Plug/ Shadows of Sokol Sadushi's catapult to the Supreme Court, with the aim of capturing the Constitutional Court

2025-06-04 21:54:00, Aktualitet CNA

Plug/ Shadows of Sokol Sadushi's catapult to the Supreme Court, with the

While politics was gripped by the fever of the election year for the 2025 Parliamentarians, somewhere silently, and somewhere publicly, an attempt was being made that, by its method, the people involved, and its dimensions, is nothing more than a constitutional coup.

At the center of this scenario is the hijacking of the mandates of some of the constitutional judges.

The main focus is the unconstitutional termination of the mandate of constitutional judge Sonila Bejtja.

The most visible main character of this constitutional coup, which has taken its first steps since the fall of 2024 and is still continuing today, is Sokol Sadushi.

Of course, the Chief Justice of the Supreme Court is not alone in this story.

The show "Plug" will try to shed light on this scenario, which, in terms of its dimensions and effects, is a bombshell against Justice Reform.

All elements create the conviction that the "new justice" is creating a new and very powerful type of corporatization in the judicial system. A type of power that is transforming the "justice of Sokol Sadushi" into a superpower, controlled by a small handful of people.

First, we will see how Sokol Sadushi rose to the pinnacle of justice.

Sokol Sadushi was Director of the School of Magistrates in 2016, when he was appointed by his friend, Fatmir Xhafaj, as one of the High-Level Experts for the drafting of the Justice Reform project.

The initial project agreed upon between the parliamentary political parties provided that High-Level Experts would not have the opportunity to be appointed to the new judicial structures.

However, a last-minute intervention by Fatmir Xhafaj, who was chairman of the Parliamentary Reform Committee, changed that prediction.

One of the main beneficiaries of Fatmir Xhafaj's gift was Sokol Sadushi. In July 2019, while still director of the School of Magistrates, Sadushi applied for a vacant position at the Supreme Court.

The High Judicial Council, headed at the time by Naureda Llagami, approved his candidacy after conducting a superficial verification of his wealth, moral integrity, and professional skills.

The vetting conducted by the High Judicial Council is at best sketchy. Sokol Sadushi's wealth problems were significant and sufficient for his dismissal from office, had he been subjected to re-evaluation like all other serving judges and prosecutors who faced the Independent Qualification Commission (IKC) and the Special Appeals Chamber (SAC).

Sadushi's wealth problems were truly serious, and his wife, Edlira Petri, knew this best, as she, as a judge in the Appeals Court, was subject to normal vetting.

Komisioni i Pavarur i Kualifikimit konstatoi parregullsi në burimin e ligjshëm të blerjes së dy apartamenteve, njëri në Tiranë dhe tjetri në zonën bregdetare të Qerretit.

Gjyqtarja Edlira Petri kërkoi nga trupa e Vetingut që ato pasuri janë krijuar nga bashkëshorti i saj nga një martesë e parë dhe nuk duhej të përfshiheshin në procesin e saj të rivlerësimit.

“Në përfundim të kësaj çështjeje, do të doja të sillja edhe një herë në vëmendje se veprimet e mësipërme, të kryera nga bashkëshorti im, i përkasin periudhës para martesës sonë. Si të tilla, pavarësisht se, sikurse u shpjegua, ato janë të ligjshme, vlerësoj se nuk duhet të përfshihen në kuadër të rivlerësimit tim”, deklaroi Edlira Petri, bashkëshortja e Sokol Sadushit, para trupës së Vetingut.

Në përfundim, Komisioni i Pavarur i Kualifikimit, në 17 qershor 2020, e konfirmoi në detyrë gjyqtaren Edlira Petri me dy vota pro.

Ndërsa anëtarja e tretë shprehu mendimin se ajo duhej shkarkuar nga detyra, pikërisht për problemet me pasuritë e Sokol Sadushit.

Dokumentat zyrtare të Vetingut, të konsultuara nga “Plug”, tregojnë qartë se Sokol Sadushi duhej skualifikuar nga gara për në Gjykatën e Lartë.

Por, Naureda Llagami dhe KLGJ-ja i mbyllën të dy sytë përballë problematikave në pasurinë e tij. Në 27 shkurt 2020, Këshilli i Lartë Gjyqësor i propozon Presidentit të Republikës emërimin e Sokol Sadushit në Gjykatën e Lartë.

Në 11 maj të atij viti, Presidenti dekreton emërimin e tij si anëtar të Gjykatës së Lartë. Pak javë më pas, ai zgjidhet si zv.kryetar i gjykatës me funksionet e kryetarit.

Në tetor 2023, emërohet përfundimisht kryetar i Gjykatës së Lartë.

Pas katapultimit të dyshimtë në krye të Gjykatës së Lartë, Sokol Sadushi shumë shpejt nisi betejën për uzurpimin e mandateve në Gjykatën Kushtetuese.

Ndryshimet kushtetuese të vitit 2016, në kuadër të Reformës në Drejtësi, ndryshuan në mënyrë rrënjësore mënyrën e zgjedhjes së gjyqtarëve kushtetues. Sipas parashikimeve të reja, Gjykata Kushtetuese do të vijonte të kishte 9 anëtarë, nga të cilët tre do të zgjidheshin nga Presidenti, tre nga Kuvendi dhe tre nga Gjykata e Lartë, pas një filtrimi paraprak që do të kryhej nga një strukturë e re, Këshilli i Emërimeve në Drejtësi, dhe me mandat 9-vjeçar.

Gjithashtu, Kushtetuta, me qëllim zbutjen e ndikimit politik, më saktë të maxhorancës, në kohën e miratimit të Reformës në Drejtësi, parashikoi në nenin 125, pika 5 të saj, zëvendësimin në çdo tre vjet të tre anëtarëve të Gjykatës Kushtetuese. Kjo do të thoshte që zëvendësimi i plotë i përbërjes së Gjykatës Kushtetuese nuk do të bëhej vetëm gjatë mandatit të një përbërjeje parlamentare, por gjatë dy mandateve të përbërjeve parlamentare.

Gjithashtu, Kushtetuta, në nenin 179, pika 3 e saj, detajonte edhe mënyrën e ripërtëritjes.

“Me qëllim përtëritjen e rregullt të përbërjes së Gjykatës Kushtetuese, gjyqtari që do të zëvendësojë gjyqtarin, të cilit i mbaron mandati në vitin 2017, do të qëndrojë në detyrë deri në vitin 2025, dhe gjyqtari i ri, që do të zëvendësojë gjyqtarin, të cilit i mbaron mandati në vitin 2020, do të qëndrojë në detyrë deri në vitin 2028. Gjyqtarët e tjerë të Gjykatës Kushtetuese emërohen për të gjithë kohëzgjatjen e mandatit, sipas ligjit.”

Skema e ripërtëritjes u konsiderua e drejtë në atë kohë edhe nga Komisioni i Venecias, në një opinion të vitit 2016.

Përgjatë dy viteve pasuese, në 2017-2018, Gjykata Kushtetuese thuajse mbeti bosh, pasi anëtarët në detyrë dhanë dorëheqjen pas përfundimit të mandatit ose u shkarkuan nga procesi i Vetingut.

Procedurat për emërimin e gjyqtarëve të rinj filluan vetëm në vitin 2019, pasi maxhoranca socialiste bllokoi për gati tre vjet funksionimin e Këshillit të Emërimeve në Drejtësi (KED).

Procedurat e ndjekura gjatë vitit 2020 nga KED-i, i drejtuar në atë kohë nga Ardian Dvorani, e çuan vendin në një krizë kushtetuese dhe përpasje të fortë ligjore e publike me Presidentin Ilir Meta.

Për të zgjidhur konfliktin ndërhyri sërish Komisioni i Venecias, me një opinion të miratuar në qershor 2020. Në atë opinion, ekspertët e Venecias, krahas vlerësimit për kompetencat mes institucioneve, preku edhe disa çështje të tjera kushtetuese sa i përket emërimit të anëtarëve të Gjykatës Kushtetuese.

Lidhur me ripërtëritjen trevjeçare të gjyqtarëve kushtetues, Venecia vlerësoi në vitin 2020 se ajo skemë ishte tashmë e tejkaluar.

“Modeli kushtetues i miratuar në vitin 2016 është tepër kompleks dhe, në terma afatgjatë, rekomandohet thjeshtimi i tij, në radhë të parë duke hequr rregullin e ripërtëritjes… Së dyti, duhet të hiqen vitet fikse të fillimit dhe mbarimit të mandateve nëntëvjeçare. Gjyqtarët kushtetues duhet të gëzojnë gjithmonë një mandat të plotë nëntëvjeçar, edhe nëse janë zgjedhur me njëfarë vonese ose nëse marrin një mandat që është ndërprerë para kohe; ky ndryshim nuk duhet të krijojë probleme pasi të hiqet përtëritja. Ky ndryshim do ta bënte pozicionin e gjyqtarit kushtetues më tërheqës për kandidatët e kualifikuar, por edhe më kuptimplotë.”

Opinioni i Venecias ishte më aktual se kurrë. Në vitin 2020, pas vonesave në emërimin e gjyqtarëve të rinj kushtetues, tashmë skema e përtëritjes ishte realizuar vetëvetiu. Gjyqtarët kushtetues që janë në detyrë janë zgjedhur në kohë të ndryshme dhe, rrjedhimisht, edhe mandatet e tyre i mbarojnë në kohë të ndryshme.

Sipas verifikimeve të kryera nga “Plug”, kemi një situatë të tillë të kohëzgjatjes së anëtarëve në detyrë të Gjykatës Kushtetuese:

Gjyqtari Organi i emërtesës Koha për të cilën është zgjedhur Afati

Marsida Xhaferllari Presidenti 2019-2028 9 vjet

Fiona Papajorgji Kuvendi 2019-2028 9 vjet

Elsa Toska (dorëhequr) Kuvendi 2019-2028 9 vjet

Sonila Bejtja (took over the mandate of Besnik Muçi, appointed in October 2019, dismissed in November 2019) President 2019-2028 9 years

Sandër Beci (partial mandate according to Article 179/3 of the Constitution, after replacing Judge Fatmir Hoxha, whose mandate ended in 2020) Supreme Court 2020-2028 Appointed in 2022, ends in 2028, i.e. 6 years

Ilir Toska Supreme Court 2022-2031 9 years

Gent Ibrahimi President 2022-2031 9 years

Marjana Semini Assembly 2023-2032 9 years

Holta Zaçaj (partial mandate according to Article 179/3 of the Constitution, after replacing Vitore Tusha, whose mandate ended in 2017) Supreme Court 2017-2025 Appointed in 2023, ends in 2025, i.e. 2 years

So, since the beginning of 2023, the Constitutional Court was in maximum normality. The judicial body was complete with 9 members, the time of election and their mandates began and ended at different times, and the purpose of renewing 3 mandates in a 3-year period automatically fell through.

This routine was broken in September 2024. In a sudden move, on September 19, 2024, Judge Elsa Toska resigned with the motivation "for personal reasons". Toska had been elected by Parliament, after a strong competition and a process that lasted for many months. Therefore, the resignation, especially from a position at the top of the State, seemed a meaningless act. The personal reasons were never explained and Elsa Toska is now happily engaged as a lecturer at the faculty.

However, some information that emerged some time later raised suspicions that Elsa Toska's resignation could have been a premeditated plan by other people.

In March of this year, several messages exchanged in early 2024 were leaked to the media. The people exchanging these messages are said to have been Naureda Llagami, who at the time of the communications was still the president of the High Judicial Council, Klotilda Bushka, the president of the Parliamentary Laws Committee, and a third person. All the ladies are known for their close relationships with Ajola Xoxan, the wife of the arrested mayor of Tirana, Erion Veliaj.

In those messages, Llagami expressed her desire to be a member of the Constitutional Court after the end of her mandate as president of the Constitutional Court.

It should be noted that these alleged messages were exchanged in January 2024, about 10 months before Elsa Toska, the judge elected by Parliament, resigned.

Naureda Llagami denied the authenticity of these messages. However, Llagami is currently a candidate for a seat on the Constitutional Court, in a procedure announced by the Supreme Court./ Syri.net