Raporti/ Europa, kontinenti që po ngrohet më shpejt në botë

29 Prill 2026, 09:16, Kosova & Bota CNA

Pothuajse i gjithë kontinenti i Europës ka shënuar temperatura mbi mesataren vitin e kaluar, ndërsa zjarret dogjën sipërfaqe rekord dhe valët e të nxehtit goditën nga veriu në jug, sipas një studimi të ri të gjerë mbi klimën.

Viti 2025 solli nxehtësi prej 46°C (115°F) në Portugali, temperatura prej 30°C (86°F) brenda Rrethit Arktik dhe 20 vatra zjarri masive në të njëjtën kohë në Spanjë.

“Temperaturat e larta të rrezikshme sollën pasoja për shoqëritë dhe ekosistemet në të gjithë Europën”, thuhet në raportin mbi Gjendjen Europiane të Klimës.

Dokumenti, i prodhuar nga Shërbimi i Ndryshimeve Klimatike Koperniku dhe Organizata Botërore Meteorologjike, zbuloi:

-Të paktën 95% e Europës përjetoi temperatura vjetore mbi mesataren në vitin 2025.

-Një valë rekord e nxehtësisë solli temperatura afër dhe brenda Rrethit Arktik që tejkaluan 30°C.

-Akullnajat në të gjitha rajonet europiane panë një humbje neto të masës, me Islandën që regjistroi humbjen e dytë më të madhe të akullnajave të regjistruara ndonjëherë; mbulesa e borës ishte 31% nën mesataren; Shtresa e akullit e Groenlandës humbi 139 miliardë tonë akull.

-Temperatura vjetore e sipërfaqes së detit për rajonin europian ishte më e larta e regjistruar ndonjëherë, dhe 86% e rajonit përjetoi të paktën valë të nxehti detar “të forta”.

-Zjarret dogjën rreth 1,034,550 hektarë, zona më e madhe e regjistruar ndonjëherë.

-Rrjedhat e lumenjve ishin nën mesataren për 11 muaj të vitit në të gjithë Europën, me 70% të lumenjve që panë rrjedha vjetore nën mesataren.

-Stuhitë dhe përmbytjet prekën mijëra njerëz në të gjithë Europën, megjithëse reshjet ekstreme të shiut dhe përmbytjet ishin më pak të përhapura sesa vitet e fundit.

-Burimet e rinovueshme furnizuan gati gjysmën (46.4%) të energjisë elektrike të Europës në vitin 2025, me energjinë diellore që arriti një rekord të ri kontributi prej 12.5%.

- Biodiversiteti është jetik për një të ardhme të qëndrueshme, por ndryshimi i klimës është një shkak kryesor i degradimit të tij. Ndryshimi i klimës dhe biodiversiteti janë të lidhura fort brenda politikave dhe kornizave europiane.

“Europa është kontinenti që po ngrohet më shpejt dhe ndikimet janë tashmë të rënda. Pothuajse i gjithë rajoni ka parë temperatura vjetore mbi mesataren. Në vitin 2025, Norvegjia sub-Arktike, Suedia dhe Finlanda regjistruan valën e tyre më të keqe të nxehtësisë të regjistruar ndonjëherë me 21 ditë radhazi dhe temperatura që tejkalonin 30°C brenda vetë Rrethit Arktik. Raporti i vitit 2025 ofron njohuri të qarta dhe të zbatueshme për të mbështetur vendimet politike dhe për të ndihmuar publikun të kuptojë më mirë klimën në ndryshim në të cilën jetojmë”, ka deklaruar Florian Pappenberger, Drejtor i Përgjithshëm i Qendrës Europiane për Parashikime të Motit Afatmesëm.

Ndryshimet e shpejta ndikojnë në rajonet më të ftohta të Europës

Raporti tregon një trend të vazhdueshëm të ngrohjes së shpejtë në rajonet më të ftohta të Europës, duke përfshirë Arktikun dhe Alpet, ku bora dhe akulli luajnë një rol kritik në ngadalësimin e ndryshimeve klimatike duke reflektuar rrezet e diellit përsëri në hapësirë ??(efekti albedo).

Të paktën 95% e Europës përjetoi temperatura vjetore mbi mesataren në vitin 2025, ndërsa zona e Europës që përjetoi ditë dimri me temperatura ngrirjeje po tkurret.

Fennoskandina Sub-Arktike shënoi valën e saj më të gjatë të nxehtësisë të regjistruar ndonjëherë në korrik, që zgjati tri javë. Gjatë asaj periudhe, temperaturat afër dhe brenda Rrethit Arktik arritën dhe tejkaluan 30°C, duke arritur kulmin në 34.9°C në Frosta, Norvegji.

Ndryshimet e shpejta ndikojnë në rajonet më të ftohta të Europës

Temperatura mbi mesataren dhe reshjet nën mesataren çuan në një humbje të konsiderueshme të mbulesës së borës dhe akullit. Në mars të vitit 2025, zona e mbuluar me borë në Europë ishte rreth 1.32 milionë kilometra katrorë (31%) nën mesataren - ekuivalente me sipërfaqen e kombinuar të Francës, Italisë, Gjermanisë, Zvicrës dhe Austrisë.

Kjo shënoi sipërfaqen e tretë më të ulët të borës që nga fillimi i regjistrimeve në vitin 1983. Akullnajat gjithashtu përjetuan një humbje neto të masës, me Islandën që regjistroi humbjen e dytë më të madhe të masës së akullnajave të regjistruara ndonjëherë. Kjo humbje akulli kontribuon në rritjen e niveleve globale të detit, me çdo rritje prej centimetri që ekspozon 6 milionë njerëz shtesë ndaj përmbytjeve bregdetare.

Kushtet klimatike ushtrojnë presion mbi ujin e Europës

Në të gjithë Europën, rreth 70% e lumenjve përjetuan rrjedhje nën mesataren, ndërsa ishte një nga tri vitet më të thata për sa i përket lagështisë së tokës që nga viti 1992. Në maj, rreth gjysma e Europës (53%) u prek nga kushtet e thatësirës. Këto modele pasqyrojnë një kombinim faktorësh duke përfshirë qarkullimin atmosferik dhe ndryshueshmërinë e reshjeve, së bashku me tendencat afatgjata të klimës.

Rritja e temperaturave dhe intensifikimi i zjarreve

Në të gjithë Europën, viti 2025 pati kushte të ngrohta të përhapura gjerësisht, me temperatura mbi mesataren të regjistruara në të paktën 95% të kontinentit. Valët e nxehtësisë prekën pjesë të mëdha të Europës, nga Mesdheu në Arktik, duke përfshirë valën e dytë më të rëndë të nxehtësisë të regjistruar ndonjëherë në Europë dhe valën më të gjatë dhe më të rëndë të nxehtësisë në Fennoscandia sub-Arktike, në korrik. Pjesa më e madhe e Evropës gjithashtu përjetoi më shumë ditë se mesatarja me të paktën stres 'të fortë' të nxehtësisë, me Spanjën jugore dhe lindore që regjistroi deri në 50 ditë më shumë se mesatarja me temperatura 'të ndjeshme' mbi 32ºC.

Kushtet e nxehta dhe të thata kontribuan në aktivitetin rekord të zjarreve në të gjithë Europën. Në total, një sipërfaqe rekord prej rreth 1,034,000 hektarësh u dogj në të gjithë Europën, një zonë më e madhe se Qiproja, me emetimet e zjarreve që arritën nivelet e tyre më të larta të regjistruara ndonjëherë. Spanja u prek veçanërisht rëndë dhe përbënte rreth gjysmën e emetimeve.

Krahas Spanjës, Qiproja, Mbretëria e Bashkuar, Holanda dhe Gjermania regjistruan emetimet e tyre më të larta të zjarreve në të gjitha historitë. Zjarret gjithashtu përbëjnë një rrezik të konsiderueshëm për biodiversitetin dhe zjarret në tokat torfe mund të çlirojnë rezerva të mëdha karboni, duke amplifikuar më tej ndryshimet klimatike.

Komisioni Europian ka identifikuar rrezikun në rritje të zjarreve në pyje si një përparësi kyçe, pasi parashikimet nga Raporti i Gjashtë i Vlerësimit i Panelit Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike tregojnë se kërcënimet nga zjarret në pyje ka të ngjarë të rriten në të gjitha rajonet e Evropës.

Ndikimet klimatike ndikojnë gjithnjë e më shumë në biodiversitet

Ngjarje të shumta ekstreme në vitin 2025 - duke përfshirë thatësirën, zjarret dhe valët e nxehtësisë tokësore dhe detare - ndikuan në biodiversitetin në ekosistemet detare dhe tokësore. Qeverisja mjedisore në Europë ka njohur gjithnjë e më shumë lidhjet e ngushta midis klimës dhe biodiversitetit, me qasje të koordinuara 'natyrë-klimë' të hartuara për të forcuar qëndrueshmërinë e ekosistemit.

Bashkimi Europian është zotuar për objektiva ligjërisht të detyrueshëm për të rivendosur ekosistemet në shkallë të gjerë, duke përfshirë të paktën 20% të zonave tokësore dhe detare deri në vitin 2030 dhe të gjitha ekosistemet në nevojë deri në vitin 2050. Ndërsa këto hapa përfaqësojnë veprime të rëndësishme, progresi në Europë duhet të përshpejtohet për të bërë më shumë dhe më mirë për të mbrojtur natyrën dhe biodiversitetin. /CNA