Konfliktet fqinje e pengojnë Maqedoninë e Veriut në portat e BE-së

1 Nëntor 2025, 14:16, Kosova & Bota CNA

Konfliktet fqinje e pengojnë Maqedoninë e Veriut në portat e

Mosmarrëveshjet historike dhe kulturore midis Maqedonisë së Veriut dhe Bullgarisë pengojnë anëtarësimin në BE. Ngërçi sillet rreth njohjes së identitetit dhe gjuhës.

Mosmarrëveshjet historike, kulturore dhe gjuhësore e mbajnë derën e BE-së të mbyllur për Maqedoninë e Veriut, ndërsa çelësi mbahet nga Bullgaria “vëllazërore”, e cila ka premtuar se nuk do të tërhiqet derisa vendi fqinj të përmbushë marrëveshjen e arritur në vitin 2018.

Mosmarrëveshjet midis dy vendeve datojnë prej vitesh, ashtu si edhe përpjekjet për pajtim. Edhe pse politikanët kanë nënshkruar vazhdimisht marrëveshje që premtojnë marrëdhënie të mira fqinjësore dhe zgjidhje të konflikteve, kjo ende nuk ka ndodhur.

Por i kujt është faji?

Ndërsa gjuha, identiteti dhe historia mbeten një temë e nxehtë, mbi të gjitha, pengesa kryesore për Maqedoninë e Veriut mbetet refuzimi i saj për t'u pajtuar me të ashtuquajturin "propozim francez" nga viti 2022, sipas të cilit Maqedonia e Veriut duhet të përfshijë "bashkësinë bullgare" në kushtetutën e saj si një kusht themelor për përparimin në procesin e pranimit.

Edhe pse qeveria e Maqedonisë së Veriut në atë kohë votoi në favor të këtij propozimi, vendi sot refuzon ta zbatojë atë.

Kryeministri Hristijan Mickoski e quan këtë vendim të paraardhësve të tij një "gabim politik dhe strategjik" që ka rrezikuar rrugën europiane të vendit dhe të ardhmen europiane.

“Raundi i dytë i zgjedhjeve lokale në Maqedoninë e Veriut nuk është zhvilluar ende, por sapo të mbarojë, ndoshta mund të presim një qëndrim më të arsyeshëm nga ana e tyre”, tha eurodeputeti i PPE-së, Andrey Kovatchev, për "Euronews".

Disa javë më parë, Mickoski i bëri thirrje Këshillit Europian të nxjerrë një përfundim që konfirmon se nuk ka problem me identitetin, gjuhën dhe "kulturën shekullore" të veçantë maqedonase.

Megjithatë, ekziston një problem për Bullgarinë. Jo vetëm në aspektin e mosrespektimit të vendimit të marrë tashmë, për të përfshirë bullgarët në kushtetutën e Maqedonisë së Veriut, por edhe në aspektin e gjuhës dhe historisë së të dyja vendeve.

Bullgaria këmbëngul se gjuha maqedonase është një dialekt i bullgarishtes, ndërsa Maqedonia e Veriut argumenton se është e veçantë dhe unike.

Arsyet për këtë mosmarrëveshje janë në fakt shumë më të thella, në historinë padyshim të dhimbshme të përbashkët të dy të ashtuquajturve “popuj vëllazërorë”, ndërsa Shkupi vë në pikëpyetje trashëgiminë historike të Sofjes brenda territorit të saj.

Në këtë rast, mosmarrëveshjet mbi këtë temë shpesh marrin një ton që nuk është në përputhje me diplomacinë e mirë.

Bullgaria pretendon se Maqedonia e Veriut po imponon "retorikë antibullgare", ndërsa Maqedonia e Veriut pretendon se Bullgaria po kërcënon identitetin e saj. Dhe kështu, për dekada të tëra, ky "ping-pong" politik është luajtur në portat e Bashkimit Europian.

Përpjekjet për të gjetur një zgjidhje

Në vitin 1999, u nënshkrua e ashtuquajtura "Deklaratë e Fqinjësisë së Mirë" midis Bullgarisë dhe (atëherë) Republikës së Maqedonisë, kryesisht e shkaktuar nga konflikti në Kosovën fqinje dhe kërcënimet e sigurisë për rajonin më të gjerë.

Në një situatë kritike si kjo, të dyja vendet u bashkuan në emër të sigurisë rajonale. Bullgaria, e cila në atë kohë ishte gati të anëtarësohej në NATO, ndoqi një politikë refuzimi për të pranuar refugjatë.

Megjithatë, duke qenë se destabilizimi në Ballkan përbënte një rrezik serioz, Bullgaria u dorëzua dhe ndihmoi në ngritjen e kampeve të refugjatëve për ata që iknin nga luftërat në ish-Jugosllavi, mjaft afër shtëpive të tyre, në mënyrë që të mund të ktheheshin pas përfundimit të luftës.

Shteti e ndihmoi Republikën e atëhershme të Maqedonisë dhe kjo ndihmë u “vlerësua”, sipas atyre që morën pjesë në bisedime. Megjithatë, rreziku kaloi, ashtu si edhe "fqinjësia e mirë" midis dy vendeve. Vitet në vijim panë përplasje të reja dhe më të ashpra politike verbale.

Në vitin 2004, Republika e atëhershme e Maqedonisë aplikoi për anëtarësim në BE dhe iu dha statusi i kandidatit, i cili që atëherë ka ngecur. Ndërkohë, Bullgaria iu bashkua BE-së në vitin 2007. Kjo e ndërlikoi situatën për Shkupin. Përveç Bullgarisë, edhe Greqia mbante çelësin e derës dhe refuzonte ta hapte atë për shkak të problemeve të saj me Shkupin, përfshirë emrin e vendit, të cilin Athina besonte se lidhej vetëm me rajonin e saj verior.

Më shumë se 10 vjet pas dorëzimit të kërkesës për anëtarësim, vendi i Ballkanit Perëndimor dhe Greqia gjetën një rrugë përpara. Në vitin 2018, çështja qendrore — mosmarrëveshja për emrin — u zgjidh me Marrëveshjen e Prespës. Shkupi pranoi emrin Maqedonia e Veriut dhe Athina hoqi veton e saj. Dhe vetëm Sofja ia doli mbanë. Ndërsa në vitin 2017 të dyja palët nënshkruan një traktat miqësie të lavdëruar nga BE-ja, i cili, për herë të parë, përmendte "gjuhën maqedonase, sipas kushtetutës së Republikës së Maqedonisë", asnjëra palë nuk u tërhoq nga qëndrimet e saj.

Një përpjekje e re për të zgjidhur ngërçin u bë në vitin 2021, kur Bullgaria dhe Maqedonia e Veriut nënshkruan një marrëveshje bashkëpunimi që përfshinte krijimin e një komisioni të përbashkët historik për të zgjidhur mosmarrëveshjet historike. Rezultatet e punës së këtij komisioni mbeten të paqarta, sipas analistëve dhe politikanëve.

Në vitin 2022, Franca propozoi që vetoja për pranimin e Maqedonisë së Veriut në BE të hiqet, por vendi të pranojë ndryshimet kushtetuese të kërkuara nga Bullgaria, të njohë zyrtarisht pakicën bullgare, të garantojë mbrojtjen e saj dhe të eliminojë retorikën antibullgare.

Propozimi francez u pranua dhe u miratua nga qeveria maqedonase, dhe në vitin 2023, gati 20 vjet pas miratimit për negociata, ato filluan. Dhe përsëri, ato janë ndalur sepse qeveria e Mickoski-t ka vënë në pikëpyetje legjitimitetin e ndryshimeve kushtetuese dhe ka njoftuar se ato nuk do të ndodhin pa përmbushje të qartë të detyrimeve të "fqinjit lindor" dhe garancive specifike nga Bashkimi Europian.

Tani, nga ana tjetër, Maqedonia e Veriut po kërkon që Bullgaria të njohë pakicën maqedonase në Bullgarinë perëndimore.

"Ne shohim që (Shkupi) po përpiqet të ndryshojë kornizën negociuese, por nuk pres që kjo të jetë e mundur. Ata nuk po i përmbahen kornizës negociuese dhe marrëveshjes së fqinjësisë së vitit 2018, gjë që është shumë e trishtueshme", komentoi eurodeputeti Kovatchev.

"Dëshira e tyre për të mos pasur kërkesa të tjera nga Bullgaria është respektuar dhe votuar nga parlamenti bullgar. E vetmja gjë që duhet të bëjnë është të përfshijnë 'bashkësinë bullgare' në Kushtetutën e tyre."

"Ne duam anëtarësimin e tyre, por ata duhet të përmbushin angazhimet e tyre", shtoi Kovachev.

Po njerëzit?

Pa dyshim, tensionet midis dy vendeve ekzistojnë si në nivelin politik ashtu edhe në atë kombëtar.

Ose të paktën kjo është ajo që sugjeron një sërë shkëmbimesh politike, që çuan në dhunë fizike, zjarrvënie dhe sulme të tjera ndaj qendrave kulturore në të dyja vendet.

Në vitet e fundit, disa klube kulturore bullgare në Shkup janë sulmuar, ashtu si edhe një klub maqedonas në Bullgari.

Protestat e shënuara nga prania politike e mbështetësve të partisë maqedonase VMRO-DPMNE e kanë komplikuar gjithashtu situatën.

Në vitin 2023, një sulm brutal fizik ndaj sekretarit të Klubit Kulturor Bullgar në Ohër rrezikoi seriozisht përparimin e brishtë midis dy vendeve.

Mbetet e paqartë nëse aktet e agresionit janë rezultat i pakënaqësisë së vazhdueshme midis dy kombeve vëllazërore apo një provokim i motivuar politikisht që synon destabilizimin e negociatave.

Megjithatë, nëse udhëtoni nëpër qytetet dhe fshatrat e Bullgarisë dhe Maqedonisë së Veriut dhe i pyetni njerëzit nëse e kanë inat njëri-tjetrin, ka të ngjarë të merrni shumë më tepër përgjigje të ngjashme me "Ata janë vëllezërit tanë".

Megjithatë, sipas autoriteteve në Shkup, maqedonasit mund të jenë zhgënjyer edhe më shumë për të ardhmen e tyre në BE për shkak të pengesave në rrugën e tyre.

“Ne të gjithë jemi për BE-në dhe të gjithë duam të jemi në BE, por jo me çdo kusht”, tha Mickoski në një intervistë për kanalin televiziv maqedonas "Kanal 5" në korrik.

“Këta njerëz, këta qytetarë dhe ky vend kanë dhënë aq shumë sa askush tjetër, dhe qytetarët janë të ngopur me këtë lloj politike, tani ose kurrë, dritarja është e hapur, tani është momenti... E kemi dëgjuar këtë që nga (ish-shefi i politikës së jashtme të BE-së, Javier) Solana”, përfundoi Mickoski./ CNA