qytetar ka të drejtën e mbrojtjes nga fatkeqësitë natyrore? mod.gov.al, çka nënkupton se institucionet përgjegjëse kanë detyrimin t’u vijnë në ndihmë banorëve të prekur nga fatkeqësia. Së dyti, zbatohet parimi i subsidiaritetit në menaxhimin e fatkeqësive: njësia e vetëqeverisjes vendore (bashkia) përpiqet t’i përballojë me forcat e veta situatat emergjente, por nëse kapacitetet vendore janë të pamjaftueshme, kërkohet ndërhyrja dhe mbështetja nga nivelet më të larta të qeverisjes ?mod.gov.al. Në rastin tonë, dëmet e pësuara janë kaq të gjera dhe të rënda, saqë tejkalojnë dukshëm kapacitetet financiare dhe logjistike të Bashkisë Korçë për t’u përballuar vetëm me burimet vendore. Kjo e bën të nevojshme dhe të ligjshme ndërhyrjen e autoriteteve qendrore nëpërmjet shpalljes së gjendjes së fatkeqësisë natyrore dhe aktivizimit të mekanizmave shtetërorë të posaçëm për emergjenca.

Në kuadër të përgjegjësive institucionale, kujtojmë se bashkia ka detyrimin ligjor për vlerësimin e dëmeve dhe dëmshpërblimin e qytetarëve të prekur. Neni 30, germa gj) e Ligjit 45/2019 ngarkon bashkitë që, pas fatkeqësive të ndodhura në territorin e tyre, të kryejnë vlerësimin e dëmeve dhe të dëmshpërblejnë shtetasit e prekur ?mod.gov.al. Për këtë arsye, kërkojmë dhe presim që Bashkia Korçë të nisë menjëherë procesin e dokumentimit dhe vlerësimit të hollësishëm të dëmeve në çdo njësi administrative të saj. Kjo do të përgatisë terrenin për ofrimin e kompensimeve të nevojshme dhe do të krijojë bazën faktike për shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme.

Nga ana tjetër, duhet garantuar që fermerët e dëmtuar të kompensohen plotësisht dhe me urgjencë, me qëllim që të përballojnë pasojat e kësaj fatkeqësie. Ligji 45/2019 parashikon qartë mekanizmat e kompensimit financiar në situata të tilla. Sipas nenit 41, shteti shqiptar mban përgjegjësi për dëmet e shkaktuara nga fatkeqësitë ?mod.gov.al, ndërsa njësitë e prekura vendore (bashkitë) duhet fillimisht të përdorin fondin e tyre të emergjencës për të dëmshpërblyer të prekurit? mod.gov.al. Në rast se dëmet tejkalojnë mundësitë financiare të bashkisë (siç po ndodh në rastin tonë, duke qenë se vlera e prodhimit të humbur me shumë gjasë kapërcen kufijtë e buxhetit lokal), ligji parashikon angazhimin e fondeve qendrore. Konkretisht, kur shpallet gjendja e fatkeqësisë natyrore, kompensimi mund të bëhet me vendim të veçantë të Këshillit të Ministrave ?mod.gov.al (neni 41, pika 5). Kjo dispozitë lejon Qeverinë të akordojë fonde të posaçme për dëmshpërblim, pa pritur rialokimet buxhetore të vitit pasardhës, duke siguruar ndihmë të menjëhershme për qytetarët e prekur. Në përputhje me këtë mekanizëm ligjor, shpallja e gjendjes së fatkeqësisë natyrore bëhet kusht i domosdoshëm që Qeveria të mundësojë kompensimin e menjëhershëm dhe të plotë të fermerëve tanë.

Në dritën e sa më sipër, kërkojmë nga institucionet tuaja marrjen e këtyre masave të menjëhershme:

Shpalljen e gjendjes së fatkeqësisë natyrore në territorin e Bashkisë Korçë (dhe zonat e tjera përreth të prekura), për shkak të dëmeve ekstreme të shkaktuara nga ngricat e datave 7-10 Prill 2025. Kjo shpallje duhet bërë sa më parë, në përputhje me procedurat ligjore, në mënyrë që të mobilizohen strukturat shtetërore të emergjencës dhe fondet e nevojshme për përballimin e situatës.
Marrjen e masave të menjëhershme për dëmshpërblimin e fermerëve të prekur nga kjo fatkeqësi. Kërkohet sigurimi i kompensimit të plotë financiar për humbjen e prodhimit dhe të ardhurave të tyre vjetore, duke përdorur si fondet emergjente vendore ashtu edhe instrumentet financiare qendrore. Ky proces duhet të bëhet me transparencë të plotë dhe në koordinim midis Bashkisë Korçë, Këshillit Bashkiak dhe institucioneve qendrore (Prefektura dhe Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile), në mënyrë që asnjë fermer i dëmtuar të mos mbetet pa mbështetje.
Jemi të vetëdijshëm se situata është kritike dhe kërkon reagim urgjent. Mosmarrja e masave të propozuara rrezikon të shkaktojë pasoja të thella socio-ekonomike për komunitetin tonë. Humbja e të ardhurave për qindra familje fermere do të krijonte efekt zinxhir në ekonominë lokale, duke rrezikuar rritjen e papunësisë, paaftësinë e fermerëve për të përmbushur detyrimet financiare (si kreditë bujqësore apo taksat), si dhe mund të nxisë braktisjen e aktivitetit bujqësor dhe migrimin e popullsisë nga zonat rurale. Ne besojmë në mirëkuptimin dhe përgjegjshmërinë e institucioneve tuaja për t’iu përgjigjur menjëherë kësaj emergjence. Çdo vonesë në reagim do ta përkeqësonte situatën dhe do të cenonte besimin e qytetarëve tek institucionet publike.

Në përfundim, ju bëjmë thirrje që të ndërmerrni pa vonesë hapat e nevojshëm ligjorë e administrativë për realizimin e kërkesave të mësipërme. Këshilltarët nënshkrues të kësaj letre qëndrojnë në dispozicion për çdo bashkëpunim të mëtejshëm, qoftë në procesin e vlerësimit të dëmeve apo në lehtësimin e komunikimit me komunitetin e fermerëve./ CNA