E fundit!

13:08 TODAY

Murder of the officer/ Enea Mekolli's uncle raises accusations: They were without any kind of protection

The uncle of the murdered officer, Enea Mekolli, Hazbi Mek...

Albania, the dream of cities without waste and affairs with waste

2024-06-05 08:27:00, Aktualitet CNA

Experts: Incineration, the last phase of waste treatment in the hierarchy of EU directives, was offered to citizens as the first most effective solution to the situation, but turned into one of the biggest corrupt affairs.

Fat bills totaling around 200 million euros, three incinerators on paper but none in operation, businessmen and senior politicians wanted by the police and many others who enter and exit the SPAK door, overflowing landfills that risk an environmental crisis. These are the consequences so far of the incinerators, whose criminal records have caused great financial and environmental damage.

A few kilometers out of Tirana, a sign on the left side of the road indicates the direction to go to Sharre. There is one of the capital's public cemeteries, which today has turned into a "cemetery" of remains. "We can barely breathe. In the morning and at night, the heavy wind is unbearable," a resident of Sharra told DW. They are afraid to speak, as the word "incinerator" carries more weight in the area.

Here it was foreseen that the company "Integrated Energy.BV.SPV" would build the incinerator that would once again give direction to the waste situation for the municipalities of the district of Tirana. But the solution that was advertised as a final "salvation", according to experts it is simply the inversion of the EU waste management pyramid. "The first stage is reduction, then reuse, recycling, energy production, which is different from incineration - it's waste to energy, i.e. burning waste to produce energy - and finally disposal comes, which can be done through incineration , i.e. incinerator or through disposal. At this moment we are at the last link, which is still not working", says Lulzim Baumann, an environmental engineer and circular economy expert.

For Pano Soko, an economic expert and representative of "Nisma Thurje", which has criminally reported several corrupt affairs to SPAK, including the Fier incinerator, the alarm bells rang exactly when the reversal of this waste hierarchy was understood. Of the three incinerators for which the Albanians pay, that of Tirana, Elbasan and Fier, none of them burn waste. when the staging that was the last in the hierarchy, with a sudden decision it surpassed the first" - says Soko to Deutsche Welle.

"Red Flags"

Strategjia e re e inceneratorëve nuk u përqafua që në fillim nga Baumann. Duke njohur edhe eksperiencën europiane të trajtimit të mbetjeve, kishte disa elementë që nuk e bindën atë rreth metodës së djegies së mbeturinave. "Së pari, Gjermania ka ndarjen në burim të mbeturinave. Nuk mund të digjen mbeturinat e pandara, çka është një pamundësi për ta funksionalizuar inceneratorin. Së dyti, për të djegur një ton mbeturina, kostoja mininale është 60 Euro, në Gjermani shkon 80 Euro dhe më shumë. Në Shqipëri për momentin, një ton ka koston 30 Euro. Ekonomikisht nuk ka logjikë. Më mirë e dërgon në landfill, se sa në incinerator sepse është 2-3 herë më shtrenjtë. Së treti, në Gjermani mbeturinat e rrezikshme ndahen veçmas, kryesisht bateritë dhe akumulatorët. Këto në mënyrë kategorike nuk duhet të përfundojnë në incinerator, sepse janë mbeturina toksike të rrezikshmërisë së lartë, madje dhe radioaktive herë pas here. Në Shqipëri, sistemi aktual, nuk na garanton në asnjë mënyrë që ka ndarje të mbeturinave elektrike dhe ato nuk do të përfundojë në incinerator” – argumenton eksperti i ekonomisë qarkulluese.

Edhe për Sokon, kishte disa sinjale të qarta për të kuptuar anomalinë e të gjithë procesit. "E para, ishte momenti kur inceneratorët si koncept fillestar janë prezantuar si vepra që do të ndërtoheshin me kontributin e privatit, i cili pasi t'i kishte ndërtuar dhe ne të kishim filluar që të merrnin përfitimet dhe shërbimet, do të fillonim ta paguanim. Ajo çka ndodhi ishte se ne i parapaguam inceneratorët. Flamuri i dytë i kuq ishte fakti se inceneratori i Fierit, edhe pse nuk kishte bërë asnjë punim për gati 2 vite rresht - për shkak të protestave që kishin bërë banorët e zonës për të mos lejuar ndërtimin e tij - ai po merrte sistematikisht rreth 600 mijë euro çdo muaj nga buxheti, ku jo vetëm që ishte premtuar se do ta ndërtonte privati por tashmë edhe kur e ndërtonte shteti po ia paguante lekët privatit para se ai të fillonte punimet. Dhe flamuri i tretë i kuq ka qenë fakti që pavarësisht kohës që po kalonte, Tirana nuk kishte një incinerator. Dhe Tirana vazhdon të mos ketë edhe sot një incenerator. Ne kuptuam se kjo ishte një skemë e mirëfilltë vjedhjeje e parasë publike, ku inceneratorët dhe koncensionet po përdoreshin si një mjet transporti për paranë që të kalonte nga llogaritë e shtetit tek llogaritë personale të disa individëve, pse jo më pas të transferoheshin në xhepat e politikanëve apo vendimmarrësve”.

"Faturë e kripur” financiare dhe mjedisore

Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, SPAK, ka prej vitesh në duar dosjet penale të inceneratorëve të Tiranës, Fierit dhe Elbasanit, të cilat u hetuan ndarazi nga njëra-tjetra, edhe pse skema e funksionimit është thuajse e njëjta. Për dy të fundit, Gjykata e Posaçme GJKKO dha muaj më parë dënimet për inceneratorët e Fierit dhe Elbasanit, ndaj dy biznesmenëve të kompanive koncensionare, Mirel Mërtiri dhe Klodian Zoto, të shpallur në kërkim policor ndërkombëtar. Për inceneratorët e Fierit dhe Elbasanit u gjetën fajtorë edhe ish-ministri i Mjedisit, Lefter Koka dhe ish-Sekretari i Përgjithshëm i kësaj ministrie, Alqi Bllako. Në kërkim policor ndërkombëtar është edhe ish-zëvëndeskryeministri shqiptar Arben Ahmetaj, akuzuar për "korrupsion pasiv të funksionarëve të lartë”, "fshehje pasurie” dhe "pastrim parash”. Në lidhje me inceneratorin e Elbasanit, rreth një vit më parë u arrestua në Vjenë për qëllime ekstradimi edhe Stela Gugallja, administratore e një prej kompanive koncensionare. Hetimet vazhdojnë ende për inceneratorin e Tiranës, e cila rezulton të jetë llokma më e majme e të gjithë skemës korruptive. Edhe këtu kompanitë koncensionare janë nën pronësinë e Mërtirit dhe Zotos, ndërsa figurat më të larta politike, që janë marrë në pyetje deri tani nga prokurorët e SPAK, janë Engjëll Agaçi, Sekretari i Përgjithshëm i Kryeministrisë si dhe Kryetari i Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj. Në deklaratën e tij të shkurtër pas daljes nga mjediset e Prokurorisë së Posaçme pak ditë më parë, Agaçi tha se "ishte thirrur si person që ka dijeni për inceneratorin e Tiranës dhe se të gjithë duhet të jenë në dispozicion të drejtësisë”. Ndërsa drejtuesi i bashkisë së Tiranës Veliaj, tha se "kishte shkuar në SPAK në cilësinë e bashkëpunëtorit dhe se kishte dhënë të gjitha sqarimet e duhura në lidhje me çështjen”.

"Deri më sot, flasim për 75-80 milionë euro që kanë qenë pagesat e inceneratorit të Tiranës dhe rreth 60 milionë euro janë pagesat e dherave, e cila është një marrëveshje bashkëngjitur inceneratorit të Tiranës por aq korruptive sa vetë inceneratori i Tiranës. Rreth 30 milionë euro ka kushtuar inceneratori i Fierit, dhe rreth 25 milionë euro ka kushtuar inceneratori i Elbasanit, i cili nuk punon. Të gjitha në total shkojnë në 195-200 milionë euro dëm, nëqoftëse llogarisim dhe buxhetin e këtij viti. Pse konsiderohet si dëm, është sepse ne sot praktikisht duhet të kishim tre inceneratorë të cilët digjnin plehra, por në fakt nuk kemi asnjë incinerator” – analizon Soko.

In addition to the huge financial damage, it seems that the incinerators have also caused a great deal of environmental damage. "About 85% of the waste that we are collecting today is buried. This burial has environmental consequences, from the moment of burial and up to 25-30 years minimum, they need a very strict control, because there is a lot of groundwater pollution, from pressures and the waste water that comes out of the landfill and at the same time the pollution of methane gas, which is among the most dangerous gases for greenhouse effects. It is also a toxic gas but also an explosive gas, which can create many problems," says the environmental engineer, Baumann According to him, Albania is already in an ecological disaster and if there is no proper waste management, "the crisis will continue indefinitely".

Deutsche Welle addressed a request for comment to the Prime Minister, to get answers on the change of strategy for waste management as well as SPAK's questioning of the Secretary General, Agaçi. Official sources at this institution, citing Law 119/2014 "On the right to information", informed that "this law regulates the right to know the information that is produced or held by public authorities, but does not sanction the obligation of the public authority to to prepare analyses, comments, to answer your questions".

DW also addressed a request for comment to the Municipality of Tirana, to receive an answer on the malfunctioning of the Tirana incinerator and the call to SPAK by Mayor Veliaj. Our request for comment did not receive a response until the moment of publication of this article./ DW