Termat ROMAKE ose banjat publike

14 Dhjetor 2025, 21:20, Kulturë CNA

Termat romake ishin hapësira shoqërore popullore, të gjendura në të gjitha qytetet e Perandorisë Romake. Ato ofronin dhoma me temperaturë të kontrolluara, pishina dhe zona për të lexuar e biseduar. Megjithëse banjat publike ekzistonin edhe në Egjiptin e Lashtë dhe Greqinë e Vjetër, ishin romakët ato që krijuan një arkitekturë të standardizuar, duke arritur kulmin me termat e mëdha perandorake të shek.I pas Krishtit.

Edhe ky sit arkeologjik me shumë rëndësi për qytetin u zbulua vetëm në vitin 1960, kur në qendrën e qytetit nisi ndërtimi për Teatrin “Aleksandër Moisiu”.

Nga gërmimet arkeologjike, është vërtetuar se ndërtimi i banjave daton në fund të shek.I deri në fillim të shek.II-të pas Krishtit, dhe mendohet se janë përdorur deri në antikitetin e vonë, në shek. V-VI pas Krishtit. Me shumë gjasa, banjat Romake në Durrës, shtriheshin në një hapësirë më të madhe se 700 metra katrorë nga sa janë gërmuar dhe njohim sot, dhe përbënin pjesë të gymnasiumit të qytetit antik.

Pavarësisht ndërhyrjeve që kanë shkaktuar humbjen e disa elementëve dhe funksioneve origjinale të banjave, dizajni i tyre lejon rindërtimin e një imazhi të plotë.

Banjat romake në Durrës ndjekin strukturën e banjave perandorake, me tre komponentë kryesorë të emërtuar sipas temperaturave dhe funksioneve të tyre: freigidarium (dhomë e ftohtë) caldarium (dhomë e nxehtë). Vizitorët hyjnë përmes dhomës së zhveshjes (apodyterium), dhe në vijim në dhomën e djerësitjes apo saunës (caldarium) dhe më pas në dhomën e ngrohtë (tepidarium). Ata vazhdojnë drejt të ashtuquajturit frigidarium, një pishinë me ujë të ftohtë e cila shërbente si stacioni i fundit freskues. Vizitorët shpesh aplikonin vajra hidratues pas ritualit.

Si rregull, burrat dhe gratë i përdornin këto mjedise veçmas njëri – tjetrit, por kishte dhe raste kur banjat ishin të përbashkëta. Kjo ndodhte rrallë dhe përdorimi i tyre nga femrat lejohej vetëm për kurtizanet. Ky akt u konsiderua i papranueshëm nga populli, banja e përzier u ndalua përfundimisht nga perandorët Hadrian dhe Marcus Aurelius.

Në banjat romake të Durrësit mund të dallohen gjurmët e hipokaustit. Kaldariumi përmban një dysheme me motive shahu të përbërë prej pllakash mermeri të bardha dhe blu, së bashku me pllaka të bardha termoizoluese që mbulojnë muret. Stacioni i fundit i banjave është një pishinë me ujë të ftohtë, e vendosur në jug të tepidariumit.

Periudhës perandorake romake i takojnë edhe disa mozaikë të zbuluar gjatë hapjes së themeleve të ndërtesave moderne. Më i njohuri është mozaiku, që paraqet erosët të hipur mbi kuajt mitologjikë të detit, hipokampët.

Për nivelin e lartë artistik dhe begatinë e Dyrrahut dëshmojnë edhe skulpturat ose altaret madhështore prej mermeri.

Ju ftojmë të shihni videon e realizuar në kuadër të projektit “Eja dhe njih qytetin tim” i mbështetur nga Bashkia Durrës. /CNA