What I heard at the 62nd Song Festival at RTSH

2024-01-06 11:40:00, Opinione Mikaela Minga

What I heard at the 62nd Song Festival at RTSH

Retkoceri mountain

The end-of-year festival has been closed for more than 10 days. The media "buzz" that comes from behind has also been extinguished. However, I think the real life of the songs starts after him. Therefore, I thought it appropriate to share some thoughts that come from listening to the songs as a reflective experience.

The song that I would highlight in a special way was "Repetition" by Luan Durmish. This creation belongs to the genres of electro pop music, with elements from rave, techno music, industrial-pop. The electronic base was interspersed with strings, with scratching motifs, a sound combination quite found. Thus, the song was able to adapt quite nicely to the "classical-acoustic" festival format, in which the sound of the symphony orchestra occupies an essential place.

The production of the song (meaning: the composition, the text, the arrangement) bore the names of a group of well-known musicians of the Kosovar scene who had joined Durmish: Tomor e Visar Kuçi, Dren Suldashi. This gave me the feeling of a talented and demanding group, gathered together to try and give the best to the song. Luan Durmishi, although classically trained as a tenor, has been experimenting in this direction for several years, and he does not reveal this connection simply as a creator, but as an identity and a way of being through music.

The text had its origins in the Latin phrase: Repetitio est master studiorium/Repetition is the mother of knowledge, which was recited over the beats of the song. As I listened, I couldn't help but connect it with the results of PISA 2022, the problems of the educational reform that has trusted this work methodology less and less. Without having it as a goal in itself (the creation of the song dates back to before), the text reminds us of the need to refer to those mechanisms that, although they may seem outdated, remain essential in learning and teaching and that, as such, pave the way to remember, but also to deepen and reflect. There comes a moment when repetition begins to take shape as layered knowledge, generation after generation; and thus we learn to perceive it as a tradition, a habit.

And after all, isn't modern popular music itself (read: popular music), a form of repetition, retaking patterns, schemes, formulas which, as Richard Middleton shows us, are articulated to convey certain meanings, in some cases even quite opposite or different from what the material could have in a previous state? Isn't the Song Festival itself an illustration of this, along with the songs that have historically been on stage?

Without getting too confused with rhetorical questions, this process is clearly shown by the song that will represent us in Eurovision: "Heart in hand" by Besa Kokëdhima. This pop production, with attention to detail, recovers harmonic schemes and formulas widely used within the framework of pop music. A seasoned ear can clearly distinguish them, while a less seasoned one tends to like them immediately because he has heard them before. From here comes the great similarity of the chorus with a fragment from "Changing" performed by Sigma (feat. Paloma Faith). We are not dealing with plagiarism. Rather, this can be defined as the "zimasamshevy" phenomenon. This slang word is an anagram of the phrase "fly behind the ear" and is used by hip-hop artists (Lyrical Son also has an album with this title). In addition to the potential vocals and performance of Kokëdhima, the standard harmonic and vocal elements have had their role to impress the audience and ensure the success of the song.

But, let's return once again to the creation of Durmish. Despite my ruminations, "Repeat" wasn't the kind of song that kept the audience at bay. On the contrary, it turned out to be quite "catchable" among the audience in the hall. And, in fact, rave, techno, electro pop are "fashionable" and quite popular genres. In short, we cannot say that creation was an unheard of "invention". But, the way it was worked, carried individuality. Perhaps this was the reason why the song gave me the feeling as if I had rediscovered something that is generally missing from the Festival: quality flow and above all individual artistic and musical identity, with musical expressions not taken from templates, but internalized and articulated under the sign of originality .

It signaled in a very meaningful way that qualitative step claimed by the organizers year after year, but not always achieved. However, Luan Durmish's song did not make it to the finals. The experimental spirit, provocative, and to some extent, challenging the conventionality of a festival like that of the song, did not fulfill the criteria to be selected in the final.

Anyway, I want to stick to the quality flow and, to that individual artistic and musical identity, with musical formats not taken from a template, but internalized and articulated under the sign of originality (repetitio est madre studiorum). Even Shpat Deda follows this line. Deda reflects the music she makes in her whole being. If we were to refer to the festival tradition, it reminds you of the emotionality conveyed by Elton Deda or Redon Makashi in the past. I don't mean by this influence in style or creativity, but simply a prominent authorial line that a Festival like the one of Song really needs. Shpat Deda brought an emotional, acoustic ballad, in the spirit of that style that identifies him and in which he is full of originality. The song, in my opinion, is one of the best performed from the repertoire that I have heard so far.

Brenda kësaj linje autoriale mëton të hyjë edhe Sergio Hajdini, me këngën “Uragan”, e gjitha e përshkuar nga një lirizëm i cili vinte duke u fuqizuar në refren, por pa humbur finesën dhe hijeshinë, të cilat Hajdini i përcillte bukur nëpërmjet vokalit gati në falsetto; vokal që mund të përshkruhet metaforikisht si “i lehtë” dhe gati-gati “fluid”.

Po ashtu do veçoja Piter Pan Quartet me këngën “Edhe një herë”. Ky band muzikor, ashtu si edhe kënga e tyre ishin në suazën e indie rock. Teksti artikulonte temat e një rock-u të angazhuar anti-luftë, duke i kënduar shpresës, nevojës për të rinisur nga fillimi, edhe një herë. Mund të ngjajnë mesazhe disi të normalizuara tanimë, por kur ngjizen natyrshëm tek krijuesi/interpretuesi, i ikin normimit. Nga kënga do veçoja si mjaft të gjetur, thyerjen ritmike mes strofës dhe refrenit që nxiste një energji të brendshme.

Me sa lexova, Piter Pan Quartet nuk ishte përzgjedhur në fazën paraprake. Hyri pas dorëheqjeve të Samantha Karavellos, Kejsi Tolës dhe Sardi Strugajt. Nuk i kam dëgjuar këngët e tyre, por mendoj se ky band duhet të ishte, ndër të tjera, edhe si një linjë që ripërtërin gjurmë të suksesshme grupesh brenda traditës festivalore.

Në përgjithësi muzika rock kishte marrë hapësirë të përveçme në konkurim. Kishte interpretime individuale dhe në grup; me emra të angazhuar prej vitesh në skenat e muzikës live (Olsi Ballta, Andi Tanko), dhe të rinj (Arsi Bako, Troy Band, Erina and the Elementals). Kjo prurje paraqet interes në vetvete sidomos për praninë e zërave mjaft të mirë dhe individualiteteve që ata përcjellin. Por, ka rëndësi ta konsiderojmë edhe në raport me hapësirën që rock-u zë brenda Festivalit, si gjini që ka nevojë për krijime origjinale, të cilat shpresoj që të mund të bëjnë jetë aktive, krahas repertorit “cover” që këta artistë i interpretojnë gjerësisht në skenat “live”.

Këtij festivali i rrinin mirë, në mënyrën e tyre, edhe interpretimet e Martina Serreqit me “Vetëm ty”, këngë që u identifikua sidomos me emrin e kompozitorit të saj, Markelian Kapidani. Jemi tek një krijim që lidhet me “këngën e lehtë historike” festivalore, traditë që sidomos kompozitori i saj e njeh me rrënjë dhe e ripërtërin me inteligjencë. Po ashtu, Big Basta dhe Vesa Luma me “Mbinatyrale”, një hip-hop tërheqës, i kapshëm dhe motivues që me sa vura re, u pëlqye mjaft.

Elsa Lila rimori të njëjtat modele të “Evitës”. Potenciali tingullor i këngës festivalore me orkestrën dhe “seksionin ritmik” u dallua plotësisht. Por teksti, ndonëse me referenca autobiografike, nuk arriti të jepte emocionalisht atë që pati dhënë “Evita”, me temat e mëmësisë, femërores, që u ngjizën fort me interpretimin e saj vitin e shkuar. Mund të thuhet se këngëtarja kishte zgjedhur të përsëriste veten dhe jo të eksperimentonte diçka të re. Gjithsesi është për t'u vlerësuar fakti që Lila pranon të jetë pjesë e garës, sepse nxjerr sërish në pah nevojën e madhe që ka ky festival jo aq për këngëtarë të afirmuar sesa për kulturë të kënduari. Nuk munguan zërat e mirë të interpretuesve si Arsi Bako, Irma Lepuri, Anduel Kovaçi, Tiri Gjoci, Eldis Arrnjeti, etj., siç u vu re, sidomos në natën e parë, mungesa e kësaj kulture të kënduari me interpretues/e të cilët stononin plotësisht.

Problematikën e kësaj kulture të kënduari e vura re edhe te kënga e Mal Retkocerit, por nuk i kushtova vëmendje deri në momentin kur u shpall fituese e Festivalit. Kishte tek ai elemente të një vokaliteti të përveçëm rock, me të kënduarin emotiv, zërin gërvishtës, gati në kufijtë e growling (teknikë vokale e aplikuar tek muzika rock, heavy metal etj). Por, këto nuk arrinin të artikuloheshin në një nivel të tillë bindës, me një performancë në zgrip të stonimit, që të lë me dyshimin nëse jemi ende në fazën e stërvitjes e palestrimit zanor, të maskuar me spektakolaritetin e performancës.

“Çmendur” përmbante një energji të fortë, që vinte si rrjedhojë e një reagimi ndaj një gjendje shtypjeje, një lloj shfrimi të mbledhur prej kohësh dhe çlirimi thuajse të pakontrolluar. Kjo reflektohej edhe në performancë. Por, pyetja që shtrova është a ishte kjo këngë një shkëndijë spontane e një Zoomer-i tipik të brezit të vet që, më në fund, ka gjetur zgjidhjen e problemeve të tij duke u marrë me muzikë, apo diçka më shumë se kaq? Megjithëse publiku shqiptar ka kufizimet e veta dëgjimore, prapëseprapë ka dëgjuar, qoftë edhe sipërfaqësisht, se ç'do të thotë të sundosh skenën me interpretime dhe zëra në kufi të primordiales e të shformimit të vokalitetit “të kulluar” për të pohuar identitete ndryshe nga norma, për të protestuar, shfryrë, për t'u çliruar, deri edhe në orgazëm. (Janis Joplin më vjen në mend, sa për të cituar një emër, por pa dashur të bëj kurrfarë krahasimi të drejtpërdrejtë, sepse do të ishte krejt pa vend).

Nga ana tjetër, atë e kurorëzoi një festival që gjithsesi nuk arrin dot të jetë aq “i çmendur” për ta tejkaluar konvencionalizmin e vet. Sepse, ky është një kusht që nuk mund të tejkalohet me një këngë. Na ofroi një gjë të tillë Sanremoja para disa vitesh me Maneskin, por këta ishin “të marrë” dhe “të ndryshëm nga ata” (fuori di testa e diversi da loro) me vetëdijen e muzikës që bënin, mesazhit që përcillnin, dhe gjithashtu me aradhën e menaxherëve që kishin pas krahëve dhe që pastaj i çuan aty ku i çuan.

It would be quite an inspiring thing if, in the entropy that has possessed the Albanian musical world for years now, "Çmendur" was offered as a reflection vector of such a spontaneous force; even more so, through a historically normed event like the Festival. But I'm afraid that Mal Retkoceri can't do this, despite the good intention to rate it as the best song. And this fear is indirectly confirmed by his comments after the victory, along with the public's contradictory reactions to him as the winner. On the other hand, Aurela Gaçe's iconic performance with "Our fate, hope and stupidity", arranged neatly by Shpëtim Saraçi showed the best that the song does not necessarily need the first prize to be one of the best of the entire festival tradition. Albanian. (I well remember the strong debate that took place within the juries at the time about it and "Far from Hate" by Elsa Lila. The latter won, but the public proved the opposite).

Thus, while we will have to wait for whatever Mal Retkoceri brings in the future to more clearly justify its eccentric and explosive identity in art, I would like to emphasize once again the importance that the Song Festival has offered and offers as listening culture from year to year (which I have emphasized earlier in the 61st Song Festival at RTSH). For this, the presence of the public as an engaged listener and not simply as the magician of the next festival who then writes the next status or story is essential. A first way of engagement would be by voting, while the Festival production itself will have to make public the result of this vote. But, beyond voting, commitment comes through listening to the songs, bringing them to life beyond the festival, with the awareness that the audience is also an integral part of this song-making.