Zgjedhjet daneze si test/ A mund të bëhet Groenlanda shteti i ri i SHBA-së?

2 Mars 2026, 13:31, Kosova & Bota CNA

Zgjedhjet daneze si test/ A mund të bëhet Groenlanda shteti i ri i

Vota e Groenlandës në zgjedhjet parlamentare të Danimarkës më 24 mars pritet të shërbejë si një barometër kyç për qëndrimin e banorëve të ishullit ndaj pavarësisë, në një kohë kur debatet për të ardhmen e marrëdhënieve me Kopenhagenin janë intensifikuar ndjeshëm.

Koalicioni qeverisës në Groenlandë, i udhëhequr nga demokratët, mbështet një rrugë graduale dhe pragmatike drejt pavarësisë, duke e konsideruar Danimarkën një partner të rëndësishëm në këtë proces.

Në anën tjetër, partia opozitare Naleraq kërkon një ndarje më të shpejtë nga Danimarka, duke thelluar përçarjet politike në ishull.

Sipas analistëve, këto ndasi mund të krijojnë hapësira që aktorë të jashtëm të përpiqen t’i shfrytëzojnë. Studiuesi Ulrik Pram Gad nga Instituti Danez për Studime Ndërkombëtare ka deklaruar se pala amerikane ka nisur të identifikojë fusha ku ekzistojnë mosmarrëveshje reale mes Groenlandës dhe Danimarkës. Megjithatë, ai theksoi se presioni i fundit nga SHBA-ja ka çuar edhe në një bashkëpunim më të ngushtë mes Nuukut dhe Kopenhagenit.

Kryeministrja daneze, Mette Frederiksen, shpalli zgjedhjet në një moment kur mbështetja e brendshme për qëndrimin e saj të vendosur kundër presionit amerikan mbi Groenlandën është rritur ndjeshëm. Qëndrimi i saj ka marrë mbështetje të gjerë në spektrin politik danez.

Ndërkohë, presidenti amerikan Donald Trump ka rindezur debatet për ishullin, pasi ka shprehur interes për të marrë kontrollin e tij – një ide që ka shkaktuar reagime të forta si në Danimarkë, ashtu edhe në Groenlandë.

Një histori e ndërlikuar

Groenlanda ishte koloni daneze deri në vitin 1953, kur u bë pjesë formale e Mbretërisë së Danimarkës. Lëvizja për pavarësi, e nisur në vitet 1970, ka fituar terren vitet e fundit, ndërsa zgjedhjet parlamentare të Groenlandës në mars 2025 nxorën në pah ndarje më të thella politike.

Kur zgjedhjet daneze u shpallën më 26 shkurt 2026, lideri i Naleraq, Pele Broberg, akuzoi partitë e tjera se po u nënshtroheshin dëshirave të Danimarkës dhe po rrezikonin të drejtën e Groenlandës për pavarësi.

Sipas profesorit Rasmus Leander Nielsen nga Universiteti i Groenlandës, si e vetmja parti opozitare, Naleraq mund të tërheqë votuesit e pakënaqur dhe ta bëjë rezultatin në Groenlandë më të paparashikueshëm se në zgjedhjet e mëparshme daneze.

Trashëgimia e tensioneve

Marrëdhëniet mes Groenlandës dhe Danimarkës janë tensionuar nga disa çështje historike. Në vitin 2025, Danimarka kërkoi falje publike për praktikat e pavullnetshme të kontrollit të lindjeve ndaj grave dhe vajzave groenlandeze midis viteve 1966 dhe 1991. Çështja, e zbuluar në vitin 2022, ka nxitur kërkesa për hetime të mëtejshme dhe publikimin e një raporti që shqyrton nëse praktikat përbënin gjenocid.

Partia Siumut ka bërë thirrje që raporti i ekspertëve të publikohet para votimit të 24 marsit, duke argumentuar se qytetarët duhet të jenë të informuar përpara se të hedhin votën.

Pavarësisht tensioneve, shumë groenlandezë e kanë vlerësuar përpjekjen e Frederiksen për të siguruar mbështetje nga aleatët europianë përballë interesit të shprehur nga Trump për ishullin.

Sipas analistëve, vota e 24 marsit do të tregojë nëse presioni i jashtëm ka forcuar ndjenjat për pavarësi apo ka nxitur një afrimitet më të madh me Danimarkën./ CNA