Si mund ta anashkalojë BE-ja veton e Polonisë dhe Hungarisë

3 Dhjetor 2020, 07:40, Blog CNA

Nga Paul Taylor ?Politico.eu?

Partnerët evropianë duhet të përgatiten nëse është e nevojshme për ?operacionin bajpas?, për të kapërcyer bllokimin e krijuar nga Hungaria dhe Polonia, për paketës e ndihmës ndaj krizës së shkaktuar nga pandemia e Covid-19.

Budapesti dhe Varshava, po kërcënojnë të vënë veton kundër buxhetit afatgjatë të unionit dhe fondit të rimëkëmbjes nga koronavirusi, me një shumë totale prej 1.8 trilionë eurosh, përmes një përpjekje cinike për ta mbrojtur veten e tyre nga pagesat e kushtëzuara tashmë me respektimin e shtetit të së drejtës. Në vend se t?i binden kërkesave të tyre, 25 shtetet e tjera të BE-së duhet të gjejnë një mënyrë se si të reagojnë ndaj kësaj përpjekjeje për pengmarrje nga 2 përfituesit më të mëdhenj të subvencioneve evropiane.

Nëse mbi planin e shpenzimeve dhe të ardhurave nuk bihet dakord unanimisht këtë muaj, të gjitha programet e reja, përfshirë grantet për vendet më të goditura nga pandemia dhe do të vonohen. E njëjta gjë do të ndodhe edhe me investimet drejt tranzicionit në një ekonomi dixhitale, dhe me më pak emetime karboni në atmosferë. Dyshja jo-liberale e nacionalistëve konservatorë të Evropës Qendrore – kryeministri hungarez Viktor Orban, dhe udhëheqësi i partisë polake Ligji dhe Drejtësia Jarosllav Kazinski – mendojnë se e kanë vënë me shpatulla pas murit pjesën tjetër të Evropës. Ata presin që t?i detyrojnë kolegët e tyre të tërhiqen gjatë samitit që mbahet në mes të këtij muaji nga Mekanizmi i Sundimit të ligjit, për të cilin ata pretendojnë se është një armë politike për t?i ndëshkuar ata në mënyrë arbitrare.

Pas viteve të goditjes sistematike të paanshmërisë së gjykatave të tyre, neutralitetit të institucioneve shtetërore dhe lirisë së medias, Varshava dhe Budapesti, po tentojnë një kompromis të minutës së fundit, për të hequr çdo masë që do të kushtëzonte pagesat e BE-së ndaj tyre, me pavarësinë e gjyqësorit në këto vende.
Ata po përpiqen të shfrytëzojnë një emergjencë të shëndetit publik, për të siguruar vazhdimin e denigrimit të vlerave demokratike evropiane pa u ndëshkuar. Janë disa rrugëdaljet e mundshme nga ky ngërç. Ish-kryeministri belg Gi Verhoshtad, një udhëheqës liberal në Parlamentin Evropian, ka sugjeruar miratimin e fondit të rimëkëmbjes si një bashkëpunim të zgjeruar, midis një grupi shtetesh sipas Traktatit të Lisbonës.

Edhe kryeministri holandez Mark Rute, ka sugjeruar disa opsione për miritimin e paketës së ndihmës pa Hungarinë dhe Poloninë, ose zbatimin e të gjithë paketës jashtë traktateve ekzistuese, përmes një marrëveshje midis 25 qeverie të tjera. Por juristët thonë se secila prej këtyre rrugëve, bart vështirësi ligjore. Traktati përcakton se çdo bashkëpunim i zgjeruar ?nuk duhet të dëmtojë tregun e brendshëm ose kohezionin ekonomik, social dhe territorial?, dhe ?duhet të respektojë kompetencat, të drejtat dhe detyrimet e atyre shteteve anëtare që nuk marrin pjesë në të?.

Mbi të gjitha, do të kërkohej sërish unanimiteti për të përdorur faturat e buxhetit të BE, dhe për të nënshkruar huazimin e përbashkët për fondin e rimëkëmbjes, që është thelbi i marrëveshjes historike të nënshkruar në korrik. Nga ana tjetër, është e mundur të krijohet një mekanizëm i pavarur për qëllime të veçanta,
me garanci kombëtare për të marrë hua, siç bënë vendet e zonës euro kur krijuan Mekanizmin Evropian të Stabilitetit, fondin e shpëtimit të eurozonës për anëtarët që rrezikonin të humbin qasjen në tregjet financiare. Por kjo do të shtonte detyrime shtesë në bilancet kombëtare të vendeve anëtare. Gjithsesi, për t?u mbrojtur kundër bllokadës polako-hungareze, 25 vendet e tjera anëtare, duhet të paktën të nisin punën për të krijuar si një mundësi e fundit fondin e rimëkëmbjes jashtë kornizës së BE. Për këtë ekziston një precedent. Në vitin 2011, kur mbijetesa e monedhës së përbashkët varej në fije të perit, kryeministri britanik Dejvid Kameron vendosi veton kundër një marrëveshjeje për të trajtuar krizën e eurozonës duke forcuar disiplinën fiskale.

Të indinjuar nga taktikat e tij, partnerët e BE-së e anashkaluan Britaninë, dhe miratuan disa janë më vonë paketën fiskale si një traktat ndërqeveritar. Vetëm Republika Çeke i doli në krah Londrës. Të tjerët e nënshkruan marrëveshjen, teksa Komisionin Evropian e zbatoi atë. Sot është e vështirë të imagjinohet që Gjermania, kryesuesja e presidencës së radhës së BE-së, të jetë e gatshme të mënjanojë Poloninë, duke marrë parasysh përgjegjësinë historike të Berlinit ndaj fqinjit të saj lindor, por edhe integrimin e thellë ekonomik midis 2 vendeve. Kancelarja Angela Merkel e cilësoi si prioritet unifikimin e BE-së, kur Britania votoi për t?u larguat prej saj në vitin 2016. Disa shtete të tjera të BE-së, mund të kenë dyshime në lidhje me anashkalimin e vetos së një vendi anëtar. Por të frustruar, atyre mund t?u jetë sosur durimi me shantazhet e Orban dhe Kazinskit./Përshtatur nga CNA.al