Ypi denbabaden

2022-06-26 14:12:00, Opinione Edison Ypi

Edison Ypi

As a child I knew that because of fleeing cousins ??or in prisons and internments, the surname Ypi was as glorious and problematic.

When I was about 10 years old, one winter evening, my uncle, who had come to visit, said to his father:

- The surname Ypi is getting on your neck. Save yourself, your family. Save us and the rest of us. Change the last name.

-How can I do it ?, - the father asked with a laugh.

-Do "Rock".

The nobleman, aristocrat, patriot, erudite, speaker of several foreign languages, Anglophile who did not name his four children Hasan and Hysen, Mary and Myzejen, but Desdemona, Elizabeth, Edison, Edward, responded to his uncle with a threat:

-I will never change my last name!

Ypi elegant me një rrokje dhe tre gërma, Ypi muzikor me dy zanore të pafundme dhe një bashkëtingëllore të butë në mes, Ypi misterioz me irracionalen "Pi" brenda; këtë Ypi ta bëje Shkëmb, nuk dukej keq. Mbase daja kishte të drejtë. Me ndërrimin e mbiemrit ndoshta rreziqet do të pakësoheshin, vuajtjet do të rralloheshin, do të merrnim frymë lirisht, nuk do të tmerroheshim ditët e kongreseve, nuk do të trembeshim ditën e parakalimeve, nuk do të na ngrinte gjaku ditën e votimeve. Në fund të fundit Edison Shkëmbi nuk tingëllonte keq. Por refuzimi i babait ishte, megjithatë, i arsyeshëm. Babai e kishte të qartë se pikërisht pse ishte delikat, muzikor, artistik, Ypi ishte më i fuqishëm se Shkëmbi.

Episodi me dajën dhe babain që refuzoi ta ndërronte mbiemrin, më mbeti në përfytyrim si një varkë në mes të oqeanit, që ulet e ngrihet, duket e të zhduket, por nuk mbytet.

E dija që në Durrës jetonte Esat Ypi. E dija gjithashtu se Esat Ypi nuk ishte kolonjar, pra nuk e kishim kushuri.

Në botë Ypi kishte vetëm në Starje, në Kolonjë. Si ishte e mundur që Esati, pa qenë kushuriri ynë, ta kishte mbiemrin Ypi?!

Misterioziteti kërcënues i Ypit të rrethuar me internime, burgosje, pushkatime, varje në litar, po aq sa na pengonte ne ta pyesnim Esat Ypin, pamundësonte dhe Esat Ypin të na spjegonte ne pse e mbante atë mbiemër.

Mirë ne që rrota e proletariatit nuk na lejonte ta luanim bishtin nën mbiemrin llaftarisës, po Esat Ypi pse nuk e ndërronte vallë mbiemrin kërcënues, por i kishte thënë byrum belasë dhe vazhdonte të vuante nën rrotën diktatoriale?

Një ditë, të vërtetën ma zbardhi vetë Esat Ypi.

Më 20 janar 1920 duke dalë nga zyra, rrëfen Esat Ypi, vranë pabesisht ideatorin e Kongresit të Lushnjes, avokatin Abdyl Ypi. Në varrimin madhështor e mori fjalën babai i Esat Ypit, Asllani. Në fund të ligjëratës, Asllan Ypi u tha të pranishmëve:

Abdyl Ypin e kisha mik për shpirt, e kisha vëlla. Si Abdyl Ypi edhe unë, për armë kam lapsin dhe librin, për ideologji patriotizmin, për atdhe Shqipërinë, për mbrojtës të madhin Zot. I them dorës kriminale që e goditi Abdyl Ypin, juve që jeni këtu, përmes jush edhe gjithë shqiptarëve, se prej këtij çasti nuk quhem më Asllan Demiri, por Asllan Ypi.

Gjatë diktaturës Asllan Ypi i refuzoi këshillat e përsëritura të miqve për ta ndërruar mbiemrin.

Vizionari patriot Asllan, për t'u vllazëruar me idhullin e tij të vdekur, intelektualin patriot Abdyl Ypi, nuk prenë gishtat dhe pinë gjakun e njëri-tjetrit, por diçka shumë më madhështore se gjakpirja, diçka unikale në historinë e botës dhe njerëzimit, i mori Abdyl Ypit mbiemrin. Asllan Ypi vuajti, por mbiemrin sa të rrezikshëm po aq të bukur dhe të lavdishëm nuk e ndërroi kurrë, për asnjë arsye, për asnjë çmim.

Esat Ypit, sa më tepër vuante aq më i dashur i bëhej mbiemri i adoptuar prej babait vizionar Asllan Ypi.

Peripecitë sfilitëse të Esat Ypit dashuruar pas mbiemrit të lavdishëm po aq sa dhe babai i tij, vazhduan edhe pas shembjes së diktaturës.

Mbiemrin Ypi nuk e ndërroi Asllani edhe po ta varje.

Nuk e ndërroi babai im që e kishte të vetin, edhe po ta vrisje.

Nuk e ndërroi Esati që e trashëgoi nga Asllani, edhe po ta pushkatoje.

No one will ever change it, for any reason.

Ypi suffered. Ypi and clothes. Ypi struggled. But Ypi did not die. Ypi will never die. Ypi is not an adjective. Ypi is Spirit.

To the wrath of the hyzmeqars whose sole purpose is to become beylers, Ypi that Bey has been, Bey is, Bey will be, will be inherited and borrowed endlessly, from generation to generation, denbabaden.