The most necessary step for the re-integration of Serbs in the north of Kosovo

2023-09-15 18:31:00, Blog CNA

The conflict between Kosovo and Serbia is centered in Northern Kosovo, in an area of ??about 1,000 km2, or about 10 percent of the territory of Kosovo, inhabited by a majority Serb population of about 50,000 inhabitants. This number constitutes about 40 percent of the total Serbian population in Kosovo, and about 3 percent of the total population. This territory has been a major source of tension between Kosovo Albanians and Kosovo Serbs and between Pristina and Belgrade for more than 2 decades. To solve it, many models have been produced and failed.

An agreement reached in 2013 in Brussels allowed for a soft integration of Serbs, but things changed last year when thousands of Serbs walked out of their jobs in the administration - including police officers and judges - as part of a wider boycott. wide of the Serbs towards the institutions of Kosovo. The leaders of Serbia and Kosovo tried unsuccessfully for several years to find a
solution to this impasse. Now the leaders of Kosovo are insisting on the unconditional integration of the north. But Kosovo Serbs equate such integration with subjugation, insisting on autonomy in local affairs as a precondition for integration, a position supported by Belgrade and sympathized by the international community.

If left unchecked, a new stalemate is dangerous and could trigger a series of clashes between Kosovo and Serbia and between Kosovo authorities and local Serbs. There are at least 4 main sources of tension that need attention.

First, small incidents can lead to uncontrollable violence. Relations between the predominantly Albanian police and the local Serbian population in the north are tense. Serbs say they feel intimidated by the large and mono-ethnic police presence. A small incident can escalate this strained relationship into widespread acts of violence.

Së dyti, serbët në veri ndihen të diskriminuar. Ndonëse përbëjnë shumicën dërrmuese, 4 komunat në veri drejtohen aktualisht nga kryetarë shqiptarë të zgjedhur në një proces të cilin serbët e bojkotuan, me një pjesëmarrje totale nën 4 për qind. Për më tepër, mijëra serbë dhanë dorëheqje vitin e kaluar nga institucionet e Kosovës. Edhe pse nuk janë në gjendje të shkëputen, serbët në veri e kanë kapacitetin për të penguar përpjekjet e Prishtinës për vendosjen e autoritetit të saj atje, siç u pa edhe këtë verë me bojkotin ndaj zgjedhjeve lokale si dhe me demonstratat e tyre të dhunshme.

Së treti, tensionet në veri kanë shkaktuar një valë të re nacionalizmi në Serbi dhe Kosovë, e cila mund të përshkallëzohet më tej, duke rrezikuar jo vetëm arritjet e dekadës së kaluar, por edhe duke minuar përpjekjet e ardhshme për arritjen e paqes. Deri më tani, liderët e të dy vendeve e kanë pasur nën kontroll këtë lloj radikalizmi.

Por nëse nacionalizmi ngrihet në nivele të pakontrollueshme, ka gjasa që ata të ndihen të detyruar t’u përgjigjen pritshmërive gjithnjë e më ekstreme të publikut duke ndërmarrë veprime të rrezikshme. Nacionalizmi dhe pakënaqësia e kombinuar mund ta çojnë qeverinë
dhe publikun e Kosovës dhe Serbisë drejt një konfrontimi të pashmangshëm.

Së katërti, Kosova mund të ndërmarrë më shumë hapa për të vendosur kontrollin e saj në veri, duke e armiqësuar më tej popullsinë serbe. Duket se Prishtina synon të largojë nga objektet publike institucionet e financuara nga Serbia që ofrojnë shërbime për popullatën serbe, si
pensionet dhe pagat për mijëra mësues dhe mjekët e punësuar në sistemin e financuar nga Serbia.

Kosova dhe Serbia mund dhe duhet të ndërmarrin veprime të menjëhershme për të zbutur tensionet, dhe për të krijuar kushtet për ri-integrimin e serbëve në veri të Kosovës. Çelësi i zgjidhjes së krizës do të jetë që Kosova dhe Serbia ta shkëputin integrimin e veriut nga
mosmarrëveshja në dukje e pazgjidhshme e statusit. Ato duhet të konsiderojnë integrimin e veriut si një çështje praktike, dhe të angazhohen të zbatojnë të gjitha marrëveshjet për integrimin serb deri në fund të vitit. Kjo përfshin ngritjen e Bashkësisë së Komunave me Shumicë Serbe, siç u ra dakord në Bruksel në vitin 2013.

Duhet të jetë Kosova ajo që duhet ta marrë iniciativën në këtë aspekt, pasi qytetarët dhe territori i saj janë në rrezik. Ajo nuk duhet t’i konsiderojë të drejtat e mundshme shtesë për serbët përmes bashkësisë së komunave si një lëshim ndaj Serbisë, por si pjesë e një politike integruese për të integruar një pjesë të qytetarëve të saj, të cilët për arsye të ndryshme hezitojnë ta bëjnë këtë.

Nga ana tjetër, Serbia duhet të mbështesë pa asnjë mëdyshje ri-integrimin e serbëve në institucionet e Kosovës. Ajo s’duhet ta konsiderojë këtë si një lëshim për Kosovën, por si një mënyrë për të përmirësuar pozitën e këtij komuniteti mjaft të vogël dhe të varfër serb, të bllokuar mes “2 zjarreve”.

Dhe lidershipi i serbëve të Kosovës duhet të veprojë në mënyrë të pavarur nga Beogradit për çështjet lokale. Po si mund të realizohet kjo? Së pari partitë duhet të bien dakord për mbajtjen e zgjedhjeve të reja lokale në veri, ku serbët e Kosovës duhet të premtojnë se do të marrin pjesë. Njëkohësisht, Kosova duhet të hartojë një statut për bashkësinë e komunave me shumicë serbe, që do të formohet sapo të votohen kryetarët e rinj të komunave.

Një hap tjetër i rëndësishëm është lehtësimi i rikthimit në punë të mijëra punonjësve serbë, dhe sidomos i forcave të policisë.
Edhe pse një organ i diskutueshëm, nëse formohet në mirëbesim, bashkësia nuk do të çonte në ndarjen e veriut, siç frikësohen shqiptarët. Përkundrazi mund të shërbente si një rrugë drejt integrimit të qëndrueshëm të serbëve.

Duke qenë një pakicë e përhershme në institucionet qendrore - të gjitha pozitat e larta që mbahen aktualisht nga shqiptarët - serbët duan të kenë më shumë zë mbi çështjet lokale në komunat ku ata përbëjnë shumicën. Ata duan sidomos që Prishtina t’u japë atyre më shumë
autonomi në zhvillimin ekonomik lokal, planifikimin urban, arsimin dhe kujdesin shëndetësor.

Kërkesa të tilla mund të konsiderohen normale në demokracitë e zhvilluara, por ky nuk është rasti në Kosovë, një vend me ndarje të mëdha etnike, ku janë plot tension edhe transferimet më të parëndësishme të pushtetit. Për shembull, shqiptarët mund t’u ofrojnë
serbëve në veri një pozitë të rëndësishme në nivel qendror.
Që të funksionojë një qasje e tillë, duhet që kryeministri i Kosovës Albin Kurti dhe presidenti serb Aleksandar Vuçiç t’i transformojnë ndërveprimet e tyre luftarake në një marrëdhënie
pune.

Disa mesazhe pajtuese kanë filluar të fitojnë terren kohët e fundit. Kurti ka pranuar të ofrojë më shumë vetë-menaxhim për serbët, duke u tërhequr nga pozicioni i tij i mëparshëm. Ndërkohë, Vuçiç e ka pranuar se paqja me shqiptarët është e dobishme për Serbinë. Por në përgjithësi, liderët vazhdojnë të flasin në mënyra që prodhojnë më shumë zemërim sesa pajtim. Nga Shpëtim Gashi & Milica Andric Rakic “Atlantic Council”/ Përshtatur nga CNA