Kuriozitete shkencore mbi dimrin/ Çfarë ndodh në stinën e ftohtë

19 Dhjetor 2019, 14:28, Blog CNA

Është mirë kur mëson dhe je i vetëdijshëm mbi çfarë ndodh rreth teje në çdo kohë dhe meqenëse jemi momentalisht në stinën më të ftohtë të vitit, mund të mësojmë mbi kuriozutete shkencore që lidhen me këtë stinë por edhe me ne, përsa kohë jemi në dimër.

Dimri astronomik përcaktohet nga pozicioni i tokës përreth diellit dhe varion që nga solstici i dimrit deri në ekuinoksin e pranverës. Solstici i dimrit shënon momentin kur dielli kalon direkt mbi ekuator. Në hemisferën e veriut deri në 21 dhjetor dhe në atë të jugut deri në 21 qershor. Në momentin e solsticit të dimrit poli korrespondues përkulet deri në 23,5 gradë nga dielli. Në këtë ditë hemisfera e veriut, Poli i veriut, është më larg nga ylli ynë, ndërsa në hemisferën e jugut që ka verë është më afër. Dimri meteorologjik fillon më parë dhe zgjat 3 muaj që nga dhjetori deri në mars dhe bazohet në temperaturën vjetore dhe kalendarin sipas rrotullimit të tokës përreth diellit.

Hipotermia

Hipotermia prodhohet kur temperatura e trupit bie poshtë 35 gradë celcius. Temperaturat e ulëta dhe ndjesia termike bëjnë që temperatura e trupit të një personi të bjerë në pak minuta. Këto temperatura shkaktojnë ngrirje të lëkurës dhe të indeve. Kjo është arsyeja se pse e mbulojmë të gjithë lëkurën dhe e mbajmë të thatë.

Toka më afër diellit në dimër

Në hemisferën e veriut toka është më afër diellit gjatë dimrit. Aty nga 3 janari toka arrin në perihelion dhe gjendet 5 milionë km më afër diellit sesa në afelion. Kur është më larg diellit? Aty nga data 5 korrik. Fakti se toka lëviz me 1 km në sekondë më shpejt në perihelion sesa në afelion bën që dimri të jetë më i shkurtër sesa vera.

Fishkëllima e erës

Pse dëgjojmë atë fishkëllimë kur fryn erë? Kjo ndodh vetëm në dimër. Era fryn me intensitet më të madh, kjo forcë bën që në rast se has ndonjë pengesë, zona e kalimit të ajrit në lëvizje të ngushtohet dhe të përshpejtohet duke provokuar këtë lloj tingulli. Kështu nëse ka ndonjë plasaritje në derë ose tek grilat e dritareve era do të kalojë nëpër këto hapsira dhe do të prodhohet ai tingull.

Efektet fizike

Klima ka efekte mbi shëndetin tonë dhe mbi mirëqënien tonë. Shkenca ka provuar se mund të prekë një sërë aspektesh që nga kreativiteti deri tek ndjeshmëria për të patur migrenë. Është vërtetuar se ka njerëz që kanë dhimbje koke si pasojë e ndjeshmërisë ndaj temperaturave. Hipotezat e këtyre dhimbjeve të kokës lidhet me vazat e gjakut dhe ndryshimet e qarkullimit dhe që klima e ftohtë mund të rëndojë.

Efektet psikologjike

Shkenca ka gjetur një lidhje mes dimrit dhe shenjave të depresionit. Arsyet mund të jenë të ndryshme si zvogëlimi i dritës diellore i cili bën që ora e brendshme e trupit të ndërpritet duke i dhënë hapësirë ndjenjave të depresionit. Ndryshimi i stinëve ndërpret ekuilibrin e niveleve të melatoninës në organizëm që luan një rol kyç gjatë gjumit dhe humorit. Një e dhënë befasuese është se mendimet e dhunshme zvogëlohen gjatë dimrit, nivelet e dhunës dhe agresionit janë më të larta në klimat e nxehta.

Në dimër rritet kreativiteti

Të ndjesh të ftohtë ose të nxehtë ndikon mbi kreativitetin. Nga një studim i kryer në vitin 2014 personave që u jepej një batanije e ngrohtë, një filxhan me çaj të ngrohtë ose ishin në një mjedis me temperatura të larta pikturonin më mirë në vizatime krijuese duke kategorizuar objekte dhe duke menduar për dhurata për personat e tjerë. Nga ana tjetër ata që ishin në mjedis të ftohtë ishin më mirë në identifikimin e metaforave, në ideimin e emrave të rinj dhe planifikimin e dhuratave abstrakte. Kërkuesit hodhën hipotezën se nxehtësia i ndihmon njërëzit të jenë psikologjikisht të lidhur me të tjerët dhe më bujarë, ndërsa të ftohtit stimulon kreativitetin më abstrakt sepse njerëzit ndihen më të largët se kurrë.

Pse në netët pa re dimri është më i ftohtë?

Retë kanë një ndikim të pabesueshëm në klimën e tokës. Janë të formuara nga një shtresë avull uji dhe këto masa resh kthehen në filtra diellorë që reflektojnë një pjesë të madhe të energjisë që vjen nga dielli. Ato vështirësojnë gjatë natës shpërbërjen e nxehtësisë së marrë gjatë ditës, kjo është arsyeja se pse në ditët pa re temperaturat ulen shumë duke favorizuar acarin.

Pasojat e të ftohtit për shëndetin

Dimri është shkaktari kryesor i rinoviruseve, të cilët janë përgjegjës për katarrin dhe ftohjen e zakonshme. Shumë studime tregojnë që viruset shumohen më me shumë shpejtësi në mjedise më të freskëta.

Errësira e dimrit

Gjatë dimrit ka më pak orë diellore dhe lëkura jonë prodhon më pak vitaminë D. Dimë që ajo është shumë e rëndësishme për forcat imunitare të organizmit, në rritjen qelizore, për kockat dhe në thithjen e kalçiumit./CNA.al