E fundit!

09:44 Politikë

Vrasja e efektivit në Maliq/ Rama: Nderime përjetë dëshmorit, ndëshkim maksimal për autorin

Kryeministri Edi Rama ka reaguar pak minuta më parë lidhur...

Ndryshimet në lirinë e shprehjes/ Vendet evropiane kanë dallime mbi simbolet fetare në postet publike

30 Prill 2025, 19:25, Kosova & Bota CNA

Ndryshimet në lirinë e shprehjes/ Vendet evropiane kanë dallime

Evropa vazhdon të debatojë mbi kufijtë e shprehjes fetare në jetën publike. Në të gjithë kontinentin, qasje të ndryshme ligjore dhe kulturore nxjerrin në pah mungesën e konsensusit nëse simbolet fetare, duhet të lejohen në institucionet shtetërore.

Në Evropë, identitetet kombëtare, përvojat historike dhe prioritetet politike ndikojnë thellësisht në mënyrën se si shoqëritë reagojnë ndaj shprehjes fetare në jetën publike.

Spanjë: Heshtje ligjore, diskrecion lokal

Spanja nuk ka legjislacion kombëtar për këtë çështje, duke i lënë vendimet në diskrecionin e shkollave dhe institucioneve.

Në vitin 2013, Gjykata e Lartë mbështeti vendimin e një shkolle të mesme në Madrid për të përjashtuar një nxënëse që mbante hixhab, duke vendosur një precedent, por jo një standard.

Ndërsa grupet islamike kanë theksuar se Kushtetuta spanjolle dhe një marrëveshje bashkëpunimi e vitit 1992 së bashku mbrojnë të drejtën për të veshur veshje fetare, Ministria e Arsimit nuk i ka dhënë përparësi udhëzimeve kombëtare, duke argumentuar se raste të tilla janë të rralla dhe të menaxhueshme në nivel lokal.

Franca: Sekularizmi si doktrinë shtetërore

Franca zbaton një nga interpretimet më të ngurta të sekularizmit në kontinent. Të gjithë punonjësit e sektorit publik, nga nëpunësit civilë deri te praktikantët, duhet të përmbahen nga shprehja e bindjeve fetare, filozofike ose politike në çdo mënyrë të dukshme.

Ky neutralitet i rreptë nuk është vetëm një politikë, por një shtyllë e Republikës Franceze, e hartuar për të ruajtur një sferë publike të paanshme.

Belgjika: Siguria dhe kohezioni mbi dukshmërinë

Belgjika ka zbatuar disa nga masat më të rrepta të Evropës në lidhje me mbulesat e fytyrës. Në vitin 2011, u bë vendi i dytë pas Francës që ndaloi mbulesën e plotë të fytyrës në publik, duke e justifikuar këtë veprim me arsyetimin e sigurisë publike dhe integrimit social.

Edhe pse vetëm një numër i vogël grash në Belgjikë mbajnë nikab ose burka, Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut e mbështeti ndalimin në vitin 2017, duke vendosur se ai përputhej me parimet më të gjera të barazisë gjinore dhe rendit publik.

Portugalia: Neutralitet ligjor, zbatim selektiv

Portugalia nuk i ndalon në mënyrë të qartë simbolet fetare, por lejon institucionet si publike ashtu edhe private të zbatojnë kode neutrale të veshjes, për sa kohë që këto zbatohen në mënyrë uniforme.

Qëllimi është të mbrohen punonjësit nga presioni fetar, duke siguruar që vendet e punës të mbeten ideologjikisht neutrale.

Austria: Zgjerimi i fushëveprimit të ndalimit

Austria ndoqi shembullin me një ligj të vitit 2017 që ndalon mbulesat e fytyrës në hapësirat publike, duke përfshirë mbulesat islamike dhe çdo send që mbulon tiparet e fytyrës, të tilla si helmetat dhe maskat. Qeveria përmendi sigurinë publike dhe kohezionin social.

Edhe pse doli një propozim për të zgjeruar ndalimin për vajzat e reja në shkolla, Gjykata Kushtetuese rrëzoi një pjesë të këtij legjislacioni në vitin 2020, duke vendosur se ndalimi i shamive për vajzat nën 10 vjeç ishte diskriminues.

Danimarka: Një ndalim i përgjithshëm për mbulesat e fytyrës

Danimarka miratoi një ndalim të plotë për mbulesat e fytyrës në të gjitha vendet publike në vitin 2018. Ligji, i cili ndalon çdo veshje që fsheh fytyrën, duke përfshirë burkat dhe nikabët, është justifikuar kryesisht në bazë të identifikimit publik dhe transparencës shoqërore.

Holanda: Kufizime të pjesshme në institucionet kryesore

Në Holandë, një ligj i vitit 2019 kufizon mbulesat e fytyrës në mjedise specifike publike, të tilla si shkollat, spitalet dhe transporti publik, ku komunikimi dhe identifikimi i qartë konsiderohen thelbësorë.

Ndërsa nuk është një ndalim i plotë, ai pasqyron një prirje në rritje drejt rregullimit të shprehjes fetare në hapësirat shtetërore.

Italia: Një ligj nga një epokë tjetër

Italia nuk ka një ndalim specifik për veshjen fetare, por një ligj antiterrorizëm i vitit 1975 ndalon mbulesat e fytyrës në publik.

Edhe pse fillimisht nuk kishte lidhje me veshjen fetare, ky ligj është përdorur herë pas here për të kufizuar nikabin dhe burkën në disa mjedise publike ose të ndjeshme ndaj sigurisë.

Suedia: Liria e para, kundërshtim lokal

Suedia nuk ka ndalim kombëtar për veshjen fetare dhe mbulesa mbetet e lejuar në të gjithë jetën publike. Qasja kombëtare favorizon të drejtat individuale, megjithëse disa bashki janë përpjekur të vendosin kufizime specifike për shkollat, duke përmendur integrimin dhe barazinë gjinore. Këto lëvizje kanë shkaktuar debat, por ende nuk e kanë riformësuar politikën kombëtare.

Greqia: Mbrojtje ligjore me kufizime praktike

Ligji grek ofron mbrojtje të fuqishme kundër diskriminimit bazuar në fe në të gjithë punësimin dhe shërbimet publike. Megjithatë, praktika ndonjëherë ka treguar një histori më të ndërlikuar. Në një rast të vitit 2022, një spital i ndaloi një studenteje të infermierisë të mbante shami koke gjatë praktikës së saj, duke përmendur rregulloret e uniformës.

Avokati i Popullit Grek vendosi që politika nuk shkelte ligjet kundër diskriminimit, duke e përkufizuar atë si një çështje të kodit të veshjes, jo si një çështje fetare.

Bullgaria: Një ndalim me përjashtime

Bullgaria futi një ndalim kombëtar për mbulesat e fytyrës në publik në vitin 2016, duke përmendur sigurinë dhe kohezionin shoqëror. Ndërsa ligji lejon përjashtime shëndetësore ose profesionale, ai pasqyron përpjekje më të gjera për të rregulluar shprehjet e dukshme të besimit islam.

Hixhabi, i cili e lë fytyrën të zbuluar, mbetet i lejuar dhe ende vishet zakonisht nga gratë myslimane në të gjithë vendin./CNA