Dr. Lida Shosha/ Where there is life, there is hope

2024-03-04 11:47:00, Shëndeti CNA

March everywhere in the world is awareness month against Colorectal Cancer or colon tumor. For the 15th year in a row, the American Hospital joins the Colorectal Cancer Alliance, in a sensitizing, informative, awareness-raising, diagnostic campaign to convey the right information to the population at risk ages, so that the disease can be diagnosed at an early time, and cured completely. Prevention is the best cure strategy "Locus praeventioni melior quam rememdium".

But what is colon cancer? How affected are the Albanians? Has the Pandemic influenced the increase in the number of tumor cases?

Following the World Health Organization (WHO) announcement of the global COVID-19 pandemic in March 2020 and the shift of healthcare resources to control this infection, cancer screening programs, particularly colorectal cancer (CRC), were suspended in many countries. of the world. According to GLOBOCAN 2020 data, CRC is the third most common and second deadliest cancer in the world. The decrease in colorectal cancer screening after the COVID-19 pandemic was mainly due to the restrictions imposed due to the high prevalence of the disease of COVID-19 and the lack of presentation to hospitals due to the fear of the infection of COVID-19.

A comprehensive study, in June 2021 based on various data, from Medline, Web of Science and Scopus, found that overall, colorectal cancer screening decreased, from 28 - 100% in different countries and at different times after the start of the COVID-19 pandemic. During this period, only 2 to 2.5% of hospitals and screening centers at capacity continued to operate, and more than 77% of them limited their activity to less than 10% of their normal capacity. Also, the study of cases requiring colonoscopy showed a 65.7% decrease, while surveillance colonoscopies showed a 44.6 to 79% decrease, prescription colonoscopies decreased 60 - 81%, and colonoscopy referrals showed a total decrease overall. , of 43%. However, emergency colonoscopy shows an increase of 2 to 9%. Fecal immunochemical test (FIT) use was also generally declining, but increasing in areas used as an alternative to colonoscopy. Thus, preventive care services, including colorectal cancer (CRC) screening in health systems have seen a dramatic decline worldwide.

However, it remains to be seen, the impact of the Pandemic and the infection with Covid-19, on the increase or not of the risk of colorectal cancer in the population, in longer-term multicenter studies on the comorbidity that this virus had in the human body, but one thing it is certain that the fear of infection and the closing of a good part of hospitals, the postponement of diagnostic, surveillance, re-checking colonoscopies, forced patients to appear late at hospitals for help, either in diagnosis, or even in surgical or oncological treatments.

According to Cancer Statistics, 2024, the most frequent cancers diagnosed in men and women in 2024 are prostate cancer, lung and bronchial cancer (further lung) and colorectal cancer (CRC), which account for almost half (48 %) of all male incident cases. For women, breast cancer, lung cancer and CRC account for 51% of all new diagnoses, with breast cancer alone accounting for 32% of cases.

Incidence rates also increased by 1%–2% annually for cervical cancer

(age 30-44 years) and colorectal cancer (age <55 years) in young adults. Colorectal cancer was the fourth leading cause of cancer death in both men and women younger than 50 in the late 1990s, but is now first in men and second in women.

Dr. Lida Shosha/ Where there is life, there is hope

Siapas Cancer Facts & Figures 2024, American Cancer Society, in 2021, cancer accounted for 17% of all deaths and remained the second leading cause of death after heart disease. However, it is the leading cause of death in women aged 40-79 and in men aged 60-79. CRC and breast cancer lead in men and women, respectively, aged 20-49.

But what is colon cancer?

Colorectal cancer is a tumor formation with atypical cells that grows in the wall of the large intestine, and while developing, gradually affects its entire wall, spreading locally and distantly to other organs of the body. Colon cancer and rectal cancer have been genetically proven to be the same. This happens due to genetic mutations mainly in the APC, TGF-b, DCC, TP53 gene which transform adenoma into carcinoma. It is the third most diagnosed disease among tumor diseases and takes the second place for tumor deaths in men and women, while anal cancer accounts for about 4% of cases diagnosed with colon cancer. The incidence increases with age and is slightly higher in men than women.

Sipas Statistics at a glance, GLOBOCAN 2022, ALBANIA, me nje popullsi prej 2 866 378 banore, numri i rasteve te reja me Kancer eshte 8019 /ne vit dhe vdekjet arijne ne 4955 paciente ne vit. Kanceri kolorectal rendidet i katerti ne dy sekset, me 522 raste te reja ne vit, dhe 292 vdekje nga ky tumor. Nderkohe po nga ky burim , sipas Statistikave Përmbledhëse 2018 / Albania Globocan 2018, Incidenca mesatare vjetore e kancerit kolorektal në Shqipëri, në një popullsi në total 2.934.345 popullsi, ishte reth 9.7 për 100.000 persona, ndërsa në rrrethin e Tiranës, ishte 13.6 për 100.000 banore . Kanceri Kolorektal ishte në vendin e 8 me incidence 8.4% dhe vdekshmëria 3,7%. U konstatuan 374 me Kancer Kolo Rektal / ne vit, Kanceri Anal 28 raste/raste të reja, numër total të Kancerit Anokolorectal rrreth 402 raste të reja në vit. Ne nje aspekt kohor 4 vjecar kemi nje ritje me 120 raste te reja ne vit, cdo 2 dite, 3 persona diagnostikohen me kete tumor ne Shqiperi, dhe shtimi i rasteve ka bere qe nga vendi i 8, te kaloje ne vendin e 4 ne dy sekset, ne nje aspekt kohor 4 vjecar, qe eshte nje alarm dhe shifer drastike ne ritje.

Zbulimi i hershëm dhe ekzaminimi i kancerit duhet të shihet si një mjet kryesor i kujdesit shëndetësor, gjithashtu, pasi investimi në programin e screening mbron më të dobëtit në popullatë, zvogëlon barrën sociale të kancerit dhe zvogëlon të gjitha llojet e kostove të kujdesit shëndetësor, përfshirë ato për operacionin radikal, shtrimin në spital me ditëqëndrime të zgjatura, aplikimin e kimio-radioterapisë, por dhe humbjet nga largimet nga vendet e punes. Incidenca e CRC në Shqipëri rezulton më e ulët në krahasim me vendet e tjera evropiane, por Shqipëria duhet të aplikojë programin kombëtar të screening për të diagnostikuar më shumë kancer të hershëm dhe për të parandaluar këtë sëmundje, para se të shkojnë në fazat e përparuara metastatike. Në vendet ku programet e screening u krijuan dy ose tre dekada më parë, u konstatuan uljet e niveleve të vdekjeve dhe ulje të shpenzimeve që lidheshin direkt me kostot e ndërhyrjeve kirurgjikale. Më shumë akses në kolonoskopinë dhe zbulimin në fazën e hershme, si dhe teknikat e përmirësuara kirurgjikale, radioterapinë, kimioterapinë, imunoterapine, terapinë e personalizuar dhe kujdesin paliativ, do të kontribuojnë në uljen e numrit të vdekjeve për shkak të kancerit kolorektal.

Rreth 72 % të rasteve i përkasin kancerit të kolonit dhe 28% atij anorektal. Rreziku i zhvillimit të këtij kanceri gjatë jetës është mesatarisht 1 (një) në 20 persona (5-6%), rreth 1;22 meshkuj dhe 1;23 femra, por kjo e fundit në fakt varet dhe nga faktorët e riskut individual.

Parandalimi parësor është strategjia kryesore për të reduktuar barrën globale në rritje të kancerit të zorrës së trashë, megjithatë, duhet theksuar se kanceri kolorektal, me një shkallë vdekshmërie prej 9.4%, është shkaku i dytë i vdekjes nga kanceri në botë pas kancerit të mushkërive dhe shkaku i tretë kryesor i vdekjes nga kanceri te meshkujt dhe femrat. Gjithashtu, është kanceri i tretë më i zakonshëm tek meshkujt dhe kanceri i dytë më i zakonshëm tek femrat.

Më shumë se 1.9 milionë raste të reja zbulohen ne vit dhe 935,000 vdekje nga ky kancer kanë ndodhur në vitin 2020, rritje e ndjeshme nga mesatarja vjetore, prandaj zbulimi i hershëm përmes ekzaminimit rutinë është gjithashtu i nevojshëm për të përmirësuar shkallën e vdekshmërisë së këtij kanceri. Meqenëse ulja dramatike e depistimit të kancerit për shkak të pandemisë Covid-19 ka pasur një ndikim të rëndësishëm në diagnostikimin e kancerit, veçanërisht kancerin e zorrës së trashë, diagnostikimin në faza të avancuara ose në fazat e mëvonshme, fillimin e vonuar të trajtimit, uljen e cilësisë së jetës dhe rritjen e vdekshmërisë, janë probleme të lidhura me pandeminë COVID-19.

Ne parandalimin dhe zbulimin e hershëm, përveç permiresimit të stilit të jetesës, ekzaminimi mund të parandalojë kancerin kolorektal përmes zbulimit dhe heqjes së polipeve prekanceroze , dhe gjithashtu mund të zbulojë kancerin në një fazë të hershme, kur trajtimi është zakonisht më i suksesshëm. Kështu, respektimi i rregullt i ekzaminimit ose me një test të jashtëqitjes (test imunokimik fekal [FIT], test gjaku okult fekal shumë i ndjeshëm me bazë guaiac [hsFOBT], një test ADN-je të jashtëqitjes [Cologuard®]) ose ekzaminim të drejtpërdrejtë vizual si kolonoskopia, sigmoidoskopia fleksibël ose kolonografia me tomografi të kompjuterizuarz, zvogëlojne rrezikun e incidencës së kancerit kolorektal dhe vdekjes prej tij.

Dr. Lida Shosha/ Where there is life, there is hope

Por rreth 20% e pacientëve në kohën që diagnostikohen kanë metastaza në distance dhe 25% e tyre kanë metastazë solitare potencialisht të rrezekueshme në mëlçi, e cila duhet të hiqet pasi e rrit mbijetesën e këtyre pacientëve. Në Shqipëri në momentin kur pacientët diagnostikohen, përqindja e tumorit metastatik është më e lartë dhe shkon mbi 50%. Kjo për faktin se pacientët vijnë vonë, nuk ka program kombëtar të screening për kancerin kolorektal, i cili është i detyrueshëm tashme ne shume vende, jo me mbi moshën 50 vjeç, por mbi moshem 45 vjec, siç e kanë shumë prej vendeve të zhvilluara, dhe se konsulta për këtë kategori pacientësh akoma është tabu dhe konsiderohet e sikletshme. Sigurisht, ndikon edhe fakti që Shqipëria ka numër të pakët specialistësh të profilizuar në kirurgjinë kolorektale, të cilët kanë më tepër eksperiencë në diagnostikimin dhe trajtimin adekuat të kësaj patologjie.

Më tepër se 80% e kancerit të zorrës vjen nga polipet adenomatoze të cilat identifikohen nga kolonoskopia, dhe nëse ato kapen 2-3 vjet para se të shfaqet kanceri simptomatik, vdekjet nga tumori ulen deri në 60%.

Rreth 95% e rasteve të kancerit kolorektal janë adenokarcinoma dhe pjesa tjetër limfoma dhe karcinoma skuamoze qelizore. Adenokarcinoma e mer origjinën nga epiteliumi glandular i mukozës së zorrës. Në varesi të arkitekturës glandulare, pleomorfizmit dhe mukosekrecionit, adenocarcinoma ka tre shkallë të diferencimit që janë; e mirë diferencuar, mesatarisht e diferencuar dhe e padiferencuar. Në zorrën e trashë zhvillohen lloje të ndryshme polipesh por është adenoma që njihet si prekanceroze, ato janë të shpeshta sidomos në meshkujt mbi 50 vjeç. Nën moshën 40 vjeç, zhvillohen më pak se 2% e kancereve të zorrës së trashë. Duhet të përjashtohet predispozicioni gjenetik i trashëguar si polipozat adenomatoze familjare, ose kancerin jopolipoz të trashëguar që është vetëm në 4% e kancereve kolorektalë.Testet gjenetike laboratorike të gjakut janë shumë ndihmëse për të parë se cili pjesëtar i familjes është i rrrezikuar dhe ndihmojnë në përcaktimin e riskut. Vitet e fundit konstatojmë që në Shqiperi është rritur numri i rasteve me tumor të zorrës së trashë nën moshat 50 vjeç, madje dhe nën moshat 40 vjeç, sikundër kemi diagnostikuar dhe trajtuar raste dhe nën moshat 30 vjeç.

Nga mosha 45-75 vjeç rekomandohet të bëhet:

Çdo vit feçe gjak okult, sigmoidoskopy çdo 5 vjet, kolonoskopy çdo 10 vjet. Këto ndihmojnë në diagnostikimin e hershëm të polipeve dhe formacioneve potencialisht displazike. Sot aplikohet dhe kolonoskopia virtuale via CT, por kjo e fundit ka kosto më të lartë, ka rrezatim nga skaneri, dhe nuk mund të bëjë polipektomitë që i realizon kolonoskopia standarde. Në rastet me rrezik të lartë ekzaminimi duhet të fillojë pas moshës 40 vjeç. Pas moshës 75 vjeç kontrollet rekomandohen në varësi të situatave problematike që mund të paraqiten. Shumë vende, duke parë shtimin e rasteve dhe nën moshën 50 vjeç, kanë ulur moshën e skriningut që fillon në 45 vjeç. OBSH në studimet që kanë bërë sugjerojnë që nga ekzaminimi çdo dy vjet ose çdo vit të feçes, pas 10 vjetësh, mund të ketë një reduktim deri në 20% në vdekshmërinë e kancerit kolorektal. Parandalimi ofron strategjinë më të sigurt dhe afatgjatë për kontrollin e kancerit. Politikat dhe programet kombëtare duhet të zbatohen për të rritur ndërgjegjësimin, për të zvogëluar ekspozimin ndaj faktorëve të rrezikut të kancerit dhe për të siguruar që njerëzit të kenë informacionin dhe mbështetjen që ata kanë nevojë për të adoptuar mënyra jetese të shëndetshme.

Shenjat dhe simptomat më të zakonshme janë gjakderdhja rektale, gjak në jashtëqitje, ndryshime në zbrazjen e zorrëve (p.sh, kapsllëk ose diarre) ose forma e jashtëqitjes (p.sh, më e ngushtë se zakonisht), ndjenja se zorra nuk është plotësisht e zbrazur, dhimbje barku, ulje e oreksit dhe humbje peshe. Në disa raste, kanceri shkakton humbje gjaku që nuk është e dukshme, por rezulton në anemi, që mund të zbulohet në një test gjaku për shkak të simptomave të tilla si dobësi, lodhje e shprehur trupore. Rritja e incidencës së kancerit kolorektal tek individët më të rinj, të cilët shpesh diagnostikohen me sëmundje të avancuar, përforcon nevojën për vlerësimin në kohë të simptomave të vazhdueshme te pacientët e të gjitha moshave. Kanceri kolorektal në fazën e hershme zakonisht nuk shkakton simptoma, prandaj shqyrtimi rast pas rasti të pacientit është kaq shume i rëndësishëm

Faktorët e rrezikut:

Më shumë se gjysma (55%) e kancereve kolorektal i atribuohen faktorëve të rrezikut potencialisht të modifikueshëm, duke përfshirë peshën e tepërt trupore, pasivitetin fizik, pirjen e duhanit afatgjatë, konsumimin e lartë të mishit të kuq ose të përpunuar, konsumimin e alkoolit të rëndë dhe konsum i ulët i kalciumit, drithërave të plota dhe fibrave. Faktorët trashëgues/gjenetikë dhe mjekësorë që rrisin rrezikun përfshijnë një histori personale ose familjare të kancerit kolorektal ose polipeve adenomatoze, disa çrregullime gjenetike të trashëguara ( sindroma e Lynch), një histori personale e sëmundjes kronike inflamatore të zorrëve (koliti ulceroz ose sëmundja e Crohn) dhe diabeti i tipit 2. Përdorimi i rregullt afatgjatë i barnave antiinflamatore josteroidale, si aspirina, zvogëlon rrezikun, por mund të ketë efekte serioze negative shëndetësore, kryesisht gjakderdhje gastrointestinale.

Pse është rritur numri i kancerëve tek të rinjtë?

Nuk dihet pse ka ndryshuar gjenetika, mbase stili dhe mënyra e ushqyerjes, konsumimi me tepricë i mishit të kuq dhe produkteve të zgarës, obeziteti, jeta sedentare, alkoli dhe duhani janë faktorët kontribues të këtyre tumoreve.

- Aktiviteti fizik, faktorët dietetik, mbipesha

Aktiviteti fizik i rregullt dhe mbajtja e një peshë të shëndetshme të trupit, së bashku me një dietë të shëndetshme, zvogëlojnë dukshëm rrezikun e kancerit. Ekziston një lidhje midis mbipeshës dhe obezitetit ndaj shumë llojeve të kancerit, si ezofagut, kolorektumit, gjirit, endometrit dhe veshkave. Ushqimi i lartë në fruta dhe perime të pasura me fibër mund të ketë një efekt mbrojtës të pavarur kundër kancerit të zorrës së trashë. Sikundër konsumimi i mishit të kuq është akuzuar si faktor kontribues në zhvillimin e kancerit kolorektal.

- Alkooli është një faktor rreziku për shumë lloje të kancerit duke përfshirë kancerin e gojës, faringut, laringut, ezofagut, mëlçisë, kolorektumit dhe gjirit. Rreziku i kancerit rritet me sasinë e alkoolit të konsumuar. Për disa lloje të kancerit, pirja e alkoolit të rëndë të kombinuar me përdorimin e duhanit rrit ndjeshëm rreziqet e kancerit. Në vitin 2010, kanceret që i atribuohen alkoolit vlerësoheshin të jenë përgjegjës për 337.400 vdekje në mbarë botën, kryesisht në mesin e meshkujve.

- Duhani. Në mbarë botën, përdorimi i duhanit është faktori më i madh i shmangshëm i rrezikut për vdekshmërinë e kancerit dhe vret rreth 6 milionë njerëz çdo vit, nga kanceri dhe sëmundjet e tjera. Tymi i duhanit ka më shumë se 7000 kimikate, të paktën 250 janë të njohur të jenë të dëmshme dhe më shumë se 50 janë të njohur për të shkaktuar kancer. Pirja e duhanit shkakton shumë lloje të kancerit, duke përfshirë kancerin e mushkërive, ezofagun, laringut, gojës, fytit, veshkës, fshikëzës urinare, pankreasit, stomakut dhe qafës se mitrës.

- Ndotja e ajrit, ujit dhe tokës me kimikate kancerogjene kontribuon në ngarkesën e kancerit në nivele të ndryshme varësisht nga mjedisi gjeografik. Ndotja e ajrit në natyrë është klasifikuar si kancerogjen, për njerëzit ekspozimi ndaj kancerogjenëve gjithashtu ndodh nëpërmjet kontaminimit të ushqimit, siç janë aflatoksinat ose dioksinat. Në vendin tonë duhet një kontroll më i rreptë ushqimor nga strukturat shtetërore mbi produktet e konsumimit nga popullata në drejtim të përdorimit brenda normave të përcaktuara nga komuniteti europian sidomos në drejtim të përdorimit të OMGJ. Ka mendime kontraverse mbi përdorimin e tyre.

Ka studime që lidhin rreziqet e OMGJ-ve në shëndetin e njeriut, kryesisht me çrregullime metabolike, diabeti, reaksione alergjike, komprimim të imunitetit të njeriut, rezistencë ndaj përdorimit të antibiotikëve, dhe sëmundjet tumorale. Ekspertët në vende të ndryshme mendojnë që duhet Moratorium mbi përdorimin e OMGJ-ve në bujqësi dhe industrinë ushqimore. Këshillohet konsumimi i sa më shumë produkteve bio, fruta dhe perime, por jo gjithmonë të gjindshme nëpër markete. Ajo që duket e bukur, jo gjithmonë është e dobishme për shëndetin. Një grup shkencëtarësh nga 13 vende kanë mbështetur thirrjet për një moratorium për bllokimin e ushqimeve të modifikuara gjenetikisht pas miratimit të hulumtimeve të pabotuara që kanë ngritur frikën e rreziqeve të mundshme shëndetësore. Qeveria britanike ka qenë nën presion për të vepruar, pas një njoftimi nga 22 shkencëtarët që hulumtimi i kryer nga Dr. Arpad Pusztai në Institutin e Kërkimeve Rowett në Aberdeen të Britanisë së Madhe, kishte gjetur prova të ndryshimeve të sistemit imunitar dhe dëmtimit të organeve në minjtë të ushqyer me ushqim të modifikuara gjenetikisht. Eksperimentet dhe debatet në këtë pikë janë të nxehta dhe vazhdojnë në shumë vende të botës, në të dy krahët.

Diagnoza e hershme

Diagnoza e hershme e kancerit rrit gjasat për trajtim të suksesshëm duke u fokusuar në zbulimin e pacientëve simptomatikë sa më shpejt që të jetë e mundur. Ajo ka për qëlli, ka për qëllim zvogëlimin e përqindjes së pacientëve të cilët janë diagnostikuar në fazën e vonshme dhe ajo përmirëson rezultatet e trajtimit duke siguruar kujdesin në fazën më të hershme të mundshme dhe prandaj është një strategji e rëndësishme e shëndetit publik në të gjitha mjediset. Pasojat e kujdesit të vonuar të kancerit mbartin gjasat më të ulëta për mbijetesë, morbiditet më të madh të trajtimit dhe kosto më të lartë të kujdesit, duke rezultuar në vdekje të shmangshme dhe paaftësi nga kanceri. Agjensia Ndërkombëtare për Hulumtime mbi Kancerin (IARC) ka arritur në përfundimin se përfitimet e depistimit me testet e përcaktuara aktualisht të bazuara në jashtëqitje (testi i gjakut okult fekal ose testi imunokimik i feceve) dhe ekzaminimet endoskopike (sigmoidoskopia ose kolonoskopia) janë shumë të vlefshme. Prandaj, testet e jashtëqitjes, të cilat janë të lira dhe të lehta për t’u realizuar, janë më praktike në shumë zona të botës, përfshirë edhe Shqipërinë. Programet e screening nuk rekomandohen në shumë vende me indeks të ulët të zhvillimit me incidencë të ulët, kështu që këto nisma janë të pakta në Afrikë, Azi dhe Amerikën e Jugut. Shqipëria ende nuk ka një program kombëtar screening për parandalimin e kancerit kolorektal. Mbijetesa është shumë më e lartë kur kanceri kolorektal zbulohet në një fazë të hershme; sidoqoftë, më pak se gjysma e rasteve diagnostikohen herët, madje edhe në vendet e zhvilluara, kryesisht për shkak të niveleve të kontrollit suboptimal. Për shembull, vetëm rreth 40% e kancerit kolorektal diagnostikohen në një fazë të hershme në Kanada, Danimarkë dhe Mbretërinë e Bashkuar, më shumë se 50% e rasteve kur vijnë në spitale në Shqipëri janë tashmë faza të përparuara metastatike.

Trajtimet moderne të kancerit kolorektal përfshijnë protokollet e trajtimit kirurgjikal, i cili realizohet me kirurgji tradicionale të hapur, laparaskopike (me sondë) dhe kirurgjinë robotike e cila është shumë efikase sidomos në tumoret e rektumit. Trajtimit kirurgjikal i bashkangjitet trajtimi neoadjuvant (para operacionit) me kemio-radioterapi në varësi të vlerësimit bashkarisht me mjekun onkolog, dhe trajtimi postoperator me kemio-radioterapi, po përsëri në konsulencë me mjekun onkolog. Trajtimi i kancerit kolorektal është trajtim multidisiplinar, dhe përfshin disa specialistë të fushës, si kirurg, onkolog, radiolog, gastroenterolog, anatomopatolog, staf për kujdesin ndaj kolostomisë dhe rehabilitimit të pacientit etj. Shoqëria shqiptare ka nevojë për ndërgjegjësim të vazhdueshëm, informim më të gjitha burimet e informacionit, aplikimin e planit kombëtar të kontrollit të detyrueshëm kolonoskopik se paku mbi moshën 50 vjeç, për parandalimin në kohë të sa më shumë rasteve potencialisht tumorale me një kosto të rënduar financiare si për shtetin ashtu dhe për individin, përgjatë procesit të trajtimit.

Nderkohe ne publikimin e 17 January 2024, nga © Journal of American Cancer Society, Shoqata Amerikane e Kancerit dhe Task Forca e Shërbimeve Parandaluese të SHBA rekomandojnë që individët me rrezik mesatar për kancer kolorektal të fillojnë depistimin në moshën 45 vjeçare dhe të vazhdojnë deri në moshën 75 vjeçare, me vendimmarrje më të individualizuara nga mosha 76 deri në 85 vjec. Njerëzit në rrezik të shtuar për shkak të historisë familjare të sëmundjes ose arsyeve të tjera duhet të flasin me mjekun e tyre për fillimin e diagnostikimit më herët se mosha 45. Mbijetesa relative 5-vjeçare për kancerin kolorektal është 64% në përgjithësi, por bie në 14% për sëmundjen në fazë të avancuar.

Politikat sensibilizuese dhe parandaluese mjekësore, duhet të konsiderojnë zbatimin e disa elementeve kyç si:

- Rritja e ndërgjegjësimit të publikut duke transmetuar programe edukative dhe praktike në masmedia (radio dhe televizion) për rrezikun e kancerit kolorektal, pasojat dhe rezultatet e vonesës së referimit në qendrat diagnostike nëse ka simptoma të dyshimta, si dhe përfitimet e referimit në kohë.

- Pacientët duhet të inkurajohen të shkojnë të vizitohen në kohë tek mjeku specialist.

- Organizimin e fushatave për të rritur sensibilizimin kundrr kancerit kolorektal, për të rritur njohuritë dhe ndërgjegjësimin e publikut duke përdorur kapacitetet ekzistuese, duke përfshirë punonjësit e shëndetësisë, studentët e universitetit, OJQ-të dhe grupet vullnetare.

- Zbatimi i programeve të depistimit falas ose me kosto të ulët

Konsideroni seriozisht simptomat e Kancerit kolorektal dhe drejtohuni në qendrat e specializuara në kohën e duhur!

Because as the ancients have said *Ad hominem "Protegas sanitas, diutius vivere" - Protect your health, live long and Bis vivit qui bene vivit / "He who lives well lives twice"