Zbehja e heshtur, por e shpejtë e euforisë së kullave

2025-07-01 18:55:00, Ekonomi Klodian Tomorri

Historia e ekonomisë botërore është e mbushur plot me episode të dokumentuara të marrëzisë kolektive. Shpesh ato janë shndërruar në kriza që kanë gjunjëzuar ekonomitë e perandorive të mëdha të globit, si kriza e aksioneve të Misisipit apo fluska e Detit Jugor. Në raste të tjera, ato kanë rrënuar jetët e mijërave individëve si Tullumbacja e Tulipanëve hollandez.

Por pavarësisht leksioneve të pafundmë të historisë, një nga vetitë më magjepsesë të njerëzimit është harresa. Ndryshe krizat e marrëzisë kolektive nuk do të përsëriteshin prapë dhe prapë.

Shikoni Shqipërinë. Ndonëse ka një përvojë të shkurtër me ekonominë e lirë, Shqipëria ka disa episode të marrëzisë kolektive. Fillimisht ishin skemat piramidale të viteve 1996-1997. Disa vite më vonë kriza e besimit në sektorin bankar nga deklaratat e një prifti. Dhe së fundmi, euforia e ngjitjes në lartësi me rrokaqiej 100 katësh, e cila mori trajtën e marrëzisë kolektive katër apo pesë vje më parë. Një lloj fluturimi në lartësi, por me presh nga pas.

E megjithatë, budallallëku kolektiv i kullave shumëkatëshe tashmë po përballet me realitetin cinik të mundësive, ndërsa ata që menduan se do të fluturonin lart kanë filluar të ulen me këmbë në tokë. Bashkë me preshin.

Në vitin 2022, Këshilli Kombëtar i Territorit miratoi lejen e zhvillimit për një kullë rreth 60 kate në rrugën e Kavajës, të quajtur Bofill Tower, për nder të arkitektit spanjoll që e ka projektuar. Një vit më vonë, kompania ndërtuese e kullës mori dhe lejen e ndërtimit. Por sot, gati 3 vite më pas, tek Volksëageni nuk ka as kullë, as gropë dhe madje as rrethim.

Për tre vjet rresht, Agron Papuli, është përpjekur me të gjitha mënyrat të gjejë financime për kullën 60 katëshe. Nga tentativa për kredi, tek afrimi i ortakëve të tjerë në projekt, dhe në fund deri tek shitja. Por kredi nuk ka. Investitorë po ashtu, ndërsa blerës as që nuk bëhet fjalë.

Bofill Tower nuk është rrokaqielli i vetëm virtual që qarkullon nëpër Tiranë. Në qendër të Tiranës është një tjetër po e projektuar nga Bofill, por me emrin ekzotik Barcelona. Edhe ajo ka marrë prej kohësh lejen, por kantier në vend nuk ka dhe projekti është drejt anullim.

Më tutje, diku tek ushtari i panjohur gjendet një tjetër çmenduri 100 katëshe, në fakt dy, me emrin Society Towers. Këto janë dy kulla në formë cilindri, që arrijnë deri në 300 metër lartësi. Dhe një tjetër marrëzi cilindrike thuajse 60 katëshe, gjendet në Blevardin Gjergj Fishta, tek ish Universiteti Europian i Tiranës. Pa folur më për pdf-të e panumërta të Bulevardit të Ri.

The more time passes, the more Tirana is being "invaded" by tall ghost towers that will never be built, and the collective madness is fading at the speed of light, as it collides with reality. Already, some of those who flew with the euphoria of skyscrapers have started to ask for lower floors. And that says a lot.

Those who thought they would finance the madness with money from somewhere had forgotten a small detail. Money laundering is when you inject dirty money into an economic activity in order to get back legitimate profits. When you inject dirty money in order to get nothing back, that is not money laundering, but a waste of money. And not even the stupidest criminals in the world burn their money in vain.

Fortunately for Albania, the collective stupidity of the 100-story towers did not infect the banks. The latter have stayed away from adventures and adventurers who seek to trade assets that they do not have. And it is important that this continues.

Because one thing is certain now. The euphoria of skyscrapers is fading fast. The most significant proof of this is the empty construction sites of ghost towers, but also an episode with a banker. He wanted a 9-story tower to build bank offices. But along the way, they told him to increase it to 16 floors and in the end, the permit ended up with 21 floors. Now the banker says in Tirana, where can I take the poor 10 floors?

And this is a strong signal for the Bank of Albania as well. The only channel for the collective madness of the towers to turn into a financial and economic crisis is the banking one. If this happens, the culprit will be none other than the Bank of Albania./ Kapital.al