E fundit!

22:51 TODAY

Businessman Artur Shehu breaks his silence: I am a long-time land owner in Zvërnec, I don't know the investors at all

Albanian businessman Artur Shehu spoke on the Opinion show...

Wages support the budget, investments do not produce growth

2026-03-22 08:29:00, Ekonomi CNA

The economy is showing the first signs of fatigue, while traditional sources of growth are maturing. For the first time, the share of VAT in the budget fell to 30.1% in 2025, giving way to taxation of labor and wages.

Last year, 34.6% of total revenue was provided by professionals, teachers and doctors, turning labor into the new fiscal engine. On the other hand, although 10 billion euros of investments have been spent in a decade, their efficiency is invisible.

With revenue growth of just 6.2% in 2025, the slowest pace since the pandemic, the budget needs new levers. Between the concrete that doesn't produce assets and the region that is rushing, our fiscal system on the expenditure side is at breaking point.

The Albanian economy showed the first signs of fatigue, after a period when the state budget was fueled by the construction boom, record tourism figures, and wage increases through indexation and a better response from the labor market.

As the main sources of growth are showing signs of maturity, with industry and agriculture in agony and exports declining, the state treasury needs to find a new line to keep up with the pace of ever-increasing spending.

Last year, the public budget collected 44.3 billion lek more than in 2024, with a growth of 6.2%, the lowest rate since the pandemic. Moreover, 78% of the growth came from payroll taxes and social and health contributions.

Economists believe that in a healthy system, growth should be a product of shared consumption and business profits. However, the fact that the only engine that produces money for the state remains wages (through TAP and insurance) indicates an increasing burden on the middle class and professionals.

According to economic expert Oltion Rrumbullaku, the Albanian fiscal system is undergoing a radical structural change, with payroll taxes becoming the main pillar of the system. According to him, if historically VAT has been the pillar of the budget, 2024 marked the first turning point where payroll taxes exceeded it, a trend that is deepening significantly during 2025 and is expected to strengthen even more in 2026, as a result of the increase in the minimum wage.

According to the expert, the effect that began with the salary reform in the public administration during the years 2023-2024 has now been fully reflected in the private sector.

However, this raises questions about future sustainability, as while the construction sector is maturing, the tourism sector, despite growth, continues to have large areas of evasion and is not contributing to the state coffers proportionally to its turnover.

Në këtë kontekst, tatimet mbi pagat po kthehen “de facto” në kolonën kryesore të sistemit, duke mbajtur peshën që dikur e mbante konsumi. Rritja e pagave gjithashtu u kthye në instrumentin kryesor për rritjen e ekonomisë dy vitet e fundit.

Në vitin 2024, ekonomia shqiptare u rrit rreth 4%, por nëse shihen të detajuar kontribuuesit në këtë ecuri, realiteti është zhgënjyes. Në vend që rritja të ushqehet nga prodhimi, ndërtimi, tregtia dhe shërbimet apo industria, ajo është mbajtur kryesisht nga efekti fiskal i taksave neto dhe shpenzimet publike për pagat e administratës, duke theksuar një model të rritjes së nxitur nga politika buxhetore dhe jo nga baza reale prodhuese.

Kjo tendencë ka vijuar edhe në vitin 2025, ku sektori i administratës publike ka qenë kontribuuesi më i madh i rritjes së PBB-së deri në fund të 9-mujorit.

Në krahun tjetër të bilancit buxhetor, shpenzimet u dominuan nga pagesat e pensioneve që kaluan një faturë 204 miliardë lekë, mbi 2 miliardë euro ose 25% e totalit të shpenzimeve. Shpenzimet kapitale ishin zëri i dytë më i madh, me rreth 132 miliardë lekë, mbi 1.3 miliardë euro. Gjatë dekadës së fundit nga 2014-2025 janë shpenzuar rreth 10 miliardë euro në zërin e investimeve, rreth 4,200 euro për frymë.

Krahasimi me fqinjët tanë, si Kosova apo Maqedonia e Veriut, tregon se Shqipëria, ndonëse shpenzon më shumë në vlerë absolute, vuan nga mungesa e efikasitetit. Ndërsa rajoni po mbyll korridoret strategjikë dhe po investon në pavarësi energjetike, kapitali shqiptar shpesh digjet në procese të gjata burokratike, riparime të vazhdueshme të veprave të ndërtuara keq dhe projekte PPP me kosto të fryra.

Në krahun e të ardhurave gjithnjë e më shumë po reduktohet hapësira kontribuuese e biznesit, dhe në anën tjetër, investimet publike nuk po nxisin rritjen ekonomike.

Puna zëvendëson konsumin si motori kryesor i arkëtimeve në buxhet

Ndërkohë që shohim kulla që lartësohen dhe hotele që mbushin bregdetin, shifrat tregojnë se këta sektorë nuk po kontribuojnë në rritjen e të ardhurave aq sa kontribuon mësuesi, mjeku apo inxhinieri përmes Tatimit mbi të Ardhurat Personale (TAP) dhe sigurimeve. Analiza e të dhënave buxhetore tregon një zhvendosje domethënëse të barrës fiskale, ku pesha e konsumit (TVSH) po pëson rënie relative për t’u zëvendësuar gradualisht nga rritja e kontributit të tatimit mbi pagat.

Në vitin 2022, TVSH-ja mbante peshën kryesore me mbi 33.4% të totalit të të ardhurave, por ky tregues u ul në 30.1% në vitin 2025. Rënia prej rreth 3.3 pikë përqindjeje sugjeron një varësi më të ulët të buxhetit nga tatimi i drejtpërdrejtë mbi konsumin e qytetarëve në raport me vëllimin total. Kjo tendencë qëndron edhe për ecurinë e tatimit mbi fitimin.

Në vitin 2022, të ardhurat nga ky tatim zunë 8.3% të arkëtimeve totale, teksa në vitin 2025, kontributi i këtij tatimi ra në 7.8% të të ardhurave, duke e lënë barrën kryesore të rritjes mbi krahun e punës.

Në të kundërt, të ardhurat që burojnë nga puna dhe pagat po fitojnë terren me një ritëm më të shpejtë se rritja e vetë totalit të arkëtimeve. Tatimet mbi pagat (TAP plus Sigurime) zunë 29.2% të të ardhurave totale në vitin 2022, ndërsa vitin e kaluar, pesha e tyre u rrit në 34.6% të të ardhurave totale.

Ky tranzicion fiskal tregon se, ndërkohë që konsumi po lëshon terren si burimi parësor i rritjes, dinamika e tregut të punës po shndërrohet në motorin e ri i cili po mbështet zgjerimin e buxhetit të shtetit.

Ekspertët pohojnë se duke u mbështetur kaq fort te puna, qeveria po ekspozohet ndaj një rreziku të madh demografik. Nëse emigrimi vazhdon me këto ritme dhe forca punëtore pakësohet, efekti i pagave maturohet.

Për më tepër, rritja e të ardhurave nga puna në dy vitet e fundit nuk ka ardhur domosdoshmërisht nga hapja e vendeve të reja të punës, por nga rritja e detyruar e pagës minimale dhe indeksimet e pagave në sektorin publik, çka do të thotë se shteti thjesht po merr një pjesë më të madhe nga një tortë që në fakt nuk po zmadhohet realisht në vëllim.

Kur taksat mbështeten te njerëzit që punojnë për të mbajtur në këmbë shpenzimet që rriten me hapa galopantë, krijohet një ndjenjë padrejtësie fiskale që nxit edhe më tej informalitetin ose largimin e trurit.

Pa një diversifikim të burimeve të rritjes, ku ndërtimi, turizmi dhe industria të paguajnë pjesën që u takon, ky model i bazuar te “gjuetia e pagës” do të arrijë shumë shpejt pikën e thyerjes, duke e lënë buxhetin pa asnjë alternativë tjetër veç borxhit.

Eksperti Rrumbullaku argumenton se kjo situatë vjen si pasojë e një mbikëqyrjeje më të lartë mbi pagat dhe rritjes së punësimit, por edhe për shkak të dobësive në mbledhjen e tatimit mbi fitimin.

Ky i fundit mbetet pre e manipulimeve me faturat dhe hapësirave të mëdha për evazion, pasi kur vetë TVSH-ja rritet me ritme shumë të ulëta, krijohet terren që bizneset të fshehin fitimet reale. Sipas tij, efekti që nisi me reformën e pagave në administratën publike gjatë viteve 2023-2024, tashmë është pasqyruar plotësisht edhe në sektorin privat.

Megjithatë, kjo ngre pikëpyetje mbi qëndrueshmërinë e ardhshme, ndërkohë që sektori i ndërtimit dhe pagat po shkojnë drejt maturimit, sektori i turizmit, pavarësisht rritjes, vijon të ketë hapësira të mëdha evazioni dhe nuk po kontribuon në arkën e shtetit proporcionalisht me xhiron e tij, tha z. Rrumbullaku.

Rezervat e vështira fiskale

Me asistencën e FMN-së, qeveria ka në zbatim një strategji fiskale që synon të mbështesë rritjen e të ardhurave nga tatimet mbi pronën dhe administrimin fiskal. Deri më sot, qeveria ka marrë një pjesë të konsiderueshme të ardhurash nga taksa e ndikimit në infrastrukturë, kur hidhet betoni.

As the sector matures, the strategy will focus on the Cadastral Reform, according to the plan of the Ministry of Finance. Property taxes in Albania are very low compared to EU countries, but the government has not managed to meet its objectives to reform and digitalize the fiscal cadastre as planned. A shift from taxation based on market value is expected. An apartment in the center of Tirana will no longer be taxed the same as one in the suburbs.

This is considered a completely untapped space.

Also, a series of fiscal exemptions will be reviewed according to the medium-term revenue strategy. Tourism currently enjoys a reduced rate of 6%. In a crisis scenario, increasing this rate towards 10% or 20% is the fastest lever to collect more revenue.

There is still room for a focus on small businesses, the liberal professions, and high wages that are partially declared. By tightening the noose on wages under the table, income from insurance and TAP can increase even without increasing real wages in the market. Online commerce and services through social networks are the next target.

Every package that passes through customs can be considered a tax transaction. If you can't tax production, you'll tax pollution. Albania, on its way to the EU, is expected to implement a carbon tax: An additional cost on fuel and heavy industry.

If the government fails to sufficiently formalize the gray economy, the only remaining option will be to directly increase tax rates or increase public debt, two paths that carry high political and social costs. /Monitor