web counter
LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

App Store
Google Play

E fundit!

x

Zgjedhjet e vështira që na presin në dimrin që po vjen

22 Gusht 2022, 21:21, Blog Helen Thompson
Zgjedhjet e vështira që na presin në dimrin që po vjen
Foto ilustruese

Politikanët në të gjithë botën po kërkojnë gjithnjë e më shumë të dëshpëruar rrugët për të frenuar pasojat shpërthyese të krizës energjetike. Në ato pjesë të Azisë, Lindjes së Mesme dhe Afrikës tashmë të zhytura në vështirësi të shumta ekonomike dhe politike, kriza po rezulton të jetë me pasoja katastrofike.

Vendet që importojnë gaz natyror të lëngshëm, duhet të konkurrojnë tashmë me evropianët që kanë hyrë vonë në tregun e LNG-së, dhe që e shohin si një alternativë ndaj gazit. Në fillim të verës, Pakistani nuk ishte në gjendje të firmoste asnjë kontratë të re për importin e LNG.

Në vendet e varfra, një pjesë e madhe e burimeve shtetërore shkojnë për subvencionimin e konsumit të energjisë. Dhe teksa çmimet janë rritur shumë, disa prej tyre nuk munden të vazhdojnë më këtë politikë. Kështu në fillim të këtij muaji, Bordi i Energjisë Elektrike në Sri Lanka vendosi një rritje prej 264 për qind të çmimit për konsumatorët më të varfër të energjisë në vend.

Në Evropë, qeveritë duan që të zbusin disi presionet e tmerrshme mbi familjet, si dhe bizneset e vogla, ndërsa shpresojnë që çmimet e larta dhe frika për dimrin e ardhshëm ta reduktojnë kërkesën. Nga pikëpamja fiskale, kjo do të thotë financim shtetëror për të reduktuar rritjen e faturave të energjisë duke subvencionuar shpërndarësit, si në Francë, apo duke transferuar para tek qytetarët për t’i paguar ato fatura, si në Britani.

Por ajo që nuk gjendet askund janë mjetet e shpejta për rritjen e furnizimit me energji. Kjo krizë nuk është pasojë e paqëllimshme e pandemisë apo e luftës brutale të Rusisë kundër Ukrainës. Ajo ka rrënjë shumë më të thella tek 2 probleme strukturore.

Së pari, sado i pakëndshëm është ky realitet për arsye klimatike dhe ekologjike, rritja ekonomike botërore ende kërkon prodhimin e lëndëve djegëse fosile. Pa shumë investime dhe eksplorime në këtë fushë, nuk ka gjasa të ketë një furnizim të mjaftueshëm në një periudhë afatmesme për të përmbushur kërkesën e mundshme.

Kriza aktuale e gazit e ka origjinën tek rritja e konsumit të gazit të nxitur nga Kina gjatë vitit 2021. Kërkesa u rrit aq shpejt saqë ishte e disponueshme vetëm për blerjet evropiane dhe aziatike me çmime shumë të larta. Ndërkohë, rënia e çmimeve të naftës këtë vit ka ndodhur kur janë të pafavorshme të dhënat ekonomike nga Kina.

Sipas gjykimit të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, ka shumë të ngjarë që prodhimi global i naftës të jetë i pamjaftueshëm për të plotësuar kërkesën vitin e ardhshëm. Gjatë  pjesës më të madhe të viteve 2010, ekonomia botërore u përball me bumin e naftës argjilore. Pa dyfishimin e prodhimit të kësaj lloj nafte në SHBA midis viteve 2010-2019, bota do të ishte zhytur në një krizë të përhershme të naftës që nga viti 2005, kur ngeci në vend ritmi i prodhimit të zakonshëm i naftës.

Por prodhimi i naftës argjilore amerikane nuk mund të rritet sërish me të njëjtin ritëm.

Edhe pse formacioni më i madh i naftës argjilore amerikane - Pellgu Permian në Teksasin Perëndimor dhe në juglindje të Nju Meksikës - parashikohet të arrijë prodhim rekord muajin e ardhshëm, prodhimi i përgjithshëm i SHBA është ende më shumë se 1 milionë fuçi në ditë, dhe nën normën e vitit 2019.

Edhe në Pellgun Permian, prodhimi ditor për çdo pus është në rënie. Realizimi i më shumë shpimeve në det të hapur si në Gjirin e Meksikës dhe Alaskë nëpërmjet Aktit të Reduktimit të Inflacionit, do të kërkojnë çmime më të larta ose investitorë të gatshëm të investojnë shuma të mëdha pavarësisht perspektivave për fitim.

Perspektivat më të mira gjeologjike për një ndryshim të situatës, të ngjashme me atë që ndodhi në vitet 2010, janë tek formacioni i madh i naftës argjilore në Bazhenov, Siberi.

Por sanksionet perëndimore nënkuptojnë një perspektivë të zymtë që kompanitë e mëdha perëndimore të naftës ta ndihmojnë Rusinë në aspektin teknologjik për t’i shfrytëzuar këto burime.

Së dyti, në kushtet aktuale mund të ndërmerren shumë pak hapa që do të përshpejtonin menjëherë kalimin nga lëndët djegëse fosile tek burimet e rinovueshme. Reaktorët mikro-bërthamorë të planifikuar nga Britania e Madhe nuk do të përfundojnë së ndërtuari deri në vitet 2030.

Përdorimi i rrjeteve të energjisë elektrike bazuar tek gjeneratorët diellorë dhe ata të erës do të kërkojë përparime teknologjike për ruajtjen e saj. Është e pamundur të planifikohet me siguri se çfarë progresi do të jetë arritur vitin e ardhshëm, dhe jo më për në 10 vjet.

Por për shkak se një tranzicion energjetik është thelbësor për të reduktuar konsumin e karburanteve fosile, investimi në shkallë të gjerë është më se i domosdoshëm. E vetmja rrugë përpara është pranimi se për momentin nuk ka asnjë rrugë kthimi drejt energjisë së lirë, e cila është aleate me ambiciet radikale dhe afatgjata drejt energjisë jo ndotëse.

Po ashtu është thelbësor kuptimi i realiteteve gjeopolitike. SHBA-ja mbetet në një farë mase fuqia dominuese në botë. Fuqia e saj detare garanton ujëra të hapura për tregtinë ndërkombëtare. Tregjet botërore të kredive varen nga dollarët. Por Uashingtoni nuk ka fuqinë për të diktuar marrëdhëniet energjetike të Kinës dhe Indisë me Rusinë.

Dimri i ardhshëm do të sjellë një lloj ballafaqimi me këtë realitet të ri. Qeveritë perëndimore ose duhet të lejojnë mjerimin ekonomik në një shkallë të tillë që do të testonte fort strukturën e politikës demokratike në çdo vend, ose duhet të përballen me faktin se furnizimi me energji, i kufizon mjetet me të cilat mund të mbrohet Ukraina.

Shënim: Helen Thompson, profesore e ekonomisë politike në Universitetin e Kembrixhit, dhe autore e librit “Kaosit: Kohë të vështira në shekullin XXI”./ “Financial Times” - Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al





Lajmet e fundit nga