E fundit!

12:20 Aktualitet

EKSKLUZIVE/ Ja kandidatët për postin e nëndrejtorit në Policinë e Shtetit

CNA ka zbuluar ekskluzivisht se cilët do të jenë kandidatë...

Zërat që nuk u shuan kurrë!/ "Spaç 1973", në Korçë

4 Tetor 2025, 10:30, Kulturë CNA

Në qytetin e Korçës u shfaq për herë të parë dokumentari “Spaç 1973 - Martirët e Lirisë”, me autor Besim Ndregjonin. Ky film dokumentar sjell në ekran revoltën e të burgosurve politikë të Spaçit, ngjarjen më të guximshme të rezistencës antikomuniste shqiptare, duke i rikthyer zërat e atyre që për dekada mbetën të heshtur nën peshën e harresës. Në një kohë kur historia kërkon ende drejtësi për viktimat e diktaturës, dokumentari konsiderohet si një akt rebelimi kulturor kundër harresës dhe si një homazh për ata që sakrifikuan gjithçka për lirinë dhe dinjitetin njerëzor.

Zërat që nuk u shuan kurrë!/ "Spaç 1973",

Autori i filmit, Besim Ndregjoni, theksoi rëndësinë që Korça ka pasur në qëndresën antikomuniste dhe arsyen pse ky qytet u zgjodh si i pari për ta pritur shfaqjen e dokumentarit. Ai vuri në dukje rolin e personaliteteve korçare që vuajtën në burgjet e Spaçit, si Sami Dangëllia, i njohur për qëndresën e tij 40-vjeçare në burgjet politike, por edhe shumë të tjerë si Vaskë Orgocka, Nevruz Golka dhe Ylber Merdani, që u bënë simbol i qëndresës morale dhe shpirtërore.

"Përcjellim qëndresën e korçarëve antikomunistë në diktaturën e Enver Hoxhës. Ne e përuruam këtë film dokumentar në Tiranë dhe vendosëm që qyteti i parë në Shqipëri që do të shfaqet dokumentari, të jetë qyteti i Korçës. Qyteti i Korçës që shquhet për kulturë, që është i shquar për antikomunizmin si çdo rreth tjetër në Shqipëri, por që ka personalitete të burgut politik të Spaçit, që sot meritojnë nder dhe lavdi. Do t'ju sjell në vëmendje legjendën e burgjeve shqiptare, Sami Dangëllia, i cili bëri 40 vjet burg politik dhe ishte një ndër iniciatorët e revoltës antikomuniste të Spaçit. Gjithashtu është Vaskë Orgocka, Nevruz Golka, Ylber Merdani, si dhe shumë korçarë që kanë qenë pjesëmarrës në atë revoltë. Revolta antikomuniste e Spaçit është revolta e të burgosurve politikë në shkallë botërore. Të burgosurit politikë nuk kanë protestuar për dënimet e padrejta që u jepte diktatura komuniste, por kanë protestuar për të mbrojtur identitetin kombëtar, flamurin kuqezi që komunizmi i kishte vënë yllin e bolshevizmit."

Zërat që nuk u shuan kurrë!/ "Spaç 1973",

Dokumentari përmbledh dëshmi të mbijetesës dhe dhimbjes së qindra të burgosurve që sfiduan regjimin komunist, jo për hakmarrje, por për të mbrojtur identitetin kombëtar dhe simbolet e Shqipërisë së lirë. Në këtë veprimtari mori pjesë edhe Leonard Bejko, djali i Dervish Bejkos, njërit prej katër martirëve të pushkatuar pas revoltës së Spaçit. Ai shprehu mirënjohje për nderimin që u bë atyre që dhanë jetën për liri, duke e përjetuar filmin si një përkujtim të thellë për babain e tij, të cilin nuk arriti ta njihte. Leonard Bejko tregoi emocionet e forta që e shoqërojnë ende sot dhe pengun që eshtrat e të atit nuk janë gjetur as pas kaq vitesh.

"Jam shumë i kënaqur me këtë veprimtari, me këtë film shumë të bukur sepse u kushtohet katër martirëve të demokracisë, për ata që kanë dhënë jetën për lirinë e Shqipërisë. Një nga këta të kartërt ka qenë dhe babai im. Unë kam qenë shumë i vogël dhe babain e kam vetëm një kujtim, kam qenë 3 vjeç në atë kohë dhe nuk i mbaj mend këto gjëra. Nga të gjithë librat që kanë shkruar dhe i kam lexuar, kam shumë emocione që nuk mundet t'i them kaq shkurt në këto momente. Kam një peng që eshtrat e babait tim nuk janë gjetur ende. Ky është pengu im më i madh."

Zërat që nuk u shuan kurrë!/ "Spaç 1973",

Në aktivitet foli edhe Vaskë Orgocka, ish-i dënuar politik, i cili rikujtoi periudhën e vuajtjeve të tij dhe padrejtësitë e regjimit. Ai solli historinë personale të dënimit pa shkak, në një kohë kur urrejtja politike përcaktonte fatet e njerëzve. Orgocka kujtoi mizoritë që përjetuan të dënuarit politikë dhe mënyrën se si shumë familje shqiptare u shkatërruan për arsye politike.

"I kujtojmë të gjitha këto momente kaq të hidhura, me kaq dhimbje. Ne i kujtojmë edhe ata që na nderojnë për vuajtjet tona. Unë kam bërë një shkollë jashtë vendit, mirëpo në atë kohë lejohej që edhe sikur të martoheshe, ishte shumë në rregull. Jetova me gruan për 15 vite, duke punuar në minierën Mborje - Drenovë dhe në vende të tjera. Por, erdhi një moment që u prish krushqia. U ndanë nga kampi i tyre. Për këtë kohë që kemi qenë bashkë me kampin socialist, ishim të mirë e të respektuar. Kur u prish krushqia, u ndamë dhe u bëmë armiq. Kështu që, na arrestuan që të dyve, gruan e dënuan 25 vite e mua më dënuan me vdekje. E cila është arsyeja? Nuk kishte arsye! Nuk ishte ndonjë faj, nuk bëmë ndonjë krim. Por duhet të dënoheshe sepse këtë e kërkonte politika. E kërkonin hasmit e së mirës, ata që ishin të zgjedhur për të bërë krime me shqiptarët. Ia dolën, morën shumë shqiptarë më qafë, shumë familje vuajtën, shumë familje i vranë. Të gjithë shqiptarët që u dënuan, kanë vuajtur mizoritë më të rënda, momentet më të hidhura të jetës së tyre."

Zërat që nuk u shuan kurrë!/ "Spaç 1973",

Dokumentari “Spaç 1973 - Martirët e Lirisë” ngre pyetje të forta mbi kujtesën kolektive dhe përgjegjësinë që shoqëria ka ndaj së kaluarës. Ai nuk është thjesht një rikthim në histori, por një thirrje për reflektim të përbashkët dhe ndërgjegjësim kombëtar. Në mbyllje, autorët dhe të pranishmit theksuan se Spaçi nuk duhet të mbetet vetëm kujtim, por mësim. Sepse nëse harrojmë atë që ndodhi, nëse nuk mësojmë prej atyre që sakrifikuan, atëherë nuk jemi të denjë për lirinë që gëzojmë sot. Qyteti i Korçës, me këtë shfaqje, dëshmoi edhe një herë se kujtesa historike është pjesë e identitetit të tij kulturor dhe moral, një kujtesë që nuk shuhet, sepse është ndërtuar mbi qëndresën dhe dinjitetin njerëzor./CNA