Organet shëndetësore plaken me ritme të ndryshme

29 Dhjetor 2024, 14:34, Shëndeti CNA

Analiza e gjendjes shëndetësore të indeve vërteton se organet “lodhen” duke ndjekur trajektore të ndryshme të cilat rëndojnë stilin e jetesës.

Organet tona kanë një perceptim të kohës të shënuar nga shumë të ndryshme, orë të brendshme, me akrepa që vrapojnë me shpejtësi të ndryshme. Një studim mbi funksionalitetin e indeve të trupit të njeriut ka vërtetuar se organet nuk plaken të gjitha me të njëjtin ritëm. Disa prej tyre si veshkat dhe mushkëritë, përballen me një përparim të qartë në moshën e tyre biologjike dekada përpara të tjerëve.

Hulumtimi nga Universiteti i Vjenës është postuar në parapublikim në serverin biorXiv.

Si ndryshojnë indet?

Që organet plaken me shpejtësi të ndryshme nuk është, në vetvete, një zbulim i kohëve të fundit. Në vitin 2022 një studim nga Universiteti i Singaporit e kishte sugjeruar tashmë, megjithatë, kishte vlerësuar moshën biologjike jo aq shumë të organeve individuale, por të 9 sistemeve të ndryshme (si sistemi imunitar ose sistemi kardiovaskular) duke u nisur nga një seri shënuesish biologjikë të zbuluar në gjak.

Studiuesit vjenezë vendosën të vlerësojnë ndryshimet në strukturën e indeve, një karakteristikë treguese e plakjes, e rëndësishme për organet që të vazhdojnë të kryejnë funksionet e tyre. Studiuesit analizuan pothuajse 26,000 imazhe të indeve nga 29 lloje organesh, të dhuruara pas vdekjes nga pothuajse një mijë njerëz që vdiqën midis moshës 20 dhe 70 vjeç. Për shkak të rrethanave tragjike të vdekjes indet nuk u përkeqësuan siç do të ishin për shembull, pas një sëmundjeje të gjatë. Ekipi trajnoi modele të inteligjencës artificiale për të mësuar të lidhin moshën e dhuruesit në momentin e vdekjes me disa karakteristika të indeve, si ngjyra, tekstura (konsistenca, dendësia) dhe shpërndarja e qelizave brenda tyre.

Janë marrë modele për secilin nga 29 organet e analizuara. Më pas, këto sisteme të AI ishin në gjendje të kuptonin moshën e dhuruesit në momentin e vdekjes vetëm nga imazhet e indeve të tyre, me një diferencë mesatare saktësie prej 4.9 vjetësh në krahasim me moshën e dhuruesit.

Por modelet u përdorën gjithashtu për të kuptuar se si plakja kishte përparuar për organe të ndryshme gjatë rrjedhës së jetës së njerëzve. Pesha e zakoneve të këqija. Disa organe, si veshkat dhe mushkëritë, duket se plaken më shpejt se të gjitha të tjerat midis moshës 20 dhe 40 vjeç, mund të ndodhë "gjithsesi", nga natyra, por hipoteza është se faktorët më të shpeshtë të stilit të jetesës kontribuojnë në këtë përshpejti, si alkooli, duhani e të tjerë. Prandaj hipoteza është se reduktimi ose braktisja e këtyre sjelljeve në këto dekada mund të ofrojë përfitime të veçanta për shëndetin e frymëmarrjes dhe të veshkave.

Cilat janë fazat "kritike"?

Zemra plaket më shpejt se pjesa tjetër e trupit në të 30-at, dhe përsëri midis 45 dhe 55. Koha kalon më shpejt për trurin, lëkurën dhe muskujt sesa për pjesën tjetër të trupit midis moshës 30 dhe 60 vjeç (arsyet për këto dallime janë aktualisht të paqarta). Mitra plaket me një ritëm të përshpejtuar midis moshës 45 dhe 55 vjeç, një kornizë kohore që korrespondon me moshën në të cilën zakonisht fillon menopauza.

Rezultatet, që do të hetohen më tej me studime të shtrira në mostra më përfaqësuese nga pikëpamja etnike dhe gjeografike, mund të ndihmojnë për të kuptuar më mirë disa mekanizma të plakjes së indeve dhe pasojat që këto kanë në funksionalitetin e organet./ CNA