E fundit!

13:08 TODAY

Murder of the officer/ Enea Mekolli's uncle raises accusations: They were without any kind of protection

The uncle of the murdered officer, Enea Mekolli, Hazbi Mek...

Privatization bonds/ 30-year "Odyssey" of 800 million euros

2024-10-27 09:20:00, Ekonomi CNA

According to official data, the Albanian state has produced a total of 83 billion ALL privatization bonds. Less than half of this amount was used by citizens in processes of privatization or legalization of real estate.

The Assembly of Albania approved in June the next postponement of the deadline for the use of privatization bonds. According to the latest legal changes, the new term of their use is until December 31, 2027.

The history of privatization bonds began in 1995, with the approval of the law on the issuance and distribution of privatization bonds. According to the initial law, the purpose of issuing the bonds was the participation of Albanian citizens in the processes of privatization of state assets.

Furthermore, the history of the bonds has been characterized by complicated processes, with postponement of deadlines and changes in the purposes of use, interspersed with the major problems of property rights that Albania has had in the last 30 years.

The deadline for using privatization bonds, according to the original law, was the end of 1999. However, the deadline has been postponed several times through legal amendments, the latest of which was approved this year. Even the ways and purposes of their use have changed over the years.

Apart from some specific cases in the processes of privatization of state property, bonds can also be used in the process of legalization of real estate, up to 50% of the value of the legalized land.

The inglorious history of bonds

The history of privatization bonds began in 1995, when the Assembly approved the first law on their issuance and distribution. The goal was that through privatization bonds (leks), citizens could pay for the privatization of state properties.

According to the initial law of 1995, privatization bonds would benefit all citizens who had reached the age of 18 on January 1, 1995. However, the law excluded those citizens who had benefited from land under Law 7501, as well as those persons who had benefited from free property from the process of privatization of state property (excluding housing).

The privatization bonds would be valid until 31.12.1999. Their distribution was carried out according to a formula in accordance with the value of the assets of the state-owned enterprises to be privatized. The value of the obtained bonds increased in proportion to the age of the beneficiary.

Specifically, according to the Decision of the Council of Ministers of March 1995, citizens aged 18-35 should benefit from privatization bonds of 50,000 lek, citizens aged 36-55, 75,000 lek, and citizens over 56 years of age would benefit 100 thousand ALL privatization bonds.

The law provided that the privatization bonds could be used by their owners to enter as shareholders in the commercial companies that would be created by the privatization of state-owned enterprises; to buy specific elements of the property of state enterprises that would be privatized or to enter as shareholders in securities investment companies. The law allowed privatization bonds to be traded freely among citizens.

ALL 32 billion bonds still in circulation

According to the information of the Bank of Albania, the total amount of privatization bonds produced in total was about 3.62 million pieces, for a total value of 83.3 billion ALL. Of these, about 2.9 million privatization bonds, for a total value of ALL 72.7 billion, were delivered to commercial banks to be distributed among the population.

Meanwhile, about 345 thousand pieces of privatization, for a total value of 10.6 billion ALL, were produced, but were never distributed and currently remain in the Bank of Albania.

From the distributed bonds (ALL 72.7 billion in total), the Bank of Albania informs that about 1.7 million bonds have been collected back from commercial banks, for a total value of ALL 40.3 billion.

This value represents the total amount of bonds that have been used to date in the processes of privatization of state property or in the legalization of real estate. According to the law, bonds used and submitted to the Bank of Albania must be destroyed.

However, the Bank of Albania informs that a small part of the delivered bonds (about 45 thousand pieces, for a total value of 1.2 billion ALL) have been collected by commercial banks and are in the Central Bank, but have not been disposed of yet.

Finally, always referring to the information of the Bank of Albania, the amount of privatization bonds distributed and not yet returned to the Bank of Albania is about 1.2 million pieces, for a nominal value of 32.4 billion ALL.

This amount represents the amount of bonds that are assumed to be still in circulation and can be used in privatization or legalization processes.

Privatization bonds/ 30-year "Odyssey" of 800 million euros

Statistics

The total amount of privatization bonds produced in total was about 3.62 million pieces, for a total value of 83.3 billion ALL. Of these, about 2.9 million privatization bonds, for a total value of ALL 72.7 billion, were delivered to commercial banks to be distributed among the population. Meanwhile, about 345 thousand pieces of privatization, for a total value of 10.6 billion ALL, were produced, but were never distributed and currently remain in the Bank of Albania. From the distributed bonds (ALL 72.7 billion in total), the Bank of Albania informs that about 1.7 million bonds have been collected back from commercial banks, for a total value of ALL 40.3 billion.

How can privatization bonds be used today?

“Monitor” iu drejtua me një kërkesë për informacion Ministrisë së Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit (MEKI), (ministri ku është e përfshirë Drejtoria e Privatizimit të Pronës Shtetërore), lidhur me përdorimin e deritanishëm të bonove të privatizimit dhe mundësive që kanë qytetarët për përdorimin e mëtejshëm të tyre.

Në përgjigjen e saj, MEKI shprehet se Drejtoria e Privatizimit përgatit dosjet e privatizimit për objektet për të cilat Ministri nxjerr urdhër privatizimi.

Pas plotësimit të dosjes, sipas ligjit dhe procedurave të përcaktuara me akte ligjore dhe nënligjore, dosja përcillet në strukturën e Drejtorisë së Shitjes së Pronës Publike, strukturë e cila aktualisht ndodhet në Ministrinë e Financave.

Pas ndarjes së Ministrisë së Financave nga ajo e Ekonomisë, në fillim të këtij viti, procesi i privatizimit ka ngelur midis këtyre dy dikastereve, megjithëse, në pamje të parë, do të ishte më e arsyeshme që i gjithë procesi të inkuadrohej brenda një ministrie të vetme.

Në reagimin e saj, MEKI shpjegon se struktura e Drejtorisë së Shitjes, i pranon bonot si mjet pagese, pagesë e cila kryhet në sportelet e bankës së nivelit të dytë, vetëm në dy raste:

– për shitjen e objekteve për pronarët (ish-pronarët) e truallit, të cilët kanë fituar të drejtën e pronësisë mbi truallin;

– për shitjen e objekteve, subjekteve të cilët kanë marrë objektin me qira 1 Euro, emfiteoze dhe kanë realizuar një vlerë investimi mbi 150% të vlerës së truallit.

Sipas MEKI, aktualisht janë rreth 762 objekte të Ministrisë së Mbrojtjes dhe të Ministrisë së Brendshme, të cilat janë të destinuara për privatizim.

Për 222 prej tyre kanë filluar procedurat e privatizimit me miratimin e tyre për privatizim dhe ngritjen e komisioneve të vlerësimit, por ato janë pezulluar me urdhër të ministrit të Mbrojtjes, duke qenë se për këto objekte ka kërkesa nga ish-pronarët e truallit, që pretendojnë të drejtën e parablerjes në privatizim.

Ndërkohë, janë rreth 70 objekte të dhëna me qira/enfiteozë apo me kontrata me çmim simbolik 1 Euro, të cilat do të hyjnë në privatizim, pasi përfituesit të realizojnë vlerën e parashikuar të investimeve. Në proces privatizimi, subjektet mund t’i paguajnë këto objekte me 80% me bono privatizimi.

Në lidhje me përdorimin e bonove në procesin e legalizimit, MEKI sqaron se nuk ka informacion për këtë proces dhe se institucioni përgjegjës për të është Agjencia Shtetërore e Kadastrës (ASHK).

“Monitor” iu drejtua me një kërkesë për informacion ASHK-së lidhur me përdorimin e bonove të privatizimit në këtë proces, por ky institucion nuk ka kthyer asnjë përgjigje.

Sipas vendimit të Këshillit të Ministrave të korrikut 2023, “Për përcaktimin e rregullave të hollësishme për kalimin e së drejtës së pronësisë dhe regjistrimin e pasurisë së legalizuar, pagesën, çmimin favorizues, kategoritë e subjekteve që përfitojnë falje, si dhe zbritjet e përqindjet e përdorimit të bonove të privatizimit”, pagesa e detyrimit financiar për parcelën ndërtimore, pavarësisht nga funksioni i objektit pa leje, mund të kryhet në lekë, në vlerë të plotë monetare, ose me bono privatizimi, deri në 50% të vlerës së parcelës.

Bazuar në parashikimet ligjore aktuale, legalizimi i pasurive të paluajtshme është segmenti ku bonot e privatizimit mund të gjejnë përdorim më masiv. Procesi i legalizimit të pasurive të paluajtshme ka nisur që në vitin 2006, por megjithatë duket ende larg përfundimit. Megjithëse ASHK nuk ka publikuar shifra të përditësuara zyrtare rreth numrit të ndërtimeve në pritje për t’u legalizuar, besohet se numri i tyre është ende shumë i madh dhe rrjedhimisht, edhe potencialet e përdorimit të bonove të privatizimit.

Përdorimi

Sipas MEKI, aktualisht janë rreth 762 objekte të Ministrisë së Mbrojtjes dhe të Ministrisë së Brendshme, të cilat janë të destinuara për privatizim. Për 222 prej tyre kanë filluar procedurat e privatizimit me miratimin e tyre për privatizim dhe ngritjen e komisioneve të vlerësimit, por ato janë pezulluar me urdhër të ministrit të Mbrojtjes, duke qenë se për këto objekte ka kërkesa nga ish-pronarët e truallit që pretendojnë të drejtën e parablerjes në privatizim.

Cili duhet ta formalizojë tregun e bonove të privatizimit?

Gjatë pothuajse 30 viteve që bonot e privatizimit qarkullojnë në ekonominë shqiptare, tregtimi i tyre është bërë pothuajse në të gjitha rastet nëpërmjet ndërmjetësve informalë. Historikisht, bonot e privatizimit janë tregtuar në të ashtuquajturin “sheshi i dollarit”, pranë Bankës së Shqipërisë.

Nëse tregtimi i valutave tashmë është formalizuar në pikat e licencuara të këmbimit valutor, problemi i tregut informal të bonove të privatizimit ngelet i pazgjidhur.

“Monitor” iu drejtua Ministrisë së Ekonomisë, Bankës së Shqipërisë dhe Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare me pyetjen nëse ky treg duhet të formalizohet dhe cili është institucioni që ka përgjegjësinë për ta bërë këtë gjë. Megjithatë, asnjë prej këtyre institucioneve nuk ka dhënë përgjigje për pyetjet e mësipërme.

Në përgjigjen e saj, Banka e Shqipërisë shprehet se ligji i ngarkon detyrat vetëm si magazinues, shpërndarës dhe asgjësues i bonove të privatizimit, duke lënë të kuptohet se çdo funksion i mëtejshëm është përtej kompetencave të Bankës së Shqipërisë.

Ligji “Për emetimin dhe shpërndarjen e bonove të privatizimit” në nenin 5 përcakton se bonot e privatizimit mund të tregtohen lirisht midis shtetasve.

Por, në nenin 11, ligji përcakton gjithashtu se “Ministria e Financave ngarkohet me përgatitjen e dispozitave ligjore për organizimin dhe veprimtarinë e shoqërive investuese të letrave me vlerë dhe për veprimtarinë e bursës (tregut të letrave me vlerë)”. Kjo dispozitë nënkupton se bonot e privatizimit, ashtu si letrat e tjera me vlerë, duhet të tregtohen në mënyrë të formalizuar dhe në një treg të rregulluar.

Bursa shtetërore (Bursa e Tiranës) nuk u bë asnjëherë funksionale dhe u mbyll që në vitin 2013, ndërsa aktualisht në Shqipëri vepron një bursë e licencuar private (Bursa Shqiptare e Titujve, ALSE).

Institucioni i ngarkuar me ligj për rregullimin e tregjeve financiare jobankare, duke përfshirë tregun e letrave me vlerë, është Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare. Megjithatë, ky institucion nuk iu përgjigj kërkesës për informacion të “Monitor” lidhur me tregtimin e bonove të privatizimit.

Në dekadën e fundit, bonot e privatizimit nga ndërmjetësit informalë janë tregtuar me çmime relativisht të ulëta në raport me vlerën e tyre nominale. Çmimi i tregtimit ka lëvizur në intervalin nga 8% deri në 12%, në momente të ndryshme.

BSH: Përgjegjësitë tona në lidhje me bonot janë të kufizuara

Në përgjigje të kërkesës për informacion të drejtuar nga “Monitor”, Banka e Shqipërisë shprehet se procesi i lidhur me bonot e privatizimit nuk drejtohet nga Banka e Shqipërisë. Emetuesi i bonove të privatizimit është Ministria e Financave, sipas përcaktimeve ligjore, ndërsa roli i Bankës së Shqipërisë është “magazinues”, “shpërndarës” dhe “asgjësues” i tyre pas përdorimit për privatizime dhe legalizime.

Procesi i shpërndarjes është mbyllur shumë herët në kohë, në vitin 2006, dhe nuk ka emetim të bonove të reja në treg. Edhe ky proces është bërë nga bankat tregtare për llogari të Ministrisë së Financave apo Ministrisë përkatëse sipas ndryshimeve në vite (kush është marrë me privatizimet/legalizimet – si çdo veprim thesari).

“Pra, theksojmë se Ligji apo çdo akt tjetër normativ mbi bonot e privatizimit përcakton rolin e Bankës së Shqipërisë të kufizuar vetëm në: procesin e prodhimit, të bazuar në nenin 10, ligji nr.7918, datë 13.4.1995 “Për miratimin me ndryshime të dekretit nr.1030, datë 23.2.1995” “Për emetimin dhe shpërndarjen e bonove të privatizimit” dhe dekretit nr.1049, datë 27.3.1995 “Për disa plotësime në dekretin nr.1030, datë 23.2.1995 “Për emetimin dhe shpërndarjen e bonove të privatizimit”; procesin e asgjësimit të sasisë së bonove, të cilat pas përdorimit sillen në Bankën e Shqipërisë nga bankat tregtare sipas Vendimit nr. 283, datë 30.04.1996 të Këshillit të Ministrave.

Marrëdhëniet midis Ministrisë së Financave/Ekonomisë dhe bankave tregtare janë të drejtpërdrejta dhe aspak të ndërlidhura me Bankën e Shqipërisë, si çdo veprim për llogari të Thesarit të Shtetit. Ministria e Financave apo e Ekonomisë është përgjegjës për dhënien e së drejtës bankave tregtare për hapjen e llogarive të Thesarit në Bono Privatizimi dhe kryerjen e transaksioneve nga bankat tregtare, me klientët për llogari të tyre”, thuhet në përgjigjen e Bankës së Shqipërisë.

Në lidhje me pranimin e Bonove të Privatizimit nga bankat tregtare pas përdorimit, Banka e Shqipërisë sqaron se ajo kryen asgjësimin fizik të tyre për llogari të Ministrisë së Financave, që bën edhe menaxhimin e këtyre transaksioneve.

“Tashmë, bonot e përdorura gjatë procesit të legalizimeve apo privatizimeve, për llogari të Ministrisë së Financave, sipas përcaktimeve ligjore, grumbullohen prej bankave tregtare, sipas marrëveshjeve të bëra midis Ministrisë dhe këtyre bankave tregtare, e më tej asgjësohen sipas përcaktimeve ligjore.

Banka e Shqipërisë, koordinon me Ministrinë e Financave dhe Ekonomisë, pas procesit të grumbullimit të bonove të përdorura për privatizim dhe legalizim nga Bankat tregtare, vetëm procesin e asgjësimit.

Pra, aktualisht, përgjegjësitë ligjore të Bankës së Shqipërisë në këtë drejtim janë të kufizuara vetëm në procesin e asgjësimit të bonove të përdorura, të cilat sillen në Bankën e Shqipërisë nga bankat tregtare (Vendimi 283 datë 30.04.1996 i Këshillit te Ministrave)”, thuhet në prononcimin e Bankës së Shqipërisë për “Monitor”.

Dështimi me fondet e investimit në bono privatizimi

Kuadri ligjor për bonot e privatizimit parashikonte mundësinë e krijimit të fondeve të përbashkëta të investimit, ku mbajtësit e bonove të privatizimit mund të bashkonin këta tituj, me qëllim pjesëmarrjen në proceset e privatizimit të ndërmarrjeve apo pronave publike.

Në vitin 1996, u licencuan fillimisht tre fonde investimi të këtij lloji. Megjithatë, mes tyre vetëm fondi “Anglo-Adriatika” në Tiranë nisi të ushtronte aktivitet në mbledhjen e bonove të privatizimit, ndërsa dy fondet e tjera nuk u bënë asnjëherë aktive, edhe për shkak të trazirave të vitit 1997.

Ky fond arriti të tërhiqte më shumë se 41 mijë pjesëmarrës, që investuan bonot e privatizimit në të, duke marrë në këmbim kuota (aksione) të fondit. Megjithatë, ky fond nuk arriti ndonjëherë të merrte pjesë në procese privatizimi, edhe për shkak të kufizimeve dhe strategjisë së ndjekur nga qeveritë shqiptare në këto procese.

Në vitin 2017, “Anglo-Adriatic Group Limited”, kompania që themeloi fondin “Anglo Adriatika”, paditi qeverinë shqiptare në Gjykatën e Arbitrazhit Ndërkombëtar, për shkak të dëmit të pretenduar nga moslejimi për të marrë pjesë në procesin e privatizimeve.

However, in 2019, the Court dismissed the request of "Anglo-Adriatic Group Limited", concluding that this entity has not made a protected investment under the "Foreign Investments" law and, therefore, the case does not fall under the jurisdiction of Court of Arbitration./ Monitor.al