BBC reportage on Albanian women/ "The last brides of the Balkans"

2022-12-10 17:22:00, Aktualitet CNA

Women's rights are gaining momentum and wide development in Albania, but in the deep years, in the north of the country, there are still women who live like women.

" BBC " has dedicated a report to the women in Malesia e Madhe, who take it upon themselves to close their lives after the death of their husbands and become the pillars of the house.

"BBC" journalist Tui McLean referred to these women in his reportage as burrnesha.

"Albania was a country of men, the only way to survive was to become a Albanian", says Gjystina Grishaj.

Si një grua 23-vjeçare që jetonte në malet e veriut të Shqipërisë, ajo mori një vendim që do t'i ndryshonte jetën.

Ajo u betua se do të mbetej beqare dhe premtoi se do të jetonte pjesën tjetër të jetës si një burrneshë.

Familja e Gjystinës prej më shumë se një shekulli jeton në Malësinë e Madhe të Lëpushës. Një luginë e futur thellë midis maleve të thepisura, është një nga zonat e pakta ku ekziston ende tradita e grave burrnesha, një traditë kjo shekullore.

"Ka shumë gra të cilat nuk martohen në botë, por ato nuk janë burrnesha. Një burrneshë i përkushtohet vetëm familjes, punës, jetës, për të ruajtur kështu pastërtinë e saj", thotë Gjystina, 57 vjeçe.

Për shumë gra të lindura në vitet e kaluara, shkëmbimi i identitetit të tyre seksual, riprodhues dhe social ishte një mënyrë për të shijuar liritë që vetëm burrat mund t'i përjetonin.

BBC reportage on Albanian women/ "The last brides of the Balkans"

Të shndërohesh në një burrneshë i lejoi grave të visheshin si burra, të vepronin si kryefamiljare dhe të merrnin përsipër punë tradicionalisht të hapura vetëm për burrat.

Si një vajzë e re aktive, Gjystina ose Duni, siç njihet nga njerëzit më të afërt, ishte e vendosur të ishte e pavarur.

Ajo kurrë nuk donte një jetë të zakonshme dhe tradicionale, martesa, punët e shtëpisë, veshja e fustaneve etj.

Në vend të kësaj, pas vdekjes së babait të saj, ajo vendosi të bëhej shtylla e shtëpisë në mënyrë që të drejtonte familjen dhe të mund të merrte përsipër punë për t'i mbështetur financiarisht.

“Ishim jashtëzakonisht të varfër… babai më vdiq, nëna ime kishte gjashtë fëmijë, kështu që për ta bërë më të lehtë për të, vendosa të ktehesha në “burrin” e shtëpisë dhe të punoja shumë”, thotë ajo.

Gjystina jeton në një fshat të largët të Malësisë. Valët e celularit shpesh nuk kapin dhe përgjatë dimrit të ashpër rruga për në Lepushë shpesh është e bllokuar nga bora dhe energjia elektrike ndërpritet.

Ajo tashmë drejton një bujtinë, punon tokën dhe kujdeset për kafshët e saj.

Si burrneshë dhe kryefamiljare, ajo prodhon dhe mbledh bimë mjekësore për të bërë çajra dhe vajra shëruese, një aftësi e trashëguar nga babai i saj.

"Ai merrej shumë me barërat medicinale dhe mësimet mi përcillte mua. Dhe dua që këtë praktikë ta trashëgojë edhe mbesa ime Valerjana, edhe pse ka zgjedhur një rrugë tjetër", thotë Duni.

“Sot askush nuk tenton të bëhet një “burrneshë”, thotë Valerjana Grishaj. "Vajzat e reja as që e mendojnë, unë jam një shembull i vërtetë për këtë."

E rritur së bashku me tezen e saj në Lepushe, Valerjana zbuloi se për gratë në këtë zonë mundësitë për të zhvilluar jetën e tyre ishin të pakta dhe prireshin të martoheshin në moshë të re.

"Një moment që më kujtohet gjithmonë kur isha në klasën e gjashtë të shkollës fillore. Një shoqja ime ishte në klasë të nëntë dhe po fejohej. Ishte vetëm 14 vjeç", kujton ajo.

BBC reportage on Albanian women/ "The last brides of the Balkans"

“Ajo më tha se burri i saj nuk do ta lejonte të vazhdonte studimet dhe se duhej të dëgjonte burrin e saj, të qëndronte me të dhe t'i bindej atij”, theksoi më tej.

Në vend që të martohej e re apo të kthehej në një vajzë që nuk do të martohej kurrë, Valerjana u largua nga shtëpia e familjes në moshën 16-vjeçare për të studiuar regji teatri dhe fotografi në Tiranë.

"Në Tiranë, vajzat dhe gratë kanë më shumë avantazhe dhe janë më të emancipuara. Ndërsa në fshat situata edhe tani është ende lë për të dëshiruar", tha ajo.

Edhe pse nuk ka shifra të sakta, llogaritet se kanë mbetur vetëm 12 burrnesha në veri të Shqipërisë dhe në Kosovë.

Valerjana e sheh si pozitive që tradita e grave burrnesha po shuhet.

“Sot ne vajzat nuk duhet të luftojmë për të marrë përsipër punët e burrave, të bëhemi burrnesha. Duhet të luftojmë për të drejta të barabarta”, tha ajo.

Që nga rënia e komunizmit në vitet 1990, Shqipëria ka pësuar ndryshime të mëdha shoqërore që nënkuptojnë më shumë të drejta për gratë.

According to UN Women, women's participation in political and economic decision-making in Albania has progressed recently with improvements in electoral codes and processes, although it still remains limited and the wage gap has not been properly addressed. By 2017, women made up 23% of members of parliament and 35% of local councillors.

Data from UN Women suggest that almost 60% of Albanian women aged 15-49 have experienced domestic violence.

And UN data reveals that only eight percent of women own land and benefit from inheritance issues./ CNA.al