Mos i hap rrugë budallait, ne vuuuu... bulevard rrugën budallait!

13 Shkurt 2026, 08:46, Opinione Ardi Stefa

Kur i hap rrugë budallait, nuk i bën nder një individi. I jep një precedent marrëzisë. Dhe marrëzia, kur legjitimohet, ka një zakon të keq: ulet në krye të tryezës.

Historia njerëzore, dhe sidomos ajo e shoqërive të vogla si jona, ka treguar se dëmi më i madh nuk vjen nga i ligu inteligjent, por nga budallai i fuqizuar. Sepse i ligu di të fshihet. Budallai jo. Ai vepron me vetëbesim, me zhurmë dhe me një ndjenjë të çuditshme misioni.

Kur i hap rrugë budallait, ai e merr si të drejtë. Pastaj si meritë. Në fund si pronë.

Letërsia e ka thënë shumë më herët

Te “Don Kishoti i Mançës” i Miguel de Cervantes, tragjikomedia lind pikërisht kur një njeri i zhytur në iluzion merr veten për kalorës shpëtimtar. Problemi nuk është se Don Kishoti është i marrë; problemi është se shoqëria rreth tij herë e toleron, herë e nxit, herë e përdor. Dhe kështu marrëzia e tij shndërrohet në spektakël publik që prodhon dëm real.

Iluzioni individual bëhet rrëmujë kolektive.

Në romanin “Ferma e Kafshëve” të George Orwell, delet që përsërisin slogane pa kuptim janë shembulli më i pastër i rrugës së hapur për budallain. Delet nuk janë të liga. Thjesht janë të paditura dhe të manipulueshme. Por pikërisht për këtë arsye bëhen arma më e fortë e pushtetit. Sa herë që dikush përpiqet të flasë me mendje, turma e deleve e mbulon me britmën e vet mekanike.

Budallai nuk sundon vetëm. Ai ka gjithmonë një kor.

Te “1984”, po i njëjti autor e çon më tej idenë: shoqëria që pranon marrëzinë si normë, fillon të ketë frikë nga mendimi. Aty ku budallai promovohet, i mençuri bëhet i rrezikshëm. Sepse çdo pyetje duket si kërcënim, çdo argument si rebelim.

E pati thënë dikur Lasgush Poradeci, që budallait mos ia hap kurrë rrugën se pastaj të merr edhe trotuarin.

Ndërsa Dritëroi shkruante se është fatkeqësi e madhe kur budallai është mëse i bindur që i mençuri është ai e budallai je ti.

Kështu fillon përmbysja: mediokriteti shpërblehet, aftësia ndëshkohet.

Kur i hap rrugë budallait në një institucion, ai largon të aftin. Jo ngaqë domosdoshmërisht e urren, por sepse ndihet i kërcënuar. Mediokriteti kërkon gjithmonë mediokritet rreth vetes për të mos u dukur.

Kur i hap rrugë budallait në politikë, ai e kthen vendimmarrjen në spektakël. Argumenti zëvendësohet me batutë. Vizionin e zë propaganda. Dhe në fund, vendimet merren jo mbi logjikë, por mbi bazën e interesit dhe impulsit.

Kur i hap rrugë budallait në shoqëri, ai bëhet model. Ky është dëmi më i madh: normalizimi i padijes. Të rinjtë nuk përpiqen më të jenë të ditur, por të zhurmshëm. Nuk kërkojnë thellësi, por dukje. Ngaqë shohin se rruga nuk hapet për më të mirët, por për më të zhurmshmit.

Fundi është gjithmonë i njëjtë.

Budallai nuk e di kufirin. Ai nuk di të ndalet. Ai nuk e kupton kur ka bërë mjaftueshëm dëm. Prandaj çdo hapësirë që i jepet, ai e zgjeron. Çdo pushtet që i jepet, ai e keqpërdor. Jo domosdoshmërisht nga ligësia, por nga paaftësia për të kuptuar pasojat.

Dhe kur më në fund shoqëria zgjohet, dëmi është bërë: institucionet janë dobësuar, standardet janë rrëzuar, e vërteta është relativizuar.

Prandaj rregulli është i thjeshtë: Budallait nuk i hapet rruga nga mirësia.

Çdo rrugë që i hap atij, mbyllet për të mençurin./ CNA