Mbi qeverisjen despotike [totalitare]

21 Janar 2024, 18:48, Blog Ilia Ballauri

Montesquieu, “De l'esprit des lois”, (Mbi Shpirtin e ligjve)

“… Kur sistemi legjislativ dhe ekzekutiv mblidhen në dorën e të njëtit person ose tek i njëjti grup krerësh, atëhere nuk ka më liri; dhe mes të tjerave, shqetsimet mund të jenë edhe të tipit që, personi i cili ka në dorë gjithçka ose grupi i tillë i krerëve, vërtet që mund të mos miratojë ligje tiranike por, që mund t’i zbatojë ato në formë tiranike … Nuk mund të ketë liri pra, kur forcat legjislative janë të kapura në një dorë, me forcën ekzekutive…

… Despotizmi për nga natyra e vet, gjithë fuqinë e përqëndron në një njeri të vetëm i cili, po i vetëm e ushtron (ekzekuton) atë. Një njeri i cili ndjehet vazhdimisht se ai është gjithçka dhe se ata që varen prej tij janë asgjë, kuptohet se është, i vetëkënaqur, injorant por edhe dembel. Për rrjedhojë le pas dore çështjet e punëve publike.

Atje ku ai ua le punët disave, mes këtyre zhvillohen diskutime dhe debate të vazhdueshme, secili përdor intrigat e veta për të dalë përpara despotit, si skllavi i tij i parë, ky pastaj do të marrë aty frenat në duar. Dhe ndodh pastaj natyrshëm që këtë, despoti ta caktojë si vezir (mbretërit e lindjes kanë gjithmonë vezirë; shënim i vetë Montesque) dhe ta mveshë këtë me të njëjtën fuqi si edhe vetja e tij. Krijimi i një veziri është ligj në sistemin despotik. (Lib. II-të, 5)…

Në rastin e formës despotike të qeverisjes, fuqia pamësë e despotit besohet për tua dhënë atë, tek ata të cilëve, ai është i i bindur dhe i kënaqur t'ua besojë administrimin. Personat të cilët japin shënja se janë të aftë për t'i dhënë vlera vetvetes që, mund të marin vendime vetiake, ka të ngjarë t’i krijojnë atij shqetsime. Frika duhet të mbizotëroje tek ata, shuarja e ndjenjës më të vogël për ambicie. (Lib. III-të, 9) …

Natyra e qeverisjes në formën despotike të shtetit, kërkon bindje, pasive, të verbër. Menjëherë sa bëhet i ditur urdhëri, apo mendimi i despotit, ai duhet të zbatohet dhe të prodhojë pagabueshmërisht, në formë të përsosur efektet e veta, pa kufizime, pa cungime, pa kundërshtime, pa alternativa qofshin këto edhe ekuivalente, pa asnjë ndryshim. Njeriu është një krijesë e verbër që i nënshtrohet vullnetit të sovranit…

Njeriu në këtë rast është si kafsha, atij i vepron instikti, bindja dhe pret që mbi të, të bjerë ndëshkimi. Madje, pak vlen të përkushtuarit ndaj ndjenjave të natyrshme njerëzore si: respekti atënor, brishtësia bashkëshortore apo prindërore, ligjet e nderit, dëshira për të gëzuar shëndet, mbi të gjitha është urdhëri i dhënë i despotit…

(Lib. III-të, 10)

Shqipëroi: Ilia V. Ballauri

Nxjerrë nga:

I.V.B. "Fragmenta Literraria - Varia 1", bot. 2023, fq. 54, 56, 57

Charles-Louis de Secondat, Baron de La Brède et de Montesquieu (1689 – 1755) jurist, politikan, historian, shkrimtar, francez, një prej themeluesve të teorisë së ndarjeve të fuqive gjatë qeverisjes së popullit. Teoritë e tij kanë qënë themelore në krijimin e kushtetutave të shume vëndeve të botës. Vepra e tij “De l'esprit des lois”, (Mbi Shpirtin e ligjve), nga kam shqipëruar pjesën e mësipërme, ka shërbyer së tepërmi në hartimin e kushtetutave si të Britanisë së madhe ashtu dhe të Amerikës. (I.V.B.)

Mbi qeverisjen despotike [totalitare]