“Lufta e Pistë”/ Si u zhdukën 30 mijë njerëz nga junta ushtarake në Argjentinë

7 Dhjetor 2019, 08:10, Blog CNA

E stolisur me pemë të harlisura, dhe e rrethuar nga godina hijerënda, sheshi ?Plaza de Mayo? në kryeqytetin argjentins, Buenos Aires, mund të duket si një vend i përsosur për të parë monumentet, apo për të pushuar paksa.

Por çdo të enjte, një nga sheshet më të famshme publike të Argjentinës, mbushet me gra të veshura me shalle të bardhë, dhe që mbajnë banera plot me emra. Ato janë ?Nënat dhe Gjyshet? e ?Plaza de Mayo?, dhe rrinë aty për të tërhequr vëmendjen ndaj diçkaje që e shndërroi jetën e tyre në tragjedi dhe kaos gjatë viteve 1970: rrëmbimin e fëmijëve dhe nipërve të tyre nga diktatura brutale ushtarake e Argjentinës.

Për dekada të tëra, ato kanë kërkuar shpjegim mbi atë që ndodhi me familjarët e tyre. Është një pyetje e njëjtë që bëhet nga familjet e deri 30.000 njerëzve ?të zhdukur? nga shteti gjatë ?Luftës së Pistë? të Argjentinës. Një periudhë gjatë së cilës diktatura ushtarake e vendit, u kthye kundër popullit të vet.

Në 1976, ushtria argjentinase rrëzoi qeverinë e Izabel Peron, e veja e presidentit populist Huan Peron. Diktatura ushtarake që erdhi në pushtet, e quajti veten ?Procesi i Riorganizimit Kombëtar? ose ?Proceso? në spanjisht, dhe i quajti aktivitetet e saj si ?Lufta e Pistë?.

Por kjo luftë nuk ishte kundër ndonjë armiku të jashtëm, por ndaj vetë popullit argjentinas. Ajo luftë nxiti fillimin e një periudhe torturash dhe terrorizmi të sponsorizuar nga shteti. Junta ushtarake, u kthye kundër qytetarëve të Argjentinës, duke goditur disidentët politikë dhe njerëzit që dyshohej se mbështesnin të majtën, duke përfshirë burgosjen, torturimin dhe vrasjen e tyre.

Lufta e Pistë, u zhvillua në disa fronte. Junta i quajti ?terroristë? aktivistët e krahut të majtë, duke rrëmbyer dhe vrarë rreth 30.000 njerëz. ?Viktimat vdiqën gjatë torturave, u qëlluan me mitralozë buzë varreve masive ose u hodhën nga avionët në det?- thotë Margerita Feitlovic. Ata njerëz u njohën si ?të zhdukur? (desaparecidos).

Qeveria nuk bëri asnjë përpjekje për të identifikuar ose dokumentuar këta njerëz. Duke i hequr qafe edhe trupat e tyre, junta mund të pretendonte se ata nuk kishin ekzistuar kurrë. Por familjarët dhe miqtë e të zhdukurve, e dinin që ata kishin ekzistuar. Ata kishin dijeni për ?fluturimet e vdekjes?, ku trupat e pajetë hidheshin nga avionët në det.

Ata kishin dëgjuar për qendrat e paraburgimit, ku njerëzit përdhunoheshin dhe torturoheshin. Ndaj ata kërkonin me dëshpërim gjurmët e të dashurve të tyre. Midis të zhdukurve kishte fëmijë të lindur nga gratë shtatzëna, të cilat mbaheshin gjallë sa të lindnin foshnjat e tyre, pastaj vriteshin.

Pesëqind prej këtyre fëmijëve, por edhe të tjerë të rrëmbyer nga prindërit e tyre gjatë Luftës së Pistë, mendohet se u janë dhënë familjeve të tjera. Në vitin 1977, një grup nënash të dëshpëruara filluan që të protestojnë. Çdo javë, ato mblidheshin në ?Plaza de Mayo? dhe marshonin, duke provokur zemërimin e juntës ushtarake.

Zyrtarët e qeverisë u përpoqën në fillim ta shpërfillin atë lëvizje, duke i quajtur gratë e çmendura (las locas). Por më vonë nisën të mendonin si ta shtypnin protestën, nga frika e një reagimi të madh nga popullata në përgjithësi. Shumë shpejt, qeveria nisi të reagojë dhunshëm ndaj tyre.

Në dhjetorin e vitit 1977, një nga themeluesit e grupit, Azukena Vilaflor, u rrëmbye dhe u vra. Njëzet e tetë vjet më vonë, të afërmit e saj morën konfirmimin se ajo ishte vrarë dhe hedhur në një varr masiv. Ndërkohë, disa nga themelueset e tjera të grupit u rrëmbyen, dhe supozohet se janë vrarë.

Por gratë nuk u tërhoqën. Ato protestuan gjatë Kupës së Botës 1978, që u zhvillua në Argjentinë, dhe përfituan nga mbulimi ndërkombëtar mediatik i këtij evnimenti, për të bërë të njohur kauzën e tyre. Ato vazhduan të protestojnë megjithë kërcënimet nga autoritetet shtetore, dhe të paktën në një rast një pjesë e grupit u qëllua me armë nga policia gjatë protestës.

Në vitin 1981, ato u mblodhën për ?Marshimin e Rezistencës?, një protestë 24-orëshe që u kthye në një ngjarje të përvitshme. Aktivizmi i tyre, ndihmoi në kthimin e opinionit publikut kundër juntës. Edhe pasi përfundoi Lufta e Pistë më 5 dhjetor 1983, kur zgjedhjet demokratike e rrëzuan juntën nga pushteti, gjyshet e ?Plaza Mayo?, kanë kërkuar përgjigje dhe kanë punuar për të identifikuar fëmijët, që u rritën pa njohur prindërit e tyre të vërtetë.

Ato u mbështetën nga gjenetisja amerikane Meri Kler King, që filloi të punojë me to në vitin 1984. King dhe kolegët e saj zhvilluan një mënyrë për të përdorur ADN-në mitokondriale të gjysheve, e cila trashëgohet tek nënat, për të gjetur nipërit dhe mbesat e tyre.

Deri më sot, organizata ka konfirmuar identitetin e 128 fëmijëve të grabitur, kryesisht duke përdorur bazën e të dhënave dhe teknikat e identifikimit përmes ADN-së. Nga viti 1983, 900 ish-zyrtarë të juntës janë gjykuar dhe dënuar për krime kundër njerëzimit.

Por trashëgimia e errët Luftës së Pistë të Argjentinës, vazhdon ende. Dhe derisa të zgjidhet plotësisht misteri i fëmijëve të humbur në vend, nënat dhe gjyshet e të zhdukurve do të vazhdojnë të kërkojnë me ngulm të vërtetën./ History.com-Përshtatur nga CNA.al