E fundit!

07:22 ECONOMY

Exchange rate, June 6, 2026

This Saturday, one US dollar is bought for 81.4 lek and so...

Welcome to Has, the "Little London" of Albania

2022-12-20 09:31:00, Aktualitet CNA

I'm standing near the foot of a mountain that rises above the Has in Northeast Albania, looking at a bright red phone booth that looks like it was brought here from the streets of London in the 1990s. On one side, a row of buildings post-Soviet-style housing and then, across the road, a sign.

It reads "Britain Resto Lounge", with a picture of Big Ben. Down the road is "Bar London". Next week, the town hall will unveil a statue of the late Queen Elizabeth. Hasi is a surreal city. If its reality is widespread and visible poverty, its aesthetic is, at least in part, Britpop.

Ka një arsye për këtë. Hasi njihet si “Londra e Vogël”, sepse shumë nga banorët e tij kanë emigruar në Britaninë e Madhe për të gjetur në mos një jetë më të mirë, të paktën një formë punësimi. Popullsia e saj dikur ishte 17.000, por tani për shkak të migrimit, ajo është rreth 5.000, nga të cilët vetëm 14 për qind janë të punësuar.

Sipas kryebashkiakut të saj, Liman Morina, më shumë djem adoleshentë largohen nga qyteti për në Angli se nga kudo tjetër në Shqipëri. Kohët e fundit ai shpjegoi se 80 për qind e qytetarëve të kësaj zone mbijetojnë falë “punës së palodhur dhe të ndershme të të afërmve të tyre në Britani”.

Megjithatë Hasi është më shumë se sa një rast i veçantë; ai është një mikrokozmos intensiv i një eksodi më të gjerë të të rinjve që ka prekur të gjithë Shqipërinë. Remitancat nga emigrantët përbëjnë aktualisht 31 për qind të PBB-së së vendit. Vetëm në 6 muajt e parë të këtij viti, emigrantët dërguan në shtëpi 376 milionë euro.

Në Britani, kjo është thjeshtë një histori emigrimi. Por në Shqipëri është një predikim: për atë që ndodh me shoqëritë, njerëzit e të cilave nuk besojnë më tek asgjë. Agim Mazrekun e takon në barin e Hotel Gjallicës, në qytetin e Kukësit. Ai shtrëngon vazhdimisht në duar një çantë shpine të errët si të ishte një fëmijë i llastuar.

Welcome to Has, the "Little London" of Albania

Gjatë viteve 1990, ai ishte një tregtar i suksesshëm i këmbimi të valutës dhe një mundës, një kombinim surreal por që këtu duket disi i zakonshëm. Kur u shemb sistemi financiar i Shqipërisë, Agimi tërhoqi të gjitha kursimet e tij dhe i futi paratë në një çantë shpine të errët, së cilës nuk ia ndau asnjëherë sytë.

Ai ishte mundës; dhe mund t’i përballonte sfidat. Pastaj një ditë erdhën bandat. Të armatosur me armë, ata i morën të gjitha. Që atëherë, ai endet rrugëve me një çantë shpine bosh. Një testament, si për humbjen e tij, ashtu edhe për atë të kombit të tij. Gjatë viteve 1990, Shqipëria ishte një vend edhe më problematik se tani.

Për gati 40 vite ky vend u sundua nga tirani komunist Enver Hoxha, që në fillim udhëhoqi rezistencën ndaj nazistëve pushtues, dhe më pas nisi të shtypte dhe burgoste popullin e tij. Hoxha ishte një zbatues fanatik i qasjes së Stalinit ndaj marksist-leninizmin dhe ai e shndërroi Shqipërinë në një Kore Veriore në Evropë.

Më në fund shqiptarët u lodhën nga tirania. Rebelimi studentor në vitin 1990, solli rrëzimin e statujës së Hoxhës. Zgjedhjet shumëpartiake u mbajtën në vitin 1991; dhe Partia Demokratike fitoi për herë të parë. Pas dekadash të një komunizmit ekstrem, Shqipëria tashmë ishte zyrtarisht kapitaliste.

Ajo që ndodhi më pas ishte një katastrofë. Njerëzit kishin shansin të bëheshin pjesë e idealit kapitalist: të grumbullonin pasuri. Por tranzicioni i papritur drejt një ekonomie tregu, nënkuptonte mungesën e informacionit se si funksiononte ajo. Rënia ishte e pashmangshme, dhe ajo ndodhi në vitin 1997 me skemat piramidale.

Sipas FMN-së, 2/3 e popullsisë investuan në këto skema. Prandaj kur ato u shembën vendi u zhyt në anarki. “Në vitin 1997, paratë u zhdukën pa gjurmë”- më thotë shoqëruesi im Endi Guri. “Bandat nisën të vrisnin njëri-tjetrin”- shton ai. Jemi ulur në një restorant në Kukës.

Endri më shpjegon marrëdhëniet e shqiptarëve me paratë por edhe me Britaninë e Madhe. “Tek disa ekziston besimi se nëse punon në një punë normale, je një dështak. Dhe kjo i çon njerëzit në Britaninë e Madhe. Shumica e shtëpive u rindërtuan duke përdorur paratë e dërguara në shtëpi nga punëtorët emigrantë që kanë shkuar në Britani për të punuar, ose me besimin e rremë se shteti do t’i ndihmojë, ose me idenë se ekziston një mënyrë e shpejtë për të fituar para. Shumë prej tyre punojnë me trafikimin e drogës. Por e gjitha kjo është fantazi. Nëse nuk është e lehtë për britanikët, atëherë nuk do të jetë e lehtë për shqiptarët”- thekson ai.

Endri është në kontakt me ojq-në “Terre des Hommes”, që synon të ndihmojë integrimin e emigrantëve të kthyer në shoqërinë shqiptare. Shumë prej tyre janë deportuar apo janë rikthyer pas një shfrytëzimi të tepruar nga trafikantët e qenieve njerëzore apo bandat e trafikut të drogës.

Ai thotë se janë 2 lloje njerëzish që udhëtojnë drejt Britanisë. Të parët janë shumica: njerëz të ndershëm, punëtorë, të shtyrë të emigrojnë nga nevoja ekonomike. “Lloji i shqiptarëve që qëndrojnë këtu janë ata që ju britanikët nuk i shihni. Në këtë qytet, ju mund ta lini derën tuaj të hapur dhe të mos ndodhë asgjë”- deklaron ai.

Por aktualisht kohët janë të vështira. Të ardhurat mesatare të familjes janë 1500 dollarë (gjithnjë duke supozuar se punojnë 2 të rritur), ndërsa 69 për qind e shqiptarëve nuk mund të paguajnë dot faturat mujore. Lloji i dytë, më thotë Endri, janë ata që shohin si turp punën e ndershme.

Ai përmend rastin e hotelit ku po qëndron, i cili është i mbushur me emigrantë afrikanë të punësuar për të ndihmuar në ndërtimin e një ure në këtë zonë. “E pyesni veten pse në një qytet me papunësi kaq të lartë nuk ka punëtorë vendas? Ata nuk duan të punojnë atje”- shton i riu.

Ndërkohë ata i shohin trafikantët e drogës që kthehen si mishërim i suksesit. “Gjatë festave të fundvitit ky vend është i mahnitshëm. Pasi rikthehen të gjithë emigrantët dhe qyteti transformohet, i mbushur me makina të reja, shumica prej tyre janë marrë me qira sa për t’u dukur. Disa prej tyre kushtojnë sa 2 apartamente, dhe kjo frymëzon të gjithë fëmijët.

Dështakët qëndrojnë, ata që duan suksesin largohen. Ju lutem kuptoni një gjë. Është rinia ajo që largohet gjithmonë, dhe të rinjtë mashtrohen lehtë. Shihe këtë djalin këtu pas nesh në tavolinë, i veshur me atë që është uniforma joformale e të rinjve këtu. Një xhup firmato (mundësish i markës Adidas), xhinse të ngushta të errëta dhe atlete të bardha. Ky është stili i rinisë shqiptare.

Dukja si ‘gangsterë’ nuk e privilegjon punën e ndershme, që sipas tyre është vetëm për dështakët. Këtyre u pëlqen ideja e “parave të lehta”, pra paratë e drogës për të cilat reperët shqiptarë flasin vazhdimisht në këngët e tyre”- tregon më tej Endri.

E pyes se pse ndodh kjo gjë, dhe ai më përgjigjet se është e vështirë të kalohet nga komunizmi ekstrem në kapitalizmin ekstrem.

“Tani po shihet që ka dështuar edhe demokracia. Ajo që mbetet për sa i përket autoritetit është e thjeshtë: kush është më i forti apo më i pasuri.

Nëse nuk bëhesh pjesë e një bande, do të përfundoni si një “dështak”, pra një mësues apo roje që fiton 300 dollarë në muaj. Prandaj të rinjtë shkojnë atje ku janë paratë, bëhen trafikantë dhe kur kthehen janë krenarë për këtë. Këtu njerëzit nuk mendojnë se si i fitoni paratë tuaja, mjafton që t’i keni ato. Paraja është si një drogë: sa më shumë të merrni, aq më shumë keni nevojë”- shton Guri.

Jashtë bar “Britain Resto”, takoj gjimnazisten 17-vjeçare Sara. Ajo më thotë se shumë nga shokët e saj të klasës mendojnë të emigrojnë në Britani. Vëllai i saj është atje, duke punuar në ndërtim. “Ai thotë se është shumë më e vështirë dhe shumë ndryshe nga sa thuhet. Problemi kryesor është se shumë ikin në mënyrë ilegale dhe mund të shantazhohen nga trafikantët”-thotë ajo.

People see Great Britain as a very rich country where you get rich easily. But through her brother, she knows that's not the case. Still, she wants to go there one day, if only to visit.

Translated by CNA.al