Çfarë i nxit njerëzit të marrin vendime të gabuara?

9 Tetor 2023, 08:37, Blog CNA

Çfarë i nxit njerëzit të marrin vendime të gabuara?

Foto ilustruese

Nga blerjet e minutës së fundit në supermarket, porositë e gabuara në restorant, deri tek zgjedhja mes dy itinerareve alternative me makinë. E kush është ai njeri që nuk ka marrë asnjëherë vendime të nxituara, vetëm për të kuptuar pak më vonë se ato kanë qenë tepër sipërfaqësore dhe të pamenduara? Sipas shkencës, i gjithë faji për këto lloj vendimesh është i
dopaminës, një neurotransmetues i prodhuar nga truri dhe që është i aftë të rregullojë kohën dhe mënyrat sesi ne i kryejmë këto veprime.

Variacione artificiale
Në një studim të botuar së fundmi në revistën “Nature Communications”, një ekip ndërkombëtar studiuesish nga disa universitete evropiane, duke përfshirë Institutin për Neuroshkencën e Sistemeve në Universitetin e Hamburgut në Gjermani, vëzhguan sjelljen e 31 vullnetarëve meshkuj.

Aty iu kërkua të lidhnin simbole abstrakte në këmbim të shpërblimeve. Pjesëmarrësit u ndanë në 3 grupe, në mënyrë që nivelet e dopaminës së pranishme në trupat e tyre të mund të modifikoheshin artificialisht. Tek dy grupet e para, çlirimi i këtij hormoni u rrit me dhënien e ilaçeve specifike, ndërsa grupi i tretë mori një placebo që e mbante të pandryshuar sasinë e tij.

Shpejtësi përkundrejt saktësisë
Me ndihmën e modeleve kompjuterike dhe bazuar tek koha e reagimit të pjesëmarrësve, shkencëtarët analizuan më pas proceset e vendimmarrjes dhe procesin e të mësuarit në lidhje me praninë e dopaminës. Dhe u pa se në dallim nga grupi i kontrollit, tek të gjithë personat që kishin marrë ilaçe lidhja midis shpejtësisë dhe saktësisë së veprimeve u modifikua ndjeshëm, duke i bërë ata të jenë më të shpejtë, por edhe më të prirur për të bërë më shumë
gabime.

Pra u vu re se sa më shpejt që vepronin, aq më të pasaktë tregoheshin. Megjithatë, nuk është qartë nëse ky automatizëm mund të gjendet edhe në vendime që nuk lidhen drejtpërdrejt me shpërblimet, një rrethanë që ka nevojë ende të hulumtohet në të ardhmen nga studiuesit.

Modele premtuese
Përveç ndikimit, ndër shumë aspekte të tjera, në gjendjen psikologjike dhe funksionet e aftësive të ndryshme njohëse (të tilla si kujtesa dhe përqendrimi), duke kontrolluar reagimin motorik ndaj stimujve që i ofrohen organizmit tonë, hormoni dopaminë mund të jetë thelbësor për ruajtjen e ekuilibrave. Ajo duket se është e aftë të rregullojnë dy tendenca të kundërta: nga njëra anë dëshirën për të reaguar ngadalë duke e reduktuar marzhin e gabimit, dhe nga ana tjetër dëshirën për të
kursyer kohë duke i kryer veprimet shpejt, por me rrezikun e të qenit më pak i saktë./Përshtatur në shqip nga CNA